Tiole

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Tiole, tioalkohole (ze starogreckiego: θεῖον (theion) = siarka; dawniej merkaptany; z łac. mercurium captans = wiążący rtęć[1]) – grupa organicznych związków chemicznych, odpowiedników alkoholi, w których atom tlenu grupy hydroksylowej został zastąpiony atomem siarki. Do tioli należą m.in.

Grupa tiolowa[edytuj | edytuj kod]

Grupa tiolowa (−SH) jest analogiczna do grupy wodorotlenowej −OH, jednak ze względu na niższą elektroujemność siarki w stosunku do tlenu wykazuje mniejszą polaryzację, a co za tym idzie tworzy o wiele słabsze wiązania wodorowe. Tiole mają w związku z tym niższe temperatury wrzenia i gorzej rozpuszczają się w wodzie niż alkohole o porównywalnych masach cząsteczkowych (podobnie siarkowodór H2S w warunkach standardowych jest gazem, zaś H2O cieczą).

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

Wiele tioli to bezbarwne ciecze, mające zapach przypominający czosnek. Zapach jest silny i odpychający. Tiole wiążą się silnie z białkami skóry i są odpowiedzialne za silny, nieznośny zapach wydzieliny skunksa. Tiole celowo dodawało się do gazu ziemnego, który jest bezwonny, aby ułatwić jego wykrycie.

Mają właściwości kwasowe znacznie silniejsze niż alkohole, reagują z zasadami i niektórymi metalami, tworząc związki o charakterze soli.

Nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

  • słowo "tioalkohol" (dawn. "merkaptan") i przymiotnikowa nazwa łańcucha węglowego :
    • CH3SH – tioalkohol metylowy (merkaptan metylowy)
    • C2H5SH – tioalkohol etylowy (merkaptan etylowy)

Nazwa merkaptan pochodzi z łacińskiego mercurius captans, ze względu na łatwość wiązania rtęci.

Otrzymywanie tioli[edytuj | edytuj kod]

Bezpośrednia reakcja halogenków alkilowych z wodorosiarczkiem sodu jest mało wydajna ze względu na powstawanie produktu dialkilowanego (tioeteru):

CH3CH2Br + NaSH → CH3CH2SH + NaBr
CH3CH2Br + CH3CH2SH → (CH3CH2)2S + HBr

Jedną z metod otrzymywania tioli jest S-alkilowanie tiomocznika halogenkami alkilowymi. Powstająca sól izotiouroniowa może zostać wyizolowana i zhydrolizowana w warunkach zasadowych do tiolu[2], np.

C2H5Cl + (NH2)2CS → [C2H5−S−C(NH2)2]Cl
[C2H5−S−C(NH2)2]Cl + KOH + H2O → C2H5SH + 2NH3 + KCl + CO2

Przypisy

  1. mercaptan. W: Merriam-Webster Dictionary [on-line]. [dostęp 2014-06-17].
  2. Speziale, A. J.. Ethanedithiol. „Org. Synth.”. Coll. Vol. 4, s. 401, 1963.