Targum

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Strona z XI-wiecznego egzemplarza Biblii hebrajskiej z targumem.

Targum (aram./hebr. תרגום – „tłumaczenie”; od hetyckiego tarkummaj – „proklamacja”, „wyjaśnienie”, „tłumaczenie”[1]) – przekład Biblii hebrajskiej na język aramejski w formie parafrazy zawierający oprócz samego przekładu tekstu również jego objaśnienia[2]. Targumy tworzono po powrocie z niewoli babilońskiej, gdy aramejski stał się powszechnie używanym językiem potocznym na Bliskim Wschodzie i zaczął wypierać język hebrajski z powszechnego użycia.

Tło historyczne[edytuj | edytuj kod]

Ponieważ po powrocie z niewoli babilońskiej Hebrajczycy powszechnie zaczęli posługiwać się językiem aramejskim, powstała potrzeba tłumaczenia treści Biblii hebrajskiej, zwłaszcza Tory, na ten język oraz objaśniania jej znaczenia. Sytuację tą opisano w Księdze Nehemiasza 8:1-8. Objaśnienia te zwane targumami początkowo miały formę ustną, lecz z czasem zaczęto je spisywać. Za czytanie i tłumaczenie tekstu świętego były odpowiedzialne dwie grupy osób: lektorzy i tłumacze zwani meturgemanim[1] (מתורגמנים). Obie te funkcje wyraźnie rozdzielano, a ich posługę regulowały drobiazgowe reguły[3].

Opis[edytuj | edytuj kod]

Targumy znaleziono wśród zwojów znad Morza Martwego (4Q156 [4QtgLev] zawierający mały fragment Księgi Kapłańskiej 16:12-15, 18-21, 4Q157 [4QtgJob] zawierający Hioba 3:5,6 i 4:17–5:4 oraz 11Q10 [11QtgJob] zawierający Hioba 17:14–42:11), co świadczy o ich powszechnym użyciu w czasach przedchrześcijańskich[4]. Targumy palestyńskie i babilońskie różniły się językowo. Ponadto targumy powstające w Palestynie były o wiele mniej dosłownymi tłumaczeniami, często stawały się faktycznie parafrazami oryginalnego tekstu. Po odkryciach dokonanych w Qumran zaczęto rozróżniać trzy targumy: targum rabiniczny (RtrgHi), targum qumrański (TrgQ) i tekst syryjskiej Peszitty oparty na targumach.

Targumy[edytuj | edytuj kod]

Niektóre ważniejsze zachowane Targumy to:

  • Targum Jeruszalmi II, wywodzący się jeszcze z czasów przedchrześcijańskich lecz zredagowany około II wieku n.e., znany jest z XVI-wiecznego odpisu pochodzącego z Kodeksu Neofiti 1 a znajdującego się w Bibliotece Watykańskiej,
  • Targum Onkelosa, z I/II wieku n.e., zredagowany ok. III/IV wieku, który zawiera oficjalną rabiniczną interpretację Tory,
  • Targum Pseudo-Jonatana, zwany też Jeruszalmi I, zredagowany około VII wieku n.e.,
  • Targum Jonatana ben Uzziela, odnoszący się do pism prorockich ST, pochodzący I/II wieku n.e.,
  • Targum Jeruszalmi III, nazwa nadana fragmentom pochodzącym ze starych wydań Pięcioksięgu: Lizbona (1491), Saloniki (1520), Konstantynopol (1546), Wenecja (1591) oraz z kilku rękopisów. Prawie wszystkie te fragmenty zostały opublikowane przez Christiana Ginsburga, „Das Fragmententargum” (1899), str. 71-74[2][5].

Pomiędzy VI a IX wiekiem powstały targumy odnoszące się do innych ksiąg biblijnych. Mają one różne formy, od dosłownego przekładu jak w wypadku Księgi Hioba czy Psalmów, po bardzo swobodne jak w wypadku Pieśni nad pieśniami. Nie zachowały się natomiast targumy do ksiąg Daniela, Ezdrasza i Nehemiasza[6].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Borzymińska Zofia, Żebrowski Rafał (oprac.), Polski słownik judaistyczny. Dzieje, kultura, religia, ludzie, t. 2, Wyd. Prószyński i S-ka, Warszawa 2003, ISBN 83-7255-175-8.
  2. 2,0 2,1 Targumy. portalwiedzy.onet.pl. [dostęp 2013-06-30].
  3. Przekłady - Aramejski. biblia.wiara.pl, 2005-05-26. [dostęp 2013-07-02].
  4. Jerzy Woźniak. Targum Hiob 21,20–27 w Qumran. „Studia Bydgoskie”, s. 137-152, 2/2008. 
  5. Targum (ang.). The Catholic Encyclopedia, 1912. [dostęp 2013-07-05].
  6. Marek Baraniak: Targumy rabiniczne a chrześcijaństwo. W: (rozdział w pliku pdf) Jezus i chrzescijanie w źródłach rabinicznych. Kraków: Uniwersytet Jagielloński - Estetyka i Krytyka, 106. [dostęp 2013-07-02].