Gubernia mohylewska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gubernia mohylewska
Могилёвская губерния
Gubernia
Herb
Herb
Państwo  Imperium Rosyjskie
Siedziba Mohylew
Powierzchnia 42 134,6 km²
Populacja (1897)
• liczba ludności

1 686 764
Szczegółowy podział administracyjny
Liczba powiatów 11
Położenie na mapie
Położenie na mapie
Ziemia 53°55′N 30°21′E/53,916667 30,350000
Portal Portal Rosja
Gubernia mohylewska 1821

Gubernia mohylewska (ros. Могилёвская губерния; biał. Магілёўская губерня; jid. מאָהילאָווער גובערניע) – gubernia Imperium Rosyjskiego utworzona po I rozbiorze Polski.

Historia[edytuj]

Została utworzona w 1772, po pierwszym rozbiorze, z części województw: witebskiego, mścisławskiego, połockiego oraz Inflant[potrzebny przypis]. Część tych ziem przypadła także guberni pskowskiej[potrzebny przypis]. W 1796 gubernie mohylewską i połocką zjednoczono w białoruską. W 1802 podzielono ją z kolei na witebską i mohylewską. W 1917 gubernie witebską, mohylewską oraz część mińskiej i wileńskiej połączono w okręg zachodni. W 1918 dołączono do nich także gubernię smoleńską, a w październiku 1919 gubernia mohylewska powstała na nowo jako homelska.

Administracja i samorząd[edytuj]

Centrum guberni był Mohylew. W 1882 dzieliła się na powiaty czy też ujezdy:

Na terenie guberni, podobnie jak na innych terenach ziem zabranych, władze rosyjskie szczególnie długo opóźniały utworzenie samorządu terytorialnego, tzw. ziemstw. Wynikało to z obawy przed zdominowaniem ich przez miejscową ludność nierosyjską, szczególnie Polaków. Podczas gdy w innych częściach Imperium Rosyjskiego ziemstwa tworzone były już w drugiej połowie XIX wieku, w guberni mohylewskiej ich namiastka powstała dopiero 2 kwietnia 1903 roku. Członkowie ziemstw byli jednak wyznaczani przez administrację carską i mieli skrajnie ograniczone kompetencje. Samorząd w guberni uległ wzmocnieniu 14 marca 1911 roku, gdy ta została objęta ukazem carskim z o wprowadzeniu ziemstw z 12 czerwca 1890 roku. Była to jednak jego zmodyfikowana wersja, gwarantująca dominującą pozycję Rosjan[1].

Oświata[edytuj]

Według spisu z 1897 roku, w guberni umiejętność czytania i pisania posiadało 22% ludności powyżej 9 roku życia[2].

Demografia[edytuj]

Według rosyjskiego spisu ludnościowego z 1897 roku Gubernie zamieszkiwało 1 686 764 osób, podział etniczny populacji przedstawiał się następująco[3]:

  • Rosjanie (w spisie jako Rosjan określano także Ukraińców i Białorusinów) - 1 451 496 (86%) w tym:
    • Białorusini 1 389 782 (82%)
  • Żydzi - 203 507 (12%)
  • Polacy - 17 526 (1%)
  • Inni - 12 235 (0,7%)

Największe miasta[edytuj]

Mohylew, ok. 1900
Pomnik księcia Józefa Poniatowskiego w Homlu ok. 1910, współcześnie stojący w Warszawie

Największe miasta guberni w 1897 roku na podstawie danych z carskiego spisu powszechnego oraz porównanie przynależności administracyjnej przed rozbiorami Polski oraz przynależności państwowej w międzywojniu i współcześnie:

miasto populacja województwo
(1771)
1930 2016
1. Mohylew 43 119 Coat of Arms of Viciebsk Voivodeship.svg mścisławskie Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Białoruś
2. Homel 36 775 POL województwo mińskie IRP COA.svg mińskie Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Białoruś
3. Orsza 13 061 POL województwo witebskie IRP COA.svg witebskie Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Białoruś
4. Rohaczów 9 038 POL województwo mińskie IRP COA.svg mińskie Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Białoruś
5. Mścisław 8 514 Coat of Arms of Viciebsk Voivodeship.svg mścisławskie Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Białoruś
6. Horki 6 735 POL województwo witebskie IRP COA.svg witebskie Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Białoruś
7. Bychów 6 381 Coat of Arms of Viciebsk Voivodeship.svg mścisławskie Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Białoruś
8. Czeryków 5 249 Coat of Arms of Viciebsk Voivodeship.svg mścisławskie Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Białoruś
9. Czausy 4 960 Coat of Arms of Viciebsk Voivodeship.svg mścisławskie Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Białoruś
10. Klimowicze 4 714 Coat of Arms of Viciebsk Voivodeship.svg mścisławskie Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Białoruś

Przypisy

  1. W walce o prymat w kraju. Samorząd lokalny. W: Między nadzieją... s. 165–166.
  2. Rozdział I. Białoruś i jej mieszkańcy w XIX i na początku XX wieku. W: Białoruska Republika Ludowa... s. 48.
  3. Demoscope Weekly - Annex. Statistical indicators reference

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]