Wrzeszcz

	Wrzeszcz; część miasta Gdańska
	; Współczesne centrum Wrzeszcza wraz z dawnym rynkiem
Miasto	Gdańsk
Status	część miasta
Założono	XIII-XIV w.
W granicach Gdańska	17 marca 1814
Powierzchnia	10,0 km²
Ludność (2009); • liczba ludności; • gęstość	; 51 744; 5174 os./km²
	Położenie na planie Gdańska;
	Położenie na mapie Gdańska ; Wrzeszcz
	Położenie na mapie Polski ; Wrzeszcz
	54°22′55″N 18°36′35″E / 54.381944444444, 18.609722222222Na mapach: 54°22′55″N 18°36′35″E / 54.381944444444, 18.609722222222
	Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Ten artykuł dotyczy części miasta Gdańska. Zobacz też: Wrzeszcz – okręg historyczny.

Wrzeszcz – część miasta Gdańska, znajdująca się na północ od Śródmieścia, nad strugą Strzyżą. Od 2010 roku jej terytorium jest podzielone pomiędzy dwie dzielnice: Wrzeszcz Dolny i Wrzeszcz Górny^[3].

Etymologia nazwy [edytuj]

Dawne nazwy: Vriest, Vriezst (1263), Vryst (1342), Langenfort (1404), Lange Vore (1480), Langen Furth (1778), Langefurt (1780), Lange Fuhre (1822), Danzig – Langfuhr (1906), Lęgfor (1923)^[1].

Nazwa "Wrzeszcz" pochodzi od dawniejszych nazw Wrest i Wrzost, która z kolei oznacza wrzos (niegdyś na tych terenach istniał las z wrzosowiskiem).

Z dokumentu księcia Świętopełka z roku 1263 wynika, że dawna nazwa brzmiała Vriezst. W 1404 r. osadę nazwano Langfuhr^[4]– w tym czasie Krzyżacy mieli w niej swoje folwarki.

Langfuhr w języku niemieckim oznacza „długi przejazd” (tu: „długi podjazd”, co miało odnosić się do faktu, że położenie Wrzeszcza wyznaczało skrzyżowanie ówczesnych ciągów komunikacyjnych^{[potrzebne źródło]}). Niemiecka nazwa osady a następnie dzielnicy używana była do 1945 roku. Kaszubi nadal używają nazwy Lengforda.

Historia [edytuj]

Po raz pierwszy osada została wspomniana z dokumencie księcia Świętopełka z roku 1263^[4]. W XIII wieku była własnością kościoła św. Katarzyny. W 1345 Wrzeszcz został przejęty przez Zakon Krzyżacki (komturia gdańska). Od 1404 wieś na prawie chełmińskim. Na początku XV wieku w osadzie Krzyżacy mieli swoje folwarki^[4]. Od XV do XVIII wieku własność patrycjuszowska. W 1772 został włączony do Królestwa Prus, od 1807 wieś w obrębie Wolnego Miasta Gdańska^[1].

Od XVII wieku we Wrzeszczu mieli własny cmentarz Żydzi^[5].

Wrzeszcz został administracyjnie przyłączony do miasta 17 marca 1814^[1].

W drugiej połowie XIX wieku powstała tu linia kolejowa z dworcem Gdańsk Wrzeszcz. W 1904 roku założono Królewską Wyższą Szkołę Techniczną (Königliche Technische Hochschule zu Danzig), istniejącą do dziś jako Politechnika Gdańska. Od 1910 roku funkcjonowało tu pierwsze lotnisko (lotnisko Gdańsk-Wrzeszcz) na terenie Gdańska oraz pierwsze w granicach współczesnych Polski. We Wrzeszczu w 1927 roku urodził się i mieszkał niemiecki pisarz, laureat literackiej Nagrody Nobla Günter Grass.

W okresie międzywojennym we Wrzeszczu znajdowało się jedno z największych skupisk Polaków w Gdańsku, w tym polska dzielnica określana jako Polenhof. Istniały polskie parafie katolickie, działał polski klub sportowy KKS Gedania.

Po II wojnie światowej do 1948 Wielka Brytania utrzymywała konsulat (zob. Konsulat Generalny Wielkiej Brytanii w Gdańsku), mieszczący się w dawnej willi Patschkego przy ul. Uphagena 23. W 1945 ponownie otwarto konsulat generalny ZSRR w Gdańsku. Został umieszczony w budynku przy ul. Matki Polki 10 (któremu później zmieniono adres na ul. Batorego 15), gdzie mieści się do dziś. W 1962 władze Niemieckiej Republiki Demokratycznej powołały w Gdańsku konsulat generalny (zob. Konsulat Generalny Niemiec w Gdańsku), mieszczący się przy al. Zwycięstwa 23 (w zbudowanym przed 1933 budynku b. Klubu Żeglarskiego; arch. Albert Carsten). Po upadku NRD w 1990, budynek stał się siedzibą konsulatu generalnego RFN.

Transport i komunikacja [edytuj]

Kolej [edytuj]

Osobny artykuł: Kolej w Gdańsku.

Dworzec kolejowy Gdańsk Wrzeszcz, od strony placu

Na terenie dzielnicy znajduje się jedna z trzech największych stacji kolejowych w Gdańsku – Gdańsk Wrzeszcz. Stacja ta jest obsługiwana przez wszystkie pociągi pasażerskie kursujące po liniach 202 (PKP IC, PR, Arriva PCC, SKM w Trójmieście) i 250 (SKM w Trójmieście). Na stacji zaczynała się rozebrana po II wojnie światowej linia Wrzeszcz – Stara Piła^[6]. Zgodnie z planami budowy Kolei Metropolitalnej obsługującej wschodnią część Gdańska w tym port lotniczy im. Lecha Wałęsy, Gdańsk Wrzeszcz ma być jednym z węzłów kolei podmiejskiej w Trójmieście.

Na terenie dzielnicy znajdują się ponadto wyłączone z eksploatacji w 2005 roku przystanki osobowe: Gdańsk Kolonia i Gdańsk Nowe Szkoty – w biegu linii kolejowej Gdańsk Główny – Gdańsk Nowy Port.

Tramwaje [edytuj]

Osobny artykuł: Tramwaje w Gdańsku.

Sieć tramwajowa w Gdańsku-Wrzeszczu jest bardzo nietypowa. Składa się zasadniczo z dwóch ramion (al. Grunwaldzka i al. Hallera), które rozchodzą się przy Operze Bałtyckiej, oraz dwóch odnóg (w stronę pętli Zaspa ulicą Mickiewicza i w stronę centrum przez Jana z Kolna ulicą Kliniczną). Mimo, że większość gdańskich linii tramwajowych przejeżdza przez Wrzeszcz, to w wykazach za przejeżdzające przez Wrzeszcz uznane są te linie, które przejeżdzają al. Grunwaldzką^[7].

Linie tramwajowe jadące przez Wrzeszcz.

2. Oliwa – Łostowice (przez Dolny Wrzeszcz)

(al. Grunwaldzka – ul. Pomorska – ul. Chłopska – al. Rzeczypospolitej – al. Legionów – pl. Komorowskiego – ul. Mickiewicza – al. Hallera – al. Zwycięstwa – Błędnik – ul. Podwale Grodzkie – ul. Wały Jagiellońskie – ul. Okopowa – al. Armii Krajowej – al. Sikorskiego – al. Witosa – al. Havla – ul. Świętokrzyska)

3. Brzeźno – Stogi (przez Dolny Wrzeszcz)

(ul. Mazurska – al Hallera – al. Zwycięstwa – Błędnik – ul. Podwale Grodzkie – ul. Wały Jagiellońskie – ul. Okopowa – ul. Podwale Przedmiejskie – ul. Ułańska – ul. Siennicka – ul. Lenartowicza – ul. Budzysza – ul. Stryjewskiego – ul. Nowotna (powrót: al. Hallera – ul. Uczniowska – ul. Gdańska))

4. Zaspa – Nowy Port Góreckiego (przez Dolny Wrzeszcz)

(al. Rzeczypospolitej – al. Legionów – pl. Komorowskiego – ul. Mickiewicza – al. Hallera – ul. Kliniczna – ul. Marynarki Polskiej – ul. Wolności – ul. Władysława IV – ul. Strajku Dokerów (powrót: ul. Góreckiego – ul. Marynarki Polskiej i dalej po trasie))

5. Strzyża – Nowy Port Oliwska (przez Górny i Dolny Wrzeszcz)

(ul. Wita Stwosza – al. Wojska Polskiego – al. Grunwaldzka – al Hallera – ul. Uczniowska – ul. Gdańska – ul. Krasickiego – ul. Oliwska – ul. Rybołowców – ul. Wolności ul. Władysława IV – ul. Oliwska (powrót: ul. Oliwska – ul. Krasickiego – ul. Mazurska – al. Hallera i dalej po trasie))

6. Jelitkowo – Łostowice (przez Górny Wrzeszcz)

(ul. Pomorska – al. Grunwaldzka – ul. Rybińskiego – ul. Wita Stwosza – al. Wojska Polskiego – al. Grunwaldzka – al. Zwycięstwa – Błędnik – ul. Podwale Grodzkie – ul. Wały Jagiellońskie – ul. Okopowa – al. Armii Krajowej – al. Sikorskiego – al. Witosa – al. Havla – ul. Świętokrzyska)

8. Jelitkowo – Stogi (przez Dolny Wrzeszcz)

(ul. Pomorska – ul. Chłopska – al. Rzeczypospolitej – al. Legionów – pl. Komorowskiego – ul. Mickiewicza – al. Hallera – ul. Kliniczna – ul. Marynarki Polskiej – ul. Jana z Kolna – ul. Wały Piastowskie – ul. Podwale Grodzkie – ul. Wały Jagiellońskie – ul. Okopowa – ul. Podwale Przedmiejskie – ul. Ułańska – ul. Siennicka – ul. Lenartowicza – ul. Budzysza – ul. Stryjewskiego – ul. Nowotna)

9. Strzyża – Przeróbka (przez Górny Wrzeszcz)

(ul. Wita Stwosza – al. Wojska Polskiego – al. Grunwaldzka – al. Zwycięstwa – Błędnik – ul. Podwale Grodzkie – ul. Wały Jagiellońskie – ul. Okopowa – ul. Podwale Przedmiejskie – ul. Ułańska – ul. Siennicka – ul. Lenartowicza)

11. Chełm Witosa – Zaspa (przez Górny Wrzeszcz)

(al. Rzeczypospolitej – ul. Chłopska – ul. Pomorska – al. Grunwaldzka – ul. Rybińskiego – ul. Wita Stwosza – al. Wojska Polskiego – al. Grunwaldzka – al. Zwycięstwa – Błędnik – ul. Podwale Grodzkie – ul. Wały Jagiellońskie – ul. Okopowa – al. Armii Krajowej – al. Sikorskiego – al. Witosa)

12. Siedlce – Oliwa (przez Górny Wrzeszcz)

(ul. Kartuska – ul. Nowe Ogrody – ul. Hucisko – ul. Wały Jagiellońskie – ul. Podwale Grodzkie – Błędnik – al. Zwycięstwa – al. Grunwaldzka – al. Wojska Polskiego – ul. Wita Stwosza)

Na terenie Gdańska przy ulicy Wita Stwosza znajduje się zajezdnia tramwajowa Wrzeszcz jednakże zajezdnia leży w dzielnicy Strzyża.

Autobusy [edytuj]

Osobny artykuł: Autobusy w Gdańsku.

Na placu przeddworcowym znajduje się jeden z dwóch dworców autobusowych obsługujących połączenia regionalne. Dworzec ten ma jednak zdecydowanie mniejsze znaczenie niż dworzec Gdańsk Główny. Gdańsk Wrzeszcz obsługuje część połączeń z miejscowościami w powiecie kartuskim, głównie z Kartuzami.

Plac przed dworcem jest wykorzystywany przez jedną z największych pętli autobusowych w Gdańsku. Na przystanku Wrzeszcz PKP rozpoczynają i/lub kończą bieg autobusy linii:

Linia	Kierunek	Przez	Linia	Kierunek	Przez
110	Port Lotniczy	Klukowo, Matarnię	142	Targ Sienny (Śródmieście)	Piecki-Migowo, Siedlce
115	Targ Sienny (Śródmieście)	Suchanino	149	Krynicka (Przymorze Wielkie)	ul.Polanki (Oliwa)
116	Matemblewo	Brętowo	157	Bysewo	Matarnię
122	Sopot Kamienny Potok SKM	Strzyżę – Oliwę	162	Orunia Górna	Piecki-Migowo
124	Zaspa Szpital	ul.Chrobrego (Wrzeszcz Dolny)	164	Jasień Pólnicy	Ujeścisko
129	Migowo Bulońska	Jaśkową Dolinę	262	Jaworzniaków (Kowale)	Piecki-Migowo
136	Niedźwiednik	Słowackiego	264	Jasień Pólnicy	Emaus, Zabornię

Przez przystanek Wrzeszcz PKP kursuje jeszcze linia:

199 Suchanino – Beethovena – Sobieskiego – Wrzeszcz PKP – Grunwaldzka – Kołobrzeska – Dąbrowszczaków – Jagiellońska – Droszyńskiego – Oliwa PKP

Przez Wrzeszcz przejeżdżają jeszcze linie autobusowe:

127 Jasieńska Zacna – Bulońska – Jaśkowa Dolina – Grunwaldzka – Kościuszki – Legionów – Zaspa SKM – Jana Pawła II – Czarny dwór – Obrońców Wybrzeża – Droszyńskiego – Oliwa PKP
227 Jelitkowo pętla tramwajowa – Pomorska – Chłopska – Kościuszki – Słowackiego – Potokowa – Nowolipie – Witosa – Chełm Cienista

W nocy przez Wrzeszcz kursują autobusy linii^[8]:

N1 Orunia Górna – Havla – Witosa – Armii Krajowej – Dworzec Główny – Zwycięstwa – Legionów – Rzeczypospolitej – Oliwa – Spacerowa – Kielnieńska – Barniewicka – Osowa PKP
N2 Wrzeszcz PKP – Jaśkowa Dolina – Rakoczego – Bulońska – Myśliwska-Zacna
N3 Wrzeszcz PKP – Słowackiego – Port Lotniczy – Budowlanych – Nowatorów – Kiełpino Górne – Kartuska – Trasa W-Z – Kartuska – Nowe Ogrody – Dworzec Główny
N4 Jaworzniaków – Zakoniczyn – Ujeścisko – Witosa – Zaroślak – Dworzec Główny – Grunwaldzka – Wita Stwosza – Oliwa – Piastowska – Jelitkowo Kapliczna
N13 Olimpijska – Kampinowska – Witosa – Armii Krajowej – Dworzec Główny – Grunwaldzka – Wita Stwosza – Bażyńskiego – Kołobrzeska – Dąbrowszczaków – Przymorze Wielkie