Księstwo Kurlandii i Semigalii

	Księstwo Kurlandii i Semigalii
Flaga Kurlandii i Semigalii	Herb Kurlandii i Semigalii
Państwo	Rzeczpospolita¹
Język urzędowy	niemiecki
Stolica	Mitawa
Ustrój polityczny	Monarchia
Ostatnia głowa państwa	Książę Piotr Biron
Status terytorium	Lenno
Zależne od	Rzeczpospolita¹
Powierzchnia; • całkowita	; 27 286 km²
Liczba ludności (XVII); • całkowita ; • gęstość zaludnienia; • narody i grupy etniczne	; ok. 200 000; ok. 7,3 osób/km²; Niemcy bałtyccy, Łotysze, Liwowie
Jednostka monetarna	Talar
Sekularyzacja	ziem Państwa Zakonu Kawalerów Mieczowych; 28 listopada 1561
III rozbiór Polski	Imperium Rosyjskie; 28 marca 1795
Religia dominująca	Luteranizm
Terytoria zależne	Gambia Kurlandzka (1651-61); Nowa Kurlandia (1642-90)
	¹ w zależności lennej do 1791, kiedy stało się suwerennym państwem.

Księstwo Kurlandii i Semigalii wraz z koloniami jako część Rzeczypospolitej

Księstwo Kurlandii i Semigalii – księstwo lenne Rzeczypospolitej Obojga Narodów powstałe po sekularyzowaniu zakonu kawalerów mieczowych w 1561, zamieszkane przez Niemców, Liwów i Łotyszy. Inkorporowane do Rzeczypospolitej konstytucją sejmu 1726 roku. ^[1]Pierwszym świeckim księciem nowo powstałego państwa został ostatni wielki mistrz zakonu, Gotthard Kettler. Księstwo położone było na terenie dzisiejszej południowo-zachodniej Łotwy.

Historia [edytuj]

Zakon inflancki [edytuj]

Kurlandia miała aż do XVI wieku wspólne dzieje z Inflantami. W XIII wieku zakon mieczowników (kawalerów mieczowych) (zwanych też rycerzami inflanckimi) podbił państwo plemienne Kurów (Kuronów). W 1230 roku, w celu uniknięcia rozlewu krwi, ich władca, Lammekinus, przyjął chrzest i zwierzchnictwo papieża. Spotkało się to jednak ze sprzeciwem ze strony kawalerów mieczowych, którzy ostatecznie podbili Kuronów w 1269 roku. Był to początek ery feudalnej na ziemiach Kurlandii.

Utworzenie księstwa [edytuj]

W 1561 roku doszło do rozwiązania zakonu i oddania Kurlandii pod władzę Zygmunta Augusta. Ostatni wielki mistrz zakonu, Gotthard Kettler, wziął od niego w lenno dziedziczne Kurlandię i Semigalię (wraz z tytułem księcia). Następnie zaprowadził w Kurlandii protestantyzm i sam 1587 roku przyjął wyznanie augsburskie, które stało się także dominującą religią. Potomkowie Kettlera władali w Kurlandii do początków 1737 roku.

W XVII wieku Kurlandia przeżyła okres świetności, będący wynikiem rozwoju przemysłu stoczniowego i handlu morskiego. Za czasów księcia Jakuba (1640-1682) Kurlandia podjęła nawet próby zakładania kolonii zamorskich (Tobago, Gambia). Rok 1658 roku jest rokiem końca prosperity Kurlandii. Szwedzi pojmali Jakuba i zagarnęli Mitawę. Księstwo uległo osłabieniu. Od 1710 roku Kurlandia znalazła się w strefie wpływów rosyjskich. Przyczynił się do tego zwłaszcza ślub (1710) księżniczki Anny, córki cara Iwana, z Fryderykiem Wilhelmem, księciem Kurlandii, i zwycięstwa Rosji nad armią szwedzką. Po jego śmierci (1711) Anna objęła tron przy pomocy Piotra Wielkiego. Polska ze swej strony starała się utrzymać Kurlandię przy sobie.

Mapa [edytuj]

Granice Księstwa

od północnego wschodu: Liwonia, tj. Inflanty szwedzkie
od wschodu: Inflanty polskie
od południa: litewska Żmudź
od zachodu: Bałtyk

Upadek księstwa [edytuj]

W 1737 roku umarł ostatni z rodu Kettlerów, a po wstąpieniu na tron rosyjski cesarzowa Anna Iwanowna wypromowała na księcia Kurlandii Ernesta Jana Birona, swego faworyta. Wkrótce (1740) został on wygnany na Sybir, a Kurlandia dostała się pod wpływy Sasów. Wprawdzie stany kurlandzkie powołały (1741) na tron Ludwika Ernesta Brunszwickiego, ale reakcja Polski na tę decyzję była negatywna. Po walkach doszło do wyboru (1758) księcia saskiego Karola Krystiana, polskiego królewicza (syna Augusta III). Tymczasem Biron powrócił z wygnania, a gdy Katarzyna II Wielka zażądała zwrócenia mu wszystkich urzędów, Karol został zmuszony do ustąpienia (1763). Protestował wówczas poseł Jan Andrzej Borch. W 1764 roku Polska nadała tytuł księcia Kurlandii Bironowi. W 1768 roku doszło do ogłoszenia nowej ustawy rozszerzającej uprawnienia księcia na niekorzyść stanów. Biron umarł w 1772 roku, oddawszy uprzednio (1769) władzę Piotrowi Bironowi.

Nasilenie wpływów rosyjskich [edytuj]

Po śmierci Birona pojawiły się niepokoje wewnętrzne w postaci sporów pomiędzy stanami i miastami; obie strony szukały poparcia bądź w Petersburgu, bądź w Warszawie. W 1795 (w czasie III rozbioru Polski) sejm kurlandzki ogłosił przyłączenie księstwa do Rosji, zaś książę za roczną pensję zrzekł się dobrowolnie rządów na korzyść Rosji. Od tej chwili Kurlandia weszła, jako gubernia kurlandzka, w skład cesarstwa rosyjskiego, zachowując wszelako niektóre swe prawa. W 1812 wojska napoleońskie, wycofując się z Rosji, utworzyły Księstwo Kurlandii, Semigalii i Piltynia, które zostało zlikwidowane przez Rosjan. W 1817 roku uwolniono chłopów łotewskich, jednakże bez prawa do ziemi. Do końca XIX wieku duże wpływy w Kurlandii zachowała szlachta niemiecka, która w czasie I wojny światowej utworzyła pod okupacją niemieckich wojsk Księstwo Kurlandii i Semigalii. Po kapitulacji Niemiec w 1918 roku Kurlandia stała się ostatecznie częścią nowo utworzonego państwa łotewskiego.