Pola Gojawiczyńska

Pola Gojawiczyńska
Data i miejsce urodzenia	1 kwietnia 1896 Warszawa
Data i miejsce śmierci	29 marca 1963 Warszawa
Narodowość	polska
Dziedzina sztuki	literatura
Odznaczenia
Cytaty w Wikicytatach

Pola Gojawiczyńska, właściwie Apolonia Gojawiczyńska z domu Koźniewska (ur. 1 kwietnia 1896 w Warszawie, zm. 29 marca 1963 tamże) − polska pisarka.

Biografia

Dzieciństwo

Urodziła się w Warszawie w rodzinie rzemieślniczej. Była córką Anastazji z Krawczyków i Jana Koźniewskiego, stolarza, który prowadził warsztat przy ulicy Nowolipki. Uczyła się w szkole powszechnej, jednak w 1905 po strajku szkolnym została wydalona ze szkoły. Później pobierała naukę na kompletach, na pensji, wreszcie rozpoczęła kursy dla wychowawczyń w ochronce. W 1914 jej rodzina wyjechała do Rosji.

Debiut

Apolonia zdana sama na siebie rozpoczęła pracę jako wychowawczyni w przedszkolach miejskich, podwarszawskich ochronkach, bibliotekach i teatrzykach amatorskich. Swoje pierwsze próby pisania wysłała do Gabrieli Zapolskiej i zyskała jej aprobatę. W czasie I wojny światowej brała udział w pracy niepodległościowej i należała do Polskiej Organizacji Wojskowej. Jej pierwszym utworem była nowela Dwa fragmenty, za którą w 1915 otrzymała wyróżnienie czasopisma Echo Pragi. Powstał wtedy szkic noweli Dzieciństwo.

Literacki rozwój

W 1920 wyszła za mąż za Stanisława Gojawiczyńskiego, rok później urodziła córkę Wandę. Do 1926 mieszkała w Bielsku Podlaskim i pracowała w miejscowym starostwie. W 1931 zamieszkała w Szarleju (obecnie dzielnica Piekar Śląskich, w których umieściła akcję powieści Ziemia Elżbiety). W tym czasie jej nowelę Dzieciństwo przeczytała Zofia Nałkowska i wystarała się dla niej o stypendium Funduszu Kultury Narodowej. W 1932 zaczęła publikować następne utwory i współpracować z Gazetą Polską. W 1936 pisarka została członkiem władz oddziału Związku Zawodowego Literatów Polskich. W 1937 teatr wystawił jej sztukę Współczesne.

Okres wojenny

Czas II wojny światowej spędziła pod Warszawą. W 1943 została aresztowana i więziona na Pawiaku w kobiecym oddziale Serbia. Opisała to we wspomnieniach pod tytułem Krata. Po wyjściu z więzienia ciężko chora, leczyła się w szpitalu św. Józefa i ukrywała się w domu Iwaszkiewiczów. Po wojnie zamieszkała w Łodzi.

Została odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi, Orderem Sztandaru Pracy I Klasy, Medalem 10-lecia Polski Ludowej (1955), Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski i Złotą Odznaką Odbudowy Warszawy, otrzymała nagrodę miasta Warszawy za całokształt twórczości.

Podsumowanie

Pola Gojawiczyńska była jedną z najpopularniejszych pisarek okresu międzywojennego. Jej utwory zawierały wątki psychologiczne i społeczno-obyczajowe związane z awansem środowiska proletariackiego i drobnomieszczańskiego Warszawy i Śląska. Jej utwory Dziewczęta z Nowolipek i Rajska jabłoń posłużyły za podstawę do scenariusza filmów fabularnych. Ostatnia ekranizacja z 1985 roku ukazała się w reżyserii Barbary Sass.

Twórczość

Tablica na domu Poli Gojawiczyńskiej w Warszawie

• 1933 Powszedni dzień
• 1934 Ziemia Elżbiety
• 1935 Dziewczęta z Nowolipek
• 1936 Rozmowy z milczeniem
• 1937 Rajska jabłoń
• 1938 Dwoje ludzi
• 1938 Słupy ogniste
• 1945 Krata
• 1946 Stolica
• 1947 Dom na skarpie
• 1956 Miłość Gertrudy
• 1956 Opowiadania
• 1964 Stolica
• 1971 Z serca do serca
• 1974 Szybko zapomniane
• 2001 Święta rzeka

Bibliografia

• Bogdan Snoch: Górnośląski Leksykon Biograficzny. Suplement do wydania drugiego. Katowice: Muzeum Śląskie, 2006, s. 42. ISBN 83-60353-11-5.