Order Kalatrawy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Zakon Calatrava)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zakon Rycerski Kalatrawy
Kalatrawensi
Herb zakonu
Pełna nazwa Rycerze z Kalatrawy Zakonu z Citeaux
Nazwa łacińska Militiae Calatravae Ordinis Cistercensis
Skrót zakonny Kalatrawensi
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Założyciel Rajmund z Fitero
Data założenia 1158
Data zatwierdzenia 1164
Strona internetowa
Order Rycerski Kalatrawy
Awers
Awers komandorii orderu w 1893 roku
Awers
Awers komandorii orderu w 1820 roku
Baretka
Baretka
Zamek Calatrava la Nueva (widok współczesny)

Order Rycerski Kalatrawy, Order Wojskowy Kalatrawy (hisz. Orden de Caballería de Calatrava, Orden Militar de Calatrava), pierwotnie Zakon Rycerski Kalatrawy lub Kalatrawensi – utworzony jako zakon rycerski w 1158 roku, założony w Kastylii przez opata Rajmunda z cysterskiego opactwa Fitero, od 1487 podporządkowany władcom hiszpańskim, a od od XIX wieku istniejący jako odznaczenie honorowe nadawane przez królów hiszpańskich. Jeden z czterech hiszpańskich orderów rycerskich (Kalatrawy, Montezy, Alkantry i Św. Jakuba).

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 1147 Alfons VII, król Kastylii zdobył zamek Kalatrawa (his. Calatrava), strzegącego drogi pomiędzy Toledo a Kordobą. Początkowo osadził w nim templariuszy. Ci jednak bojąc się, że nie podołają zadaniu, zrzekli się odpowiedzialności, król zmuszony był szukać wśród swych poddanych, kogoś to przejąłby odpowiedzialność za Calatravę[1]. Wkrótce zgłosił się Rajmund, opat cysterskiego klasztoru w Fitero, w Nawarze, nowy król Kastylii Sancho III scedował, na rzecz jego i jego następców, zamek w 1158 roku. Cystersi z Calatravy połączyli służbę wojskową z regułą cysterską.

W roku 1164 papież Aleksander III uznał zakon i nadał mu regułę cysterską z dodanym obowiązkiem walki z niewiernymi. Reguła została ostatecznie potwierdzona przez papieża Innocentego III i kapitułę generalną cystersów w 1199 roku. Zakon podlegał opactwu w Morimond.

Cechą różniącą go od innych zakonów rycerskich było to, że nie wymagał od swoich członków potwierdzenia pochodzenia rycerskiego, a także, że jego członkowie byli prawdziwymi zakonnikami cysterskimi.

Mimo heroicznych wysiłków Calatrava została utracona przez zakon na rzecz muzułmanów w roku 1195. Dla zakonu zaczęły się trudne czasy i zdołał on się odrodzić dopiero po dłuższym okresie. Rekonkwista przyniosła w roku 1212 odzyskanie zamku Calatrava, który został oddany zakonowi. Udział w wojnach doprowadził do znacznego pomnożenia wpływów i zasobów zakonu, przekształcając go w potężną i niezależną od królów Kastylii instytucję. Spowodowało to starania monarchów kastylijskich Izabeli i Ferdynanda o podporządkowanie sobie zakonu. Działania te zostały uwieńczone sukcesem w 1487 roku, kiedy to na mocy bulli papieża Innocentego VIII zakon został podporządkowany koronie hiszpańskiej, choć nie przeobraził się w zakon dynastyczny.

Z czasem zakon przekształcił się w stowarzyszenie ludzi, których król chciał uhonorować za zasługi dla monarchii. W 1540 roku nastąpiła sekularyzacja zakonu, gdyż papież Paweł II zniósł celibat zakonu i pozwolił żenić się jego członkom[2].

Król Alfons XII Burbon z gwiazdą Orderu Świętego Ferdynanda oraz gwiazdą utworzoną z połączonych czterech orderów rycerskich
Alfons XIII Burbon z gwiazdami orderów: Zasługi Wojskowej, Karola III oraz czterech hiszpańskich orderów rycerskich

Po wiekach zmiennych losów w roku 1838 zakon Kalatrawy faktycznie przestał istnieć po odebraniu mu jego posiadłości i przekształcił się w odznaczenie honorowe[3]. Nadawane było w jednej klasie – komandor, a sam order był oznaką przynależności do zgromadzenia rycerskiego. 29 kwietnia 1931 roku order został zniesiony jako odznaczenie państwowe[4], pozostając orderem wygnanego króla. W latach 1931-1935 liczba odznaczonych wzrosła z 89 do 139, ale podczas hiszpańskiej wojny domowej 1936-1939 zginęło łącznie około 100 spośród odznaczonych czterema hiszpańskim orderami rycerskimi[3]. Konkordat z 1953 roku uniemożliwił dalsze nadania i do 1981 roku pozostało zaledwie siedmiu odznaczonych, jednak powrót monarchii hiszpańskiej spowodował odrodzenie orderu. Obecnie zarząd nad wszystkimi czterema orderami sprawuje „Rada Czterech Orderów”, choć każdy z nich zachowuje swoją odrębność. Wielkim mistrzem czterech orderów rycerskich jest król Hiszpanii Filip VI Burbon, emerytowanym wielkim mistrzem – Jan Karol I Burbon, były król Hiszpanii, a prezydentem „Rady Czterech Orderów” jest Karol Burbon Sycylijski, tytularny król Obojga Sycylii, książę Caserta i Kalabrii[5][6].

Kalatrawensi na ziemiach polskich[edytuj | edytuj kod]

W XIII wieku prawdopodobnie cystersi z Oliwy osadzili kilku rycerzy zakonnych w Tymawie, położonej w pobliżu granicy z Prusami. Obecni byli również na terenie kasztelanii pułtuskiej. W 1233 roku opuścili Polskę[7].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. O'Callaghan F., A history of medieval Spain, s. 238.
  2. Military Order of Calatrava (ang.). W: Catholic Encyclopedia [on-line]. newadvent.org. [dostęp 2015-04-18].
  3. 3,0 3,1 Historia de las Ordenes Militares españolas durante los siglos XIX y XX (hiszp.). ordenesmilitares.es. [dostęp 2015-04-18].
  4. Wiesław Bończa-Tomaszewski: Kodeks orderowy. Przepisy obowiązujące posiadaczy orderów, odznaczeń, medali i odznak. Warszawa-Kraków: Główna Księgarnia Wojskowa, Drukarnia Narodowa, 1939, s. 361-362.
  5. Consejo y Tribunal (hiszp.). W: Real Consejo [on-line]. ordenesmilitares.es. [dostęp 2015-04-18].
  6. Semi-independent orders (ang.). W: Register of Orders of Chivalry: Provisional List of Orders [on-line]. icocregister.org, 2006. [dostęp 2015-04-18].
  7. Jan Dzięgielewski: Encyklopedia historii Polski. Dzieje polityczne. T. 2. Warszawa: Morex, 1995, s. 602. ISBN 8390412128.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]