Wojny moskiewskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Wojny moskiewskie – wojny toczone w XVI wieku przez Polskę i Wielkie Księstwo Litewskie z Wielkim Księstwem Moskiewskim (od 1547 carstwem Rosji), będące kontynuacją prowadzonej w XV wieku I wojny litewsko-moskiewskiej.

Przyczyny[edytuj | edytuj kod]

Przyczyną ciągłych zbrojnych konfliktów Litwy z Moskwą było dążenie Moskwy do zjednoczenia ziem ruskich. Wymagało to przyłączenia tych ziem, które znajdowały się w bezpośrednim władaniu Wielkiego Księstwa Litewskiego -Białorusi i Ukrainy oraz niektórych księstw uznających nominalną władzę Litwy. Drugą przyczyną wojen była chęć wywalczenia przez Rosję dostępu do Morza Bałtyckiego.

Przebieg[edytuj | edytuj kod]

Za panowania wielkiego księcia Iwana III Srogiego Wielkie Księstwo Moskiewskie zaatakowało Wielkie Księstwo Litewskie i wyniku dwóch wojen (I wojna litewsko-rosyjska 14921494 i II wojna litewsko-rosyjska 15001503, patrz bitwa nad Wiedroszą) zajęło Wiaźmę i ziemie nad górną Oką (Księstwa Wierchowskie), wschodnią część ziemi smoleńskiej i ziemie czernihowską i siewierską nad Desną. Po tych niepowodzeniach Litwa, gdzie panował Aleksander Jagiellończyk, zaczęła pomocy szukać u Polski i stopniowo wciągnęła ją w długotrwały konflikt na wschodzie. Za panowania Zygmunta I Starego (14671548) działania wojenne były wznawiane trzykrotnie: III wojna litewsko-rosyjska 15071508 rozpoczęta przez Moskwę zakończyła się podpisaniem 8 października 1508 pokoju wieczystego, na mocy którego Litwa utrzymała swój stan posiadania. Już jednak w 1512 Wielkie Księstwo Moskiewskie zaatakowało Litwę, rozpoczynając I wojnę polsko-rosyjską (15121522). W sierpniu 1514 wojska moskiewskie zdobyły Smoleńsk. Tego samego roku razem z Polakami, Litwini odnieśli zwycięstwo w bitwie pod Orszą 8 września 1514, Smoleńska jednak nie odzyskali. II wojna polsko-rosyjska za panowania Zygmunta Starego toczyła się w latach 15341537. Litwa, korzystając z kryzysu w państwie moskiewskim oraz nie godząc się ze stratami terytorialnymi poniesionymi w poprzednich latach rozpoczęła działania wojenne i wspólnie z Polakami, dowodzonymi przez hetmana wielkiego koronnego Jana Tarnowskiego(14881561) zajęła ziemię siewierską i Homel. Zawarty rozejm nie przyniósł większych zmian terytorialnych. Litwa zatrzymywała zdobyty Homel, Rosja natomiast swoje zamki, Siebież i Wieliż, zbudowane na zdobytych ziemiach. Za panowania Zygmunta II Augusta (15481572) car Iwan IV Groźny zaatakował Inflanty i zdobył Połock (1563), rozpoczynając III wojnę polsko-rosyjską (I wojna północna) (15631570). Był to fragment europejskich zmagań o dominium Maris Baltici. W wojnach o Inflanty państwo polsko-litewskie występowało początkowo w sojuszu z Danią przeciw Rosji i Szwecji. Po kilku latach nastąpiło odwrócenie przymierzy: Dania przeszła na stronę Rosji, Polska zaś porozumiała się ze Szwecją. Wyczerpująca i kosztowna wojna przyniosła każdemu z czterech państw zdobycze w Inflantach. Zawarty w 1570 r. trzyletni rozejm polsko-rosyjski przyznawał Rosji Narwę i Połock, a Litwie Rygę. Kolejna wojna z Rosją rozpoczęła się za panowania Stefana Batorego (15761586). Rosjanie wykorzystując wewnętrzne trudności Rzeczypospolitej (wojna Rzeczypospolitej z Gdańskiem) w 1577 opanowali całe południowe Inflanty, aż po Dźwinę. Obroniły się tylko Ryga i Rewel. Wybuchła IV wojna polsko-rosyjska (15771582).

Stefan Batory pod Pskowem, Jan Matejko

Stefan Batory przeprowadził trzy operacje zaczepne, wnikając głęboko na terytorium Rosji by odciąć Inflanty od Moskwy. W kolejnych kampaniach zdobył Połock (1579), Wielkie Łuki (1580) oraz rozpoczął oblężenie Pskowa (1581). Sukcesy wojsk polskich i pośrednictwo legata papieskiego Antonio Possevina doprowadziły do zawarcia rozejmu w Jamie Zapolskim w 1582 roku..

Skutki[edytuj | edytuj kod]

Ponawiane w pierwszej połowie XVI wieku ataki Wielkiego Księstwa Moskiewskiego z całą jaskrawością ukazały słabość Wielkiego Księstwa Litewskiego, które od 1512 po prostu nie mogło się obejść bez pomocy wojsk koronnych. Było to jedną z przesłanek utworzenia jednego państwa i zawarcia unii lubelskiej w 1569. Stałe rosyjskie zagrożenie dla Inflant, spowodowało ostatecznie sekularyzację zakonu kawalerów mieczowych i utworzenie lennego wobec Polski księstwa Kurlandii i Semigalii w 1561. Jakkolwiek Polska i Litwa zepchnięte zostały do defensywy, to udało się im powstrzymać plany ekspansji Iwana IV Groźnego, którego ambicje sięgały opanowania Inflant.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]