Iwan III Srogi
| Iwan III Srogi wielki książę moskiewski |
|
 |
|
| wielki książę moskiewski | |
| Okres panowania | od 1462 do 1505 |
| Poprzednik | Wasyl II Ślepy |
| Następca | Wasyl III Rurykowicz |
| Dane biograficzne | |
| Dynastia | Rurykowicze |
| Urodzony | 22 stycznia 1440 Moskwa |
| Zmarł | 27 października 1505 Moskwa |
| Ojciec | Wasyl II Ślepy |
| Matka | Maria |
| Żona | Maria Twerska Zoe Paleolog |
| Dzieci | Iwan (z Marią) Wasyl III Andrzej Helena |
Iwan III zwany przez rosyjską historiografię, zwłaszcza starszą, Wielkim lub Srogim, właściwie Iwan III Wasiljewicz (ros. Иван III Васильевич, Iwan III Wasiljewicz) (ur. 22 stycznia 1440 w Moskwie, zm. 27 października 1505 tamże) – wielki książę moskiewski w latach 1462 – 1505.
Syn Wasyla II Ślepego, zjednoczył wiele ziem ruskich wokół księstwa moskiewskiego, wysunął też pretensje terytorialne wobec ziem Litwy. Kazimierz IV Jagiellończyk nie udzielił pomocy obleganemu przez Moskwicinów Nowogrodowi Wielkiemu, w wyniku czego 14 stycznia 1478 miasto upadło, a Moskwa ostatecznie podbiła tę republikę kupiecką. W 1480 ostatecznie uwolnił Moskwę od resztek władzy Wielkiej Ordy Tatarskiej, co uznaje się za umowny koniec 250-letniej niewoli mongolskiej zapoczątkowanej klęską nad Kałką. Poślubiwszy zaś księżniczkę bizantyńską, Zoe Paleolog, przyjął do herbu dwugłowego orła bizantyńskiego i począł występować w roli dziedzica cesarstwa wschodniego i samodzierżcy Wszech Rusi.
Iwan III zorganizował w 1482 wielki najazd Tatarów krymskich na ziemie litewskie, którzy spalili m.in. Kijów. Po śmierci króla Kazimierza Jagiellończyka w 1492 roku rozpoczął wojnę z Wielkim Księstwem Litewskim. W styczniu 1493 roku po raz pierwszy użył w korespondencji do księcia Aleksandra Jagiellończyka określenia "gosudar wszystkiej Rusi", nie uznanej jednak przez Aleksandra. Na polecenie Iwana III rozbudowano Kreml w Moskwie. Dwadzieścia pięć lat po ślubie Iwana III z Zoe Paleolog (1497), dwugłowego orła uznano za oficjalny herb Wielkiego Księstwa Moskiewskiego, zaś św. Jerzy na koniu pozostał herbem stołecznego miasta - Moskwy.
Miał trzy cele:
- przezwyciężenie rozdrobnienia Rusi
- walkę z Litwą – odzyskanie spuścizny Rusi Kijowskiej
- wejście w sojusz z wrogami państwa polsko-litewskiego.
Małżeństwa i potomstwo [edytuj]
Był dwukrotnie żonaty. Pierwszą żoną była Maria Twerska. Miał z nią syna - Iwana Iwanowicza, zwanego Młodszym. Maria zmarła w 1467 roku. Iwan Młodszy żył w latach 1458 - 1490, zginął w niewyjaśnionych okolicznościach. Z małżeństwa z córką Stefana Wielkiego (hospodara mołdawskiego) Heleną pozostawił syna Dymitra (1483 - 1509). Iwan III ogłosił go następcą tronu 4 lutego 1498 roku. Pod wpływem drugiej żony odwołał swoją decyzję i na władcę księstwa wyznaczył Wasyla III[1].
Jego drugą żoną została Zoe Paleolog, ostatnia przedstawicielka dynastii panującej do 1453 roku w Konstantynopolu. Doprowadziło to do przyjęcia przez Rosję dwugłowego orła jako herbu. Wówczas Moskwę zaczęto uważać za "trzeci Rzym" (po Rzymie i Konstantynopolu). Małżeństwo zostało zawarte w 1472 roku. Z Zofią miał m.in.:
- syna Wasyla III,
- syna Andrzeja, księcia Starickiego,
- córkę Helenę Moskiewską, wielką księżną Litwy i tytularną królową Polski.
Początkowo jego następca miał został jego wnuk Dymitr Iwanowicz, ale ostatecznie jego następcą został syn - Wasyl III Iwanowicz.
Przypisy
- ↑ Słownik władców Europy średniowiecznej, red. J. Dobosz, M. Serwański, Poznań 1998, s. 148.
Zobacz też [edytuj]
| Poprzednik Wasyl II Ślepy |
 |
wielki książę moskiewski 1462 - 1505 |
|
Następca Wasyl III Rurykowicz |
