Wrzeszcz

	Wrzeszcz; część miasta Gdańska
	; Współczesne centrum Wrzeszcza wraz z dawnym rynkiem
Status	część miasta
Założono	XIII-XIV w.
W granicach Gdańska	17 marca 1814
Powierzchnia	10,0 km²
Ludność (2009); • liczba ludności; • gęstość	; 51 744; 5174 os./km²
	Położenie na planie Gdańska;
	54°22′55″N 18°36′35″E / 54.38194, 18.60972

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Skocz do: nawigacji, szukaj

Ten artykuł dotyczy części miasta Gdańska. Zobacz też: Wrzeszcz – okręg historyczny.

Na mapach: 54°22′55″N 18°36′35″E / 54.38194, 18.60972

Wrzeszcz – część miasta Gdańska, znajdująca się na północ od Śródmieścia, nad strugą Strzyżą. Od 2010 roku jej terytorium jest podzielone pomiędzy dwie dzielnice: Wrzeszcz Dolny i Wrzeszcz Górny^[2].

[edytuj] Etymologia nazwy

Nazwa "Wrzeszcz" pochodzi od dawniejszych nazw Wrest i Wrzost, która z kolei oznacza wrzos (niegdyś na tych terenach istniał las z wrzosowiskiem).

Ze dokumentu księcia Świętopełka z roku 1263 wynika, że dawna nazwa brzmiała Vriezst. W 1404 r. osadę nazwano Langfuhr^[3]– w tym czasie Krzyżacy mieli w niej swoje folwarki.

Langfuhr w języku niemieckim oznacza „długi przejazd” (tu: „długi podjazd”, co miało odnosić się do faktu, że położenie Wrzeszcza wyznaczało skrzyżowanie ówczesnych ciągów komunikacyjnych^{[potrzebne źródło]}). Niemiecka nazwa osady a następnie dzielnicy używana była do 1945 roku. Kaszubi nadal używają nazwy Lengforda.

[edytuj] Historia

Po raz pierwszy osada została wspomniana z dokumencie księcia Świętopełka z roku 1263^[3].

Na początku XV wieku w osadzie Krzyżacy mieli w swoje folwarki^[3].

W drugiej połowie XIX wieku powstała tu linia kolejowa z dworcem Gdańsk Wrzeszcz. W 1904 roku założono Królewską Wyższą Szkołę Techniczną, istniejącą do dziś jako Politechnika Gdańska. Od 1910 roku funkcjonowało tu pierwsze lotnisko (lotnisko Gdańsk-Wrzeszcz) na terenie Gdańska oraz pierwsze w granicach współczesnych Polski. We Wrzeszczu w 1927 roku urodził się i mieszkał wybitny niemiecki pisarz, laureat literackiej Nagrody Nobla Günter Grass.

W okresie międzywojennym we Wrzeszczu znajdowało się jedno z największych skupisk Polaków w Gdańsku, w tym polska dzielnica określana jako Polenhof. Istniały polskie parafie katolickie, działał polski klub sportowy KKS Gedania.

[edytuj] Transport i komunikacja

[edytuj] Kolej

Osobny artykuł: Kolej w Gdańsku.

Dworzec kolejowy Gdańsk Wrzeszcz, od strony placu

Na terenie dzielnicy znajduje się jedna z trzech największych stacji kolejowych w Gdańsku – Gdańsk Wrzeszcz. Stacja ta jest obsługiwana przez wszystkie pociągi pasażerskie kursujące po liniach 202 (PKP IC, PR, Arriva PCC, SKM w Trójmieście) i 250 (SKM w Trójmieście). Na stacji zaczynała się rozebrana po II wojnie światowej linia Wrzeszcz – Stara Piła^[4]. Zgodnie z planami budowy Kolei Metropolitalnej obsługującej wschodnią część Gdańska w tym port lotniczy im. Lecha Wałęsy, Gdańsk Wrzeszcz ma być jednym z węzłów kolei podmiejskiej w Trójmieście.

Na terenie dzielnicy znajdują się ponadto wyłączone z eksploatacji w 2005 roku przystanki osobowe: Gdańsk Kolonia i Gdańsk Nowe Szkoty - w biegu linii kolejowej Gdańsk Główny – Gdańsk Nowy Port.

[edytuj] Tramwaje

Osobny artykuł: Tramwaje w Gdańsku.

Sieć tramwajowa w Gdańsku-Wrzeszczu jest bardzo nietypowa. Składa się zasadniczo z dwóch ramion (al. Grunwaldzka i al. Hallera), które rozchodzą się przy Operze Bałtyckiej, oraz dwóch odnóg (w stronę pętli Zaspa ulicą Mickiewicza i w stronę centrum przez Jana z Kolna ulicą Kliniczną). Mimo, że większość gdańskich linii tramwajowych przejeżdza przez Wrzeszcz, to w wykazach za przejeżdzające przez Wrzeszcz uznane są te linie, które przejeżdzają al. Grunwaldzką^[5].

Linie tramwajowe jadące przez Wrzeszcz.

2. Centrum – Jelitkowo
3. Stogi – Brzeźno
4. Nowy Port – Zaspa
5. Oliwa – Nowy Port
6. Strzyża – Chełm Witosa
8. Stogi – Jelitkowo
9. Strzyża – Przeróbka
11. Chełm Witosa – Jelitkowo
12. Siedlce – Zaspa

Na terenie Gdańska przy ulicy Wita Stwosza znajduje się zajezdnia tramwajowa Wrzeszcz jednakże zajezdnia leży w dzielnicy Strzyża.

[edytuj] Autobusy

Osobny artykuł: Autobusy w Gdańsku.

Na placu przeddworcowym znajduje się jeden z dwóch dworców autobusowych obsługujących połączenia regionalne. Dworzec ten ma jednak zdecydowanie mniejsze znaczenie niż dworzec Gdańsk Główny. Gdańsk Wrzeszcz obsługuje część połączeń z miejscowościami w powiecie kartuskim, głównie z Kartuzami.

Plac przed dworcem jest wykorzystywany przez jedną z największych pętli autobusowych w Gdańsku. Na przystanku Wrzeszcz PKP rozpoczynają i/lub kończą bieg autobusy linii (w nawiasach podano pętlę końcową):

110 (Port Lotniczy)
115 (Targ Rakowy/Targ Sienny)
116 (Matemblewo)
122 (Sopot Kamienny Potok SKM)
124 (Zaspa)
129 (Migowo)
136 (Niedźwiednik)
142 (Targ Rakowy/Targ Sienny)
149 (Krynicka)
157 (Bysewo)
162 (Orunia Górna)
164 (Jasień-Pólnicy)
262 (Wieżycka)
264 (Jasień – Pólnicy).

Ponadto przez przystanek kursują autobusy linii 199 (Suchanino-Oliwa PKP). Poza tym, przez dzielnicę, ale nie przez przystanek Wrzeszcz PKP, kursuje linia autobusowa nr 227 (Jelitkowo – Chełm Cienista)^[6]

W nocy przez Wrzeszcz kursują autobusy linii^[7]:

N1 (Osowa PKP-Orunia Górna)
N2 (Wrzeszcz PKP-Myśliwska Zacna)
N3 (Wrzeszcz PKP-Dworzec Główny przez Port Lotniczy)
N5 (Oliwa Pętla Tramwajowa-Pruszcz Gdański CER)

[edytuj] Zabytki i interesujące miejsca

Browar we Wrzeszczu przy ul. Kilińskiego 6-7 oraz Staw Browarny
Nowa Synagoga z 1927
Park Kuźniczki
Politechnika Gdańska
Ulica Wajdeloty
Kościół pw. św. Stanisława BM
Kolegiata Gdańska
Cerkiew prawosławna pw. św. Mikołaja, ul. Romualda Traugutta 45
Stadion przy ul. Kościuszki 49
Czołg przy al. Zwycięstwa w Gdańsku
Garnizon w Gdańsku Wrzeszczu

[edytuj] Centra handlowe

[edytuj] Galeria

Politechnika Gdańska – wejście główne od strony ul. Brackiej
Bezimienny plac u styku ul. Klonowej i al. Grunwaldzkiej w zimowej szacie
Kościół Św. Stanisława Biskupa
Pomnik ks. Br. Komorowskiego na Placu Komorowskiego
Kamienica na rogu ul. Wajdeloty i ul. Grażyny
Park Kuźniczki
Fragment stacji kolejowej i przystanku SKM
Nowa Synagoga przy ul. Partyzantów
Galeria Bałtycka
Wiadukt drogowy łączący Dolny i Górny Wrzeszcz przy ul. Kościuszki
Przejazd między Wrzeszczem Górnym (ul. Dmowskiego) a Dolnym (ul. Wajdeloty) pod torami kolejowymi
Cerkiew prawosławna pw. św. Mikołaja