Iwan III Srogi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Iwan III Srogi
wielki książę moskiewski
Iwan III
wielki książę moskiewski
Okres panowania od 1462
do 1505
Poprzednik Wasyl II Ślepy
Następca Wasyl III Rurykowicz
Dane biograficzne
Dynastia Rurykowicze
Urodziny 22 stycznia 1440
Moskwa
Śmierć 27 października 1505
Moskwa
Ojciec Wasyl II Ślepy
Matka Maria
Żona Maria Twerska
Zoe Paleolog/Zoe Paleologina
Dzieci Iwan (z Marią)
Wasyl III
Andrzej
Helena
Zniszczenie Nowogrodu przez Iwana III
Znaczek pocztowy wydany w 1995 z podobizną Iwana III
Moneta 25 rubli z 1989 wykonana z palladu

Iwan III zwany przez rosyjską historiografię, zwłaszcza starszą, Wielkim lub Srogim, właściwie Iwan III Wasiljewicz (ros. Иван III Васильевич, Iwan III Wasiljewicz) (ur. 22 stycznia 1440 w Moskwie, zm. 27 października 1505 tamże) – wielki książę moskiewski w latach 14621505.

Syn Wasyla II Ślepego, zjednoczył wiele ziem ruskich wokół księstwa moskiewskiego, wysunął też pretensje terytorialne wobec ziem Litwy. Kazimierz IV Jagiellończyk nie udzielił pomocy obleganemu przez Moskwicinów Nowogrodowi Wielkiemu, w wyniku czego 14 stycznia 1478 miasto upadło, a Moskwa ostatecznie podbiła tę republikę kupiecką. W 1480 ostatecznie uwolnił Moskwę od resztek władzy Wielkiej Ordy Tatarskiej, co uznaje się za umowny koniec 250-letniej niewoli mongolskiej zapoczątkowanej klęską nad Kałką.

Iwan III zorganizował w 1482 wielki najazd Tatarów krymskich na ziemie litewskie, którzy spalili m.in. Kijów. Po śmierci króla Kazimierza Jagiellończyka w 1492 roku rozpoczął wojnę z Wielkim Księstwem Litewskim. W styczniu 1493 roku po raz pierwszy użył w korespondencji do księcia Aleksandra Jagiellończyka określenia "gosudar wszystkiej Rusi", nie uznanej jednak przez Aleksandra. Na polecenie Iwana III rozbudowano Kreml w Moskwie. Dwadzieścia pięć lat po ślubie Iwana III z Zoe Paleolog (1497), dwugłowego orła uznano za oficjalny herb Wielkiego Księstwa Moskiewskiego, zaś św. Jerzy na koniu pozostał herbem stołecznego miasta – Moskwy.

Miał trzy cele:

  1. przezwyciężenie rozdrobnienia Rusi
  2. walkę z Litwą – odzyskanie spuścizny Rusi Kijowskiej
  3. wejście w sojusz z wrogami państwa polsko-litewskiego.

Małżeństwa i potomstwo[edytuj | edytuj kod]

Był dwukrotnie żonaty. Pierwszą żoną była Maria Twerska. Miał z nią syna – Iwana Iwanowicza, zwanego Młodszym. Maria zmarła w 1467 roku. Iwan Młodszy żył w latach 1458–1490, zginął w niewyjaśnionych okolicznościach. Z małżeństwa z córką Stefana Wielkiego (hospodara mołdawskiego) Heleną pozostawił syna Dymitra (1483 - 1509). Iwan III ogłosił wnuka następcą tronu 4 lutego 1498 roku. Jednak pod wpływem drugiej żony w 1502 roku odwołał swoją decyzję i na władcę księstwa wyznaczył Wasyla III[1]. Dymitr został wtrącony do więzienia, gdzie zmarł w 1509 roku.

Jego drugą żoną została Zoe, przedstawicielka dynastii Paleologów panującej do 1453 roku w Konstantynopolu. Małżeństwo zostało zawarte w 1472 roku. Z Zofią miał m.in.:

Przypisy

  1. Słownik władców Europy średniowiecznej, red. J. Dobosz, M. Serwański, Poznań 1998, s. 148.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]


Poprzednik
Wasyl II Ślepy
Coat of Arms of Moscow.svg wielki książę moskiewski
1462 - 1505
Coat of Arms of Moscow.svg Następca
Wasyl III Rurykowicz