Święto Godowe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Święto Godowe
Trutovsky Kolyadki.jpg
Konstantin Trutovsky, Kolęda na Ukrainie, XIX wiek
Dzień 24 grudnia (Słowianie południowi i zachodni)
6 stycznia (Słowianie wschodni)
Kraje Słowianie
Typ święta słowiańskie, ludowe
Zwyczaje Kolędowanie
Znaczenie Przesilenie zimowe
Symbole

podłaźniczka, diduch, kutia

Inne nazwy Hody, Szczodre Gody, Kolęda

Godowe Święto, Szczodre Gody (Hody[1], kasz. Gòdë, śl. Gody, ros.Коляда́) – w tradycji słowiańskiej święto upamiętniające przesilenie zimowe, poprzedzone Szczodrym Wieczorem[2][3][4]. Zwycięstwo światła nad ciemnością symbolizuje czas, w którym zaczyna przybywać dnia, a nocy ubywać – tym samym przynosząc ludziom nadzieję, optymizm oraz radość.

Nazwa zwyczaju[edytuj]

W Czechach i na Słowacji święto może być nazywane jako Kraczun, w Rosji Koljada-Kolęda (w różnych wersjach nazwy)[5]. Święto Godowe dawni Słowianie nazywali kolędą. Istnieją różne teorie dokładnej etymologii tego słowa.

Obrzędy[edytuj]

Wierzenia etniczne[edytuj]

Nowy Rok u przedchrześcijańskich Słowian obchodzony był na wiosnę[6], nie był jeszcze obchodzony w okolicach Święta Godowego. W społeczności słowiańskiej zachowało się wiele zwyczajów podobnych do kolędowania obchodzonych w okolicy zimy i wiosny. Ze względu na to, że w czasach antycznych Słowianie nie posiadali swojego alfabetu i nie spisywali swoich zwyczajów nie wiemy zbyt wiele o ich kulcie. Święto Godowe było prawdopodobnie słowiańskim odpowiednikiem germańskiego Rauhnacht[7].

W czasie Godowych Świąt wróżono przebieg przyszłego roku np. pogodę i zbiory. Ze stanu pogody w ciągu kolejnych dwunastu dni czyniono wróżbę do odpowiednio kolejnych miesięcy roku. Ścielenie słomy lub siana pod nakryciem stołu służyło wróżbom określającym przychylność losu na podstawie wyciągniętych słomek. Niektórzy badacze podają, iż rozścielenie siana pod miskami z jadłem miało na celu obłaskawienie sprawującego pieczę nad rodziną demona Siema, albo też bóstwa zboża i pól – Rgieła[3]. Okresowi Szczodrych Godów towarzyszył również zwyczaj kolędowania, który pierwotnie związany był z radosnymi pieśniami noworocznymi oraz wywodzącym się jeszcze z tradycji słowiańskiej Turoniem[4].

Dzieci w szczodry wieczór otrzymywały drobne upominki oraz orzechy, jabłka i specjalne placki zwane szczodrakami w kształcie zwierząt lub lalek[3]. U Słowian przesilenie zimowe poświęcone było także duszom zmarłych przodków. By dusze zmarłych mogły się ogrzać palono na cmentarzach ogniska i organizowano rytualne uczty, z którymi w późniejszym okresie przeniesiono się do domostw[3][4].

Współczesność[edytuj]

Echem tego zwyczaju pozostało dodatkowe nakrycie dla duchów przodków przy wigilijnym stole[3][4]. W części regionów (głównie na Śląsku) w okresie tym praktykowano zwyczaj stawiania w kącie izby pierwszego zżętego snopa żyta zwanego diduchem. Był on zazwyczaj dekorowany suszonymi owocami (najczęściej jabłkami) oraz orzechami, zaś po święcie pieczołowicie przechowywany aż do wiosny. To właśnie z nasion pochodzących z kłosów tegoż snopa należało bowiem rozpocząć przyszłoroczny siew[8]. W innych regionach, szczególnie w południowej Polsce (na Podhalu, Pogórzu, Ziemi Sądeckiej i Krakowskiej oraz także na Śląsku) dekorowano tzw. Podłaźniczkę – gałąź jodły, świerku lub sosny podwieszaną pod sufitem, nad drzwiami lub oknem[9]. Na przełomie XVIII i XIX wieku tradycje te niemal całkowicie zastąpił przybyły z Niemiec zwyczaj dekorowania choinki (która to ostatecznie, stała się niejako symbolem innego święta jakim jest chrześcijańskie Boże Narodzenie)[4][3].

Współcześnie obchody te są nadal kultywowane w okresie przesilenia zimowego np. przez formalne zarejestrowane związki wyznaniowe, odwołujące się do etnicznej wiary Słowian[10][11][12].

Galeria[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Агапкина Т. А. Мифопоэтические основы славянского народного календаря. Весенне-летний цикл. — М.: Индрик, 2002. — 816 с. — (strona 150)
  2. Antoni Wacyk 1991 ↓, s. 91,.
  3. a b c d e f Maria Ziółkowka, "Szczodry Wieczór, Szczodry Dzień - obrzędy, zwyczaje, zabawy", Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1989, ISBN 83-205-3885-8
  4. a b c d e Barbara Ogrodowska "Polskie obrzędy i zwyczaje doroczne." Warszawa: Muza SA, ISBN 83-7200-947-3
  5. http://starling.rinet.ru/cgi-bin/query.cgi?basename=morpho\vasmer\vasmer&root=/usr/local/share/starling/morpho&morpho=1&encoding=utf-rus
  6. Piotr Caraman, Obrzęd kolędowania u Słowian i Rumunów, Nakł. Polskiej Akademji Umiejętności, 1933, s. 493-502.
  7. Michael Kobr, Volker Klupfel: Szczodre gody. [dostęp 2016-01-27].
  8. Oskar Kolberg, Śląsk, Lud. Jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce – t. 43
  9. Oskar Kolberg, Krakowskie. Lud. Jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce – t. 5 – 8; Suplement do t. 5-8 cz. I – t. 73
  10. Terminy świąt obchodzonych przez formalnie zarejestrowany związek wyznaniowy Rodzimy Kościół Polski
  11. Terminy świąt obchodzonych przez formalnie zarejestrowany związek wyznaniowy ZW Rodzima Wiara
  12. Informacje o obchodzonych świąt przeprowadzanych przez formalnie zarejestrowany związek wyznaniowy ZZW Słowiańska Wiara

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]