Aleksander III (papież)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Aleksander III
Alexander Tertius
Rolando Bandinelli
Papież
Aleksander III
Data i miejsce urodzenia ok. 1100–1110
Siena
Data i miejsce śmierci 30 sierpnia 1181
Civita Castellana
Kanclerz Świętego Kościoła Rzymskiego
Okres sprawowania 4 maja 1153 – 7 września 1159
Wyznanie katolicyzm
Kościół rzymskokatolicki
Diakonat najpóźniej 23 września 1150
Prezbiterat 3 marca 1151
Sakra biskupia 20 września 1159
Kreacja kardynalska 23 września 1150
Kościół tytularny kardynał-diakon SS. Cosma e Damiano (23 września 1150), kardynał-prezbiter S. Marco (3 marca 1151)
Pontyfikat 7 września 1159
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Aleksander III (łac. Alexander III, właśc. Rolando Bandinelli; ur. ok. 1100 w Sienie, zm. 30 sierpnia 1181 w Civita Castellana[1]) – papież od 7 września 1159 do 30 sierpnia 1181[2].

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Wczesne życie[edytuj | edytuj kod]

Roland urodził się na początku XII wieku w Sienie. Współczesny jemu biograf Boso nie podał żadnych informacji o jego rodzinie oprócz tego, że ojciec miał na imię Ranucci[1]. Kroniki sieneńskie począwszy od XIV wieku identyfikują go jako przedstawiciela rodu Bandinelli, co jest na ogół akceptowane przez historyków, choć nie brak głosów sceptycznych[3]. Studiował prawo na uniwersytecie w Bolonii. W latach ok. 1140–47 był kanonikiem w Pizie, a następnie prawdopodobnie profesorem uniwersytetu bolońskiego[1]. Przez długi czas utożsamiano go z autorem słynnego dzieła prawniczego Summa magistri Rolandi, co jednak okazało się błędne.

We wrześniu 1150 papież Eugeniusz III mianował go kardynałem-diakonem SS. Cosma e Damiano, a w marcu 1151 kardynałem-prezbiterem[1] San Marco. 4 maja 1153 został kanclerzem Św. Kościoła Rzymskiego[2]. Jako bliski współpracownik papieża Hadriana IV stał na czele kardynałów opowiadających się za sojuszem z królem Sycylii, a sprzeciwiających się cesarzowi Fryderykowi I. W 1156 był jednym z negocjatorów sojuszu papiestwa z królem Sycylii. Rok później z kolei był legatem papieskim na sejmie Rzeszy w Besancon, na którym doszło do spięcia pomiędzy nim a cesarskim kanclerzem Rainaldem z Dassel.

Pontyfikat[edytuj | edytuj kod]

W czasie elekcji po śmierci Adriana IV doszło do rozłamu wśród kardynałów. Większość obrała Rolanda, który przyjął imię Aleksander III, jednak procesarska mniejszość nie uznała go i obrała kardynała Ottaviano de Monticelli, który przybrał imię Wiktor IV[2]. Aleksander III, choć miał poparcie większości kardynałów, musiał uciekać z Rzymu, gdzie przewagę uzyskał wywodzący się z rzymskiej arystokracji antypapież. 20 września 1159 Aleksander przyjął sakrę biskupią w niewielkiej miejscowości Ninfa koło Velletri[1].

Cesarz Fryderyk Barbarossa zwołał synod do Pawii, wzywając obu elektów do poddania się jego arbitrażowi[1]. Aleksander III odmówił jednak przybycia, wysyłając na synod jedynie swych obserwatorów. Synod, w którym wzięli udział głównie biskupi z Niemiec i północnych Włoch, uznał Wiktora IV i ekskomunikował Aleksandra III[1]. W odpowiedzi papież w dniu 24 marca 1160 wyklął cesarza.

Choć wygnany z Rzymu, Aleksander III został uznany za prawowitego papieża przez większość krajów europejskich: król. Sycylii, Anglię, Francję, Hiszpanię, Węgry i król. Jerozolimy[1]. Wiktora IV poparły w zasadzie jedynie Cesarstwo i Polska. W Danii król Waldemar uznał antypapieża, ale duchowieństwo z prymasem Absalonem na czele poparło Aleksandra.

W latach 1162-1165 papież rezydował we Francji[1], gdzie przewodniczył synodowi w Tours (1163), na którym potępiono herezję katarską i ponownie wyklęto cesarskich doradców jako odpowiedzialnych za schizmę. W latach 1163-65 siedzibą kurii było Sens[1]. Śmierć antypapieża Wiktora IV w 1164 oraz antycesarskie powstanie w Lombardii stworzyły nadzieję na zakończenie schizmy, jednak kanclerz cesarski Rainald z Dassel doprowadził do wyboru kolejnego antypapieża – Paschalisa III (1164-1168)[1]. Cesarz Fryderyk I początkowo wahał się, jednak ostatecznie udzielił poparcia Paschalisowi i wymusił to samo na swoich biskupach. Mimo to w kościele niemieckim i lombardzkim nie brakowało przeciwników kontynuowania schizmy. Kłopoty cesarza z wewnętrzną opozycją oraz starania kardynała Giovanniego z Sutri umożliwiły Aleksandrowi III powrót do Rzymu w listopadzie 1165. W 1167 Fryderyk I odzyskał jednak inicjatywę, najechał Italię, częściowo pacyfikując Lombardię i opanowując Rzym. Aleksander III musiał ponownie uciekać z miasta i na blisko trzy lata osiadł w Benewencie. W tym też czasie nawiązał przyjazne stosunki z cesarzem Manuelem I Komnenem z Konstantynopola[1].

We wrześniu 1168 zmarł antypapież Paschalis III, a jego następcą został antypapież Kalikst III (1168-1178), którego autorytet poza Cesarstwem był jednak bardzo niski. Od 1167 w północnej Italii trwały walki cesarza Fryderyka I z popieraną przez Aleksandra III Ligą Lombardzką, która w 1176 odniosła decydujące zwycięstwo nad cesarzem pod Legnano[1]. W rezultacie 1 sierpnia 1177 Fryderyk I i Aleksander III podpisali korzystny dla papiestwa pokój; cesarz wycofywał swe poparcie dla antypapieża, zrezygnował z regaliów w Państwie Kościelnym i zgodził się na zawieszenie broni z Ligą Lombardzką; w zamian papież cofnął jedynie ekskomunikę na cesarza i jego doradców oraz uznał jego syna Henryka za króla rzymskiego[1]. Ponadto papież mógł powrócić do Rzymu. Antypapież Kalikst III zrezygnował z roszczeń do tiary i został gubernatorem w Benewencie.

Ważnym wydarzeniem pontyfikatu Aleksandra III był spór między arcybiskupem Canterbury Tomaszem Becketem a królem Anglii Henrykiem II[1]. Konflikt dotyczył tzw. konstytucji klarendońskich z 1164, które poważnie ograniczały autonomię kościoła angielskiego, zwłaszcza poprzez ograniczenie sądownictwa kościelnego[1]. Zarówno król jak i arcybiskup mieli w kurii swoich stronników, jednak papież opowiedział się ostatecznie po stronie Tomasza Becketa[1]. Kiedy arcybiskup został zamordowany 29 grudnia 1170, papież ogłosił go męczennikiem i kanonizował, a winą za jego śmierć obarczono króla[1]. Konflikt został jednak szybko zażegnany – Henryk II poddał się publicznej pokucie, ale artykuły klarendońskie w nieco złagodzonej formie zachowały moc obowiązującą[1].

W 1179 papież po uzyskaniu rocznego trybutu uznał Alfonsa I za króla Portugalii, którym ten de facto był już od 40 lat[1]. W 1181 zatwierdził też uchwały polskiego synodu w Łęczycy. Mianował ok. 35 nowych kardynałów.

W 1179 Aleksander III zwołał Sobór laterański III, na którym ustalono m.in. dekret Licet de evitanda discordia[4] – o wyborze papieża decyduje zgoda minimum dwóch trzecich członków Kolegium Kardynalskiego[2]. W elekcji mieli odtąd brać udział wszyscy kardynałowie, bez rozróżnienia na kardynałów biskupów, prezbiterów i diakonów. Dokument nie wspomina o ingerencji duchowieństwa i ludu rzymskiego, tak iż odpowiedzialność za wybór została całkowicie i wyłącznie przypisana kardynałom[4] . Papież ten wydał również dekret nakazujący uwierzytelnianie czynności prawnych dotyczących Kościoła za pomocą dokumentów. Ponadto potępiono szerzące się wówczas w Europie herezje (waldensi, albigensi, katarzy)[2], jak również szereg nadużyć duchowieństwa (nikolaizm, symonię).

Pod koniec życia Aleksander III po raz kolejny musiał opuścić Rzym, wygnany przez komunę miejską[1]. We wrześniu 1179 zbuntowani baronowie obrali Lando Sittino, byłego kardynała w kurii Wiktora IV, na antypapieża Innocentego III[1]. Antypapieża ujęto i pozbawiono urzędu już w styczniu 1180, a papieżowi przyszedł na pomoc sam cesarz Fryderyk I, który opanował całe Państwo Kościelne[1].

Aleksander III zmarł w Civita Castellana 30 sierpnia 1181, w podeszłym wieku.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 1,17 1,18 1,19 1,20 1,21 1,22 John N. D. Kelly: Encyklopedia papieży. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1997, s. 245-247. ISBN 83-06-02633-0.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Rudolf Fischer-Wollpert: Leksykon papieży. Kraków: Znak, 1996, s. 88-89. ISBN 83-7006-437-X.
  3. W. Maleczek, Papst und Kardinalskolleg von 1191 bis 1216, Wiedeń 1984, s. 233 przyp. 168.
  4. 4,0 4,1 Ambrogio M. Piazzoni: Historia wyboru papieży. Kraków: Wydawnictwo M, 2004, s. 64-67. ISBN 83-7221-648-7.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]


Poprzednik
Hadrian IV
Emblem of the Papacy SE.svg Papież Emblem of the Papacy SE.svg Następca
Lucjusz III