Ulica Grochowska w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Flag of Warsaw.svg Warszawa
ulica
Grochowska
Gocławek, Grochów, Kamionek
POL warsaw grochowska o001.JPG
Przebieg
Ikona ulica z prawej.svg 0m ul. Kokoryczki
Ikona ulica z lewej.svg 184m ul. Biskupia
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła 340m ul. Jubilerska/ul. Olszynki Grochowskiej
Ikona ulica z prawej.svg 478m ul. Mglista
Ikona ulica z lewej.svg 510m ul. Roztocka
Ikona ulica z prawej.svg 659m ul. Dęblińska
Ikona ulica z prawej.svg 886m ul. Marii Rodziewiczówny
Ikona ulica z lewej.svg 888m ul. Podolska
Ikona ulica z lewej.svg 909m ul. Kwatery Głównej
Ikona ulica z lewej.svg 1010m ul. Bitwy Grochowskiej
Ikona ulica z lewej.svg 1220m ul. Hetmańska
Ikona ulica z prawej.svg 1220m ul. Witolińska
Ikona ulica z prawej.svg 1250m ul. Tarnowiecka
Ikona ulica z lewej.svg światła 1226m ul. Stanisława Żółkiewiskiego
Ikona ulica z prawej.svg 1335m ul. Osiecka
Ikona ulica z prawej.svg 1458m ul. Kawcza
Ikona ulica z lewej.svg 1490m ul. Stoczkowska
Ikona ulica z prawej.svg 1571m ul. Komorska
Ikona ulica plac.svg światła 1699m pl. Szembeka/ul. Zamieniecka
Ikona ulica z lewej.svg 1926m ul. Serocka
Ikona ulica z prawej.svg 2028m ul. Omulewska
Ikona ulica z lewej.svg 2127m ul. Nasielska
Ikona ulica z lewej.svg światła 2194m ul. Wspólna Droga
Ikona ulica z prawej.svg 2343m ul. Majdańska
Ikona ulica z prawej.svg 2437m ul. Korytnicka
Ikona ulica z lewej.svg 2516m ul. Garwolińska
Ikona ulica z prawej.svg 2559m ul. Czapelska
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła Rondo Wiatraczna
Ikona ulica z lewej.svg 2981m ul. Wiatraczna
Ikona ulica z prawej.svg 3159m ul. Modrzewiowa
Ikona ulica z lewej.svg 3160m ul. Kaleńska
Ikona ulica z lewej.svg światła 3255m ul. Ludwika Kickiego
Ikona ulica skrzyżowanie.svg 3376m ul. Siennicka
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła 3574m ul. Podskarbińska/ul. Międzyborska
Ikona ulica z lewej.svg 3787m ul. Weterynaryjna
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła 3927m ul. Terespolska
Ikona ulica z lewej.svg 4180m ul. Rybna
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła 4347m ul. Gocławska
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła 4632m ul. Bliska
Ikona ulica z lewej.svg 4870m ul. Mińska
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła 5180m ul. Lubelska
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
ulica Grochowska
ulica Grochowska
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ulica Grochowska
ulica Grochowska
Ziemia 52°14′41,7″N 21°05′20,0″E/52,244917 21,088889Na mapach: 52°14′41,7″N 21°05′20,0″E/52,244917 21,088889
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
ul. Grochowska
ul. Grochowska
ul. Grochowska, Pomnik Budowy Szosy Brzeskiej

Ulica Grochowska – jedna z głównych ulic warszawskiej Pragi-Południe. Ulica Grochowska liczy ok. 5,2 km.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Ulica Grochowska powstało jako droga wiodąca do Brześcia, przekształcona w początkach XIX wieku w brukowany trakt. Jego budowę ukończono w roku 1823, co upamiętnia żeliwny obelisk ustawiony w okolicy ul. Siennickiej; inicjatorem ustawienia monumentu był Stanisław Staszic. Żeliwny obelisk nazwano Pomnikiem Budowy Szosy Brzeskiej; zdobiące go płaskorzeźby zaprojektował Paweł Maliński. Na bokach pomnika widnieje data budowy, odległość (OD WARSZAWY STAY CLXXVIII) oraz medalion z tytułem Aleksandra I, usunięty po roku 1915, znajdujący się obecnie w Orońsku koło Radomia, w kaplicy pałacowej majątku należącego niegdyś do Franciszka Christianiego, budowniczego traktu.

Kolejne przedstawienia ukazują zamek w Brześciu, Siedlce z ratuszem, sceny z budowy traktu oraz panoramę Warszawy. Zaginęła niestety tablica z roku 1935, umieszczona niegdyś na pomniku a upamiętniająca renowację granitowej nawierzchni po 112 latach używania.

W pierwszej połowie XIX wieku zabudowę ulicy stanowiły drewniane chałupy, domy, dworki i pałacyki; do najwcześniej wzniesionych należał zapewne murowany dwór między dzisiejszymi ulicami Nasielską i Wspólna Droga; wzniesiono go może jeszcze u schyłku XVIII wieku. Równie wiekowy jest zachowany do dziś dworek pod nr. 64/66, który wzniósł tu dla siebie prymas Michał Poniatowski. Bliższy rogatkom i wsi Kamionek końcowy odcinek ulicy miał wówczas wyłącznie drewnianą zabudowę; najwcześniejszym na nim świadectwem działalności człowieka jest Cmentarz Kamionkowski, czynny od końca XIII wieku. W roku 1656 ogień strawił stojący niegdyś w sąsiedztwie cmentarza kościół pw. św. Stanisława Biskupa; sam cmentarz był czynny do roku 1887. Kolejny cmentarz dawnego Kamionka należał do staroobrzędowców; powstał w pierwszym dwudziestopięcioleciu XIX wieku. Pomniki w formie piaskowcowych trumien na katafalkach po roku 1960 przeniesiono na Cmentarz prawosławny na Woli nie odtwarzając, niestety, ich pierwotnej formy.

Od roku 1850 przy Trakcie Moskiewim jak ówcześnie zwano Grochowską pojawiły się pierwsze zakłady wytwórcze: od roku 1852 Jan Hoch „we wsi Grochowie” wytwarzał świece i mydło, nieopodal działała garbarnia niejakiego Jeromina. Niewielka fabryka mydła Franciszka Mätza działała od roku 1887 pod dzisiejszym nr. 212; kolejnym reprezentantem tej branży był Mosze Wysocki, prowadzący wytwórnię w okolicy dzisiejszego Ronda Wiatraczna.

Jednym z największych zakładów była działająca u zbiegu z ul. Terespolską wytwórnia Towarzystwa Akcyjnego Fabryki Wstążek Gumowych i Taśm wybudowana w roku 1886 przez Ryszarda Zieglera i J. Jägera.

Rok 1891 przyniósł przyłączenie do Warszawy fragmentu Grochowskiej między ulicami Lubelską i Podskarbińską; usypano nowy wał i nowe rogatki miasta.

W latach 1899-00 według projektu Władimira Pokorowskiego wzniesiono zabudowania Instytutu Weterynaryjnego; lokalizację tę uzasadniało istnienie targu na bydło w miejscu dzisiejszego Parku im. Obwodu Praga Armii Krajowej.

4 stycznia 1901 roku Grochowską pojechała po raz pierwszy Kolej Jabłonowska.

Na przełomie stuleci powstały murowane domy mieszkalne przy „miejskim” odcinku ulicy; dopiero po roku 1910 pierwsze kamienice czynszowe, zachowane w większości do dziś. Ich budowa zbiegła się w czasie z drugim etapem rozwoju przemysłu w dzielnicy; od roku 1911 przy Grochowskiej działał znany zakład elektrotechniczny Bracia Borkowscy, Fabryka Elektrotechniczna B. Petscha, wykupiona później przez Ministerstwo Poczt i Telegrafów oraz Wytwórnia Sprzętu Spawalniczego „Perun” S. A., powstała z połączenia francuskiej firmy L'air Liqide z Towarzystwem Akcyjnym Fabryk Tlenu i Aparatów „Perun” z Petersburga.

W roku 1916 do Warszawy włączono Grochów wraz z dalszym odcinkiem traktu do Brześcia, poza linią ulicy Podskarbińskiej; w związku z tym dzisiejsza ul. Płowiecka pewien czas nosiła miano Grochowskiej. W roku 1925 na pętlę na Gocławku wjechał pierwszy tramwaj linii 24.

Lata dwudzieste przyniosły niewiele nowych budynków mieszkalnych; w roku 1929 według konceptu Konstantego Sylwina Jakimowicza rozpoczęła się budowa kościoła pw. Matki Boskiej Zwycięskiej. Kościół wzniesiony na terenie dawnego cmentarza jest tylko dwa lata starszy od kolejnej grochowskiej świątyni – kościoła pw. Najczystszego Serca Maryi.

Po tym okresie nadeszła kolejna faza rozwoju przemysłu; na Kamionku zaczęły działalność kolejne zakłady: Fabryka Aparatów Optycznych i Precyzyjnych H. Kolberga, Państwowe Zakłady Tele- i Radiotechniczne, oraz Towarzystwo Budowy Motorów „Perkun” pod nr. 309/313.

Niezwykłe ożywienie budowlane nadeszło po roku 1933; powstało wtedy do wybuchu wojny kilkadziesiąt domów w wysokości od dwóch do pięciu pięter. Standard tych domów był przeciętny; na pewno niższy od zabudowywanej wtedy Puławskiej, ale nie niższy niż przy Górczewskiej czy Wolskiej.

W latach 1934-35 Grochowska otrzymała nowy granitowy bruk; jednocześnie przygotowywano się do poszerzenia ulicy. W roku 1937 odwrócono numerację; dawny nr 1 przy ul. Lubelskiej otrzymał teraz nr 354. Wybuch wojny przerwał te prace; poszerzanie ulicy kontynuowali jednak hitlerowcy, widząc strategiczne znaczenie wylotowej trasy. W okresie okupacji zniszczeniu uległy niemal wszystkie zabudowania przemysłowe; zabudowa mieszkaniowa w większości ocalała. w roku 1953 skasowano wąskotorową kolejkę do Karczewa; część pustych placów zabudowano nowymi budynkami już w latach pięćdziesiątych. W roku 1960 poszerzono jezdnię do dzisiejszej szerokości; jednocześnie zalano asfaltem bruk, dobrze zachowany mimo wojny i upływu czasu.

Zabudowań Grochowskiej nie ominęły rozbiórki: zburzony został dobrze zachowany dwór pod nrem 168, liczący wtedy około 160 lat. Po roku 1960 zburzono niemal wszystkie zabudowania drewniane; kolejne domy rozebrano po roku 2005, szereg kolejnych, już wysiedlonych, oczekuje na prawdopodobną rozbiórkę.

Otoczenie[edytuj | edytuj kod]

Wzdłuż ulicy Grochowskiej znajdują się zabytki przyrodnicze i architektoniczne:

Park położony jest między ulicami: Grochowską, Podskarbińską, Kobielską i Weterynaryjną. Po II wojnie światowej aż do 2005 r. park nosił nazwę: Hanki Sawickiej, w 2005 r. otrzymał współczesna nazwę. W początku września 2006 r. park po rocznej renowacji został ponownie otwarty dla mieszkańców, przybył nowoczesny plac zabaw i fontanna.

Park położony jest w okolicach Dworku Grochowskiego, na terenie zieleńca znajduje się ośrodek sportowy TKKF, ogród jordanowski oraz plac zabaw. Od końca lat 50. XX wieku park nosił nazwę: 13 września 1944, następnie od roku 1990: Piotra Wierzbickiego, w 2005 r. na wniosek Rady Dzielnicy park nazwano: Jana Szypowskiego "Leśnika". Jerzy Wierzbicki tak opisywał park:

" W starym parku otaczającym dworek subtelne i wyczulone ucho jest jeszcze zdolne usłyszeć śpiew tamtych dni i rżenie koni, a badawcze oko wyłowi z porannej mgły wyłaniające się, pochylone szeregi bohaterskiego 4 pułku piechoty"

Według legendy dworek został wybudowany z inicjatywy prymasa Michała Poniatowskiego, podczas bitwy grochowskiej był kwaterą Józefa Chłopickiego. Historycy jednak wskazują datę powstania dworku na lata 1835-1840, więc po powstaniu listopadowym. W 1915 r. w dworku działała polska szkoła, w której uczyła i swe wiersze pisała Pola Gojawiczyńska. W 1924 r. dworek kupił i gruntownie wyremontował Andrzej Wierzbicki. Dziś w dworku działa szkoła muzyczna.

Cmentarz Kamionkowski znajduje się na terenie konkatedry Matki Bożej Zwycięskiej. Cmentarz czynny był od XVI do XIX wieku, później pochówków dokonywano na Cmentarzu Bródnowskim. Na cmentarzu znajduje się symboliczny nagrobek Jakuba Jasińskiego.

Pomnik odsłonięty 21 maja 1825 z inicjatywy Stanisława Staszica powstał w celu upamiętnienia faktu zbudowania szosy z Warszawy do Brześcia (dzisiejszej ulicy Grochowskiej).

Ponadto przy Grochowskiej znajdują się:

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

4 stycznia 1901 wzdłuż całej długości ulicy Grochowskiej uruchomiono Warszawską Kolej Dojazdową Jabłonowską, parową kolej wąskotorową o rozstawie torów 800 mm, łączącą Jabłonnę z Wawrem, wtedy to otwarto dwie stacje przy Grochowskiej: Rogatki Moskiewskie i Grochów. W lipcu 1915 r. wojska rosyjskie wysadziły w powietrze stacje Rogatki Moskiewskie, od 1916 r. działała ona w Rogatce Grochowskiej, pod nazwą Kamionek. W 1925 r. po uruchomieniu wzdłuż ulicy linii tramwajowej, zaczęto podejmować kroki ku likwidacji kolejki. 7 września 1939 linie kolejki z powodu działań wojennych zawieszono, a następnie reaktywowano miesiąc później. W 1942 r. otrzymała ona nową nazwę: Warschauer Eisenbahnen Ost. Powstanie warszawskie ponownie uniemożliwiło kursowanie linii. Kolej Jabłonowska jako przedsiębiorstwo państwowe odrodziła się w 1945 r. Ostatni raz Kolej Jabłonowska wyjechała na tory przy Grochowskiej: 31 stycznia 1956. Od 1925 r. wzdłuż ulicy Grochowskiej biegnie trasa tramwajowa, kursują nią obecnie tramwaje linii: 3, 8, 9, 24, 28 i 47. Ulicą kursuje też wiele linii autobusowych, łączących Pragę ze Śródmieściem, Wolą, Rembertowem i Wawrem.Są to: 115, 123, 125, 135, 137, 141, 142, 145, 148, 173, 183, 311, 315, 515, 521, 702, 704, 720, 722, N02, N21, N24, N71.

Nawiązania w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Park Obwodu Praga AK zlokalizowany przy ul. Grochowskiej został umiejscowiony w piosence Wilków - Na zawsze i na wieczność. O wydarzeniach na Grochowskiej opowiada utwór Boczna nagrany przez Pablopavo i Praczasa, wydany na płycie Głodne kawałki[1].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Pablopavo/Praczas – Głodne Kawałki (pol.). freeradom.pl. [dostęp 2012-02-14].