Rodzimowierstwo słowiańskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rodzimowierstwo słowiańskie
Kołowrót – słowiańska odmiana swastyki, najpopularniejszy z symboli rodzimowierczych.
Kołowrót – słowiańska odmiana swastyki, najpopularniejszy z symboli rodzimowierczych.
Klasyfikacja systematyczna wyznania
Rodzimowierstwo
Drewniany posąg Peruna, ustawiony przez ukraińskich rodzimowierców w Kijowie w 2009 roku. Zniszczony w 2012 roku przez nieznanych sprawców.

Rodzimowierstwo słowiańskie, rzadziej słowianowierstwo lub słowiańskie neopogaństwo – współczesna religia klasyfikowana jako neopogańska oraz nowy ruch religijny, odnoszące się do duchowości i mitologii ludów słowiańskich[1].

W warstwie teologicznej rodzimowierstwo najczęściej przymuje panteizm i politeizm – kult licznych bogów i przodków, a także natury postrzeganej przez pryzmat słowiańskiej kultury. Swoje wierzenia i praktyki rodzimowiercy opierają na materiałach historycznych, archeologicznych i foklorystycznych dotyczących religii Słowian i zachowanych obyczajach lokalnej społeczności, choć zdarzają się odejścia od tej reguły. Niektóre grupy rodzimowiercze adaptują również elementy hinduizmu i historycznej religii wedyjskiej[1], a także wywodzące się z wierzeń dawnych plemion zamieszkujących tereny Słowiańszczyzny przed osadnictwem słowiańskim (lub z tym osadnictwem się przenikającymi) jak ludność germańska, bałtyjska (Prusowie), czy nawet celtycka[2].

Chram Mazowiecki RKP, Noc Kupały (2009)
Ofiarowanie pokarmów w trakcie obchodów Święta Plonów – RKP, 2007
Obrzęd rodzimowierczy. Rosja, 2000.
Zawieszka w kształcie topora, rodzimowierczy amulet – symbol boga Peruna

Historia rodzimowierstwa słowiańskiego[edytuj]

Rodzimowierstwo słowiańskie opiera się głównie na wierzeniach funkcjonujących wśród Słowian przed chrystianizacją. Niektóre prądy rodzimowierstwa czerpią także inspiracje zarówno z późniejszych elementów folkloru ludowego, który swoje źródła miał w obrzędach z czasów pogańskich (np. topienie Marzanny, Noc Kupały itp.), jak również z wcześniejszych obrzędów i wiar pozostałych, dawnych kultur etnicznych na długo przed pojawieniem się chrześcijaństwa. Mogły to być elementy pochodzące od starych kultur celtyckich, zapożyczenia od ludów germańskich i bałtyckich, ze szczególnym uwzględnieniem Prusów, którzy przez długi czas sąsiadowali z plemionami słowiańskimi na północnym wschodzie. Wpływy tych kultur są generalnie akceptowaną zasadą wynikająca z faktu długiego sąsiedztwa i zapożyczania zwyczajów i elementów mitologii religijnej między różnymi kulturami w terenach styku tych kultur.

Czechy[edytuj]

W 2000 roku z połączenia grup „Rod Jarovíta” i „Rod Mokoše” powstało stowarzyszenie „Rodná víra”, zarejestrowane 13 kwietnia 2001 roku[3].

Polska[edytuj]

Doba romantyzmu polskiego przyniosła zainteresowanie zwyczajami ludowymi i usiłowania literackie i filozoficzne zwrotu ku kulturze rodzimej. Ten charakterystyczny rys polskiego romantyzmu był odwróceniem się od zasady epoki neoklasycznej, która często zwracała się ku tradycji klasyki śródziemnomorskiej, nie szukając wzorców lokalnych. Charakterystycznym jest tu przykład wczesnej twórczości Adama Mickiewicza, który nawiązywał do wierzeń i „guseł” lokalnych, podnosząc je tym samym do wyżyn tematu literackiego i tworząc ethos ludowości i historyzmu.

Ruchy rodzimowiercze za swego duchowego prekursora uznają Zoriana Chodakowskiego. Pod wpływem idei romantyzmu niemieckiego podjął się badań nad ludowością polską i jej korzeni historyczno-mitologicznych[4]. W pracy „O Sławiańszczyźnie przed chrześcijaństwem” z 1818 r. zarysował propozycję odrodzenia duchowego narodu poprzez oparcie się na kulturze ludowej i odnalezienie w niej elementów z czasów przedchrześcijańskich[5].

W okresie międzywojennym powstały i działały organizacje o charakterze rodzimowierczym: Zadruga, Lechickie Koło Czcicieli Światowida oraz środowisko skupione wokół pisma Demiurg. Po upadku PRL powstało szereg nowych organizacji, stowarzyszeń i grup wyznaniowych, np. Rodzimy Kościół Polski, Polski Kościół Słowiański, Stowarzyszenie na rzecz Tradycji i Kultury „Niklot”, Rodzima Wiara (zarejestrowane jako Zrzeszenie Rodzimej Wiary), Watra, Żertwa i inne.[potrzebny przypis]

W 2013 roku miał miejsce I Ogólnopolski Zjazd Rodzimowierczy, określony jako przełomowe wydarzenie w historii polskiego ruchu rodzimowierczego[6]. W kolejnych latach był on kontynuowany, w wyniku czego na zjeździe w 2015 roku powołana została Konfederacja Rodzimowiercza, zrzeszająca większość wspólnot rodzimowierczych w kraju oraz reprezentująca środowisko w kontaktach z innymi instytucjami[7].

W marcu 2017 roku ZW Rodzima Wiara w wyniku propozycji wystosowanych w ramach KR przez wspólnoty członkowskie wydał oświadczenie, w którym ogłoszono rozpoczęcie prac nad zmianą Wyznania Wiary tegoż związku, a także zagwarantowano wspólnotom przystępującym do związku zachowanie autonomiczności na określonych w owym oświadczeniu zasadach[8]. 22 marca 2017 – kilka dni po wydaniu oświadczenia – ZW RW dołączyło Stowarzyszenie Kołomir[9].

W czerwcu 2017 roku, w trakcie trwających obchodów święta Stado, powołano do życia nowy związek wyznaniowy o nazwie Związek Wyznaniowy Rodzimowierców Polskich „Ród”[10].

Serbia[edytuj]

Rodzimowierstwo w Serbii zaczęło odradzać się w XIX wieku, gdy równolegle z walką o niepodległość i nadejściem romantyzmu nastąpiło zwiększone zainteresowanie ludową kulturą i zwyczajami. Słowiańskie wierzenia, obrzędy i zwyczaje religijne przetrwały wśród Serbów po przyjęciu chrześcijaństwa[11][12][13][14][15]. Prace nad zebraniem legend oraz podań, prowadzone przez Vuka Karadžica[16][17] i innych entuzjastów, takich jak Milos S. Milojević[18] i Jasa Prodanovic[19], przyczyniły się do zachowania znacznej części kultury Serbów, pomimo burzliwych zmian w XIX i XX wieku. Na podstawie zebranych podań ludowych i porównań z tradycji innych narodów słowiańskich[20] powstały pierwsze rekonstrukcje rodzimej wiary Serbów[12][21].

W XIX wieku i na początku XX wieku niektórzy politycy, tacy jak Jaša Tomić[22] czerpali inspiracje ideowe z religii słowiańskiej. W drugiej połowie XX wieku niektóre znane osoby zaczęły wspominać w swoich wypowiedziach religię Słowian w afirmatywnym tonie, jak np. Dragoš Kalajić[23] czy Vojislav Šešelj[24][25]. Jednocześnie serbscy pisarze, poeci i malarze wykorzystywali w swych pracach motywy rodzimowiercze. Wśród nich są Desanka Maksimović („Latopis potomków Paruna”), Vasko Popa (zbiór poezji pt. „Vusča so”), Ljubivoje Jovanovic i inni.

Na początku XXI wieku pojawiły się publikacje poruszające temat słowiańskiej religii, jak również kilka wydawnictw regularnie publikujących w obszarze zagadnień związanych z rodzimowierstwem słowiańskim[26][27][28].

Z inicjatywy pisarza Dragana Jovanovicia, jednego ze zwolenników powrotu religii słowiańskiej w Serbii[29], 25 czerwca 2011 roku w miejscowości Mokre koło Bela Palanka po raz pierwszy od czasów Nemaniczów wzniesiono posąg Świętowita[30]. Na części terenów wiejskich w Serbii dochodzi do odbudowy i ponownego uprawiania pewnych rytuałów słowiańskiej religii[31][32][33]

22 grudnia 2012 rozpoczęło działalność Stowarzyszenie rodzimowierców Serbii „Staroslavci”.

Główne założenia wyznaniowe[edytuj]

Rodzimowierstwo słowiańskie zazwyczaj klasyfikuje się jako politeizm (w tym henoteizm), panteizm czasem panenteizm. W rzeczywistości rodzimowierstwo słowiańskie czerpie w różnych proporcjach ze wszystkich wyżej wymienionych systemów.

Istniejące rodzimowiercze związki wyznaniowe mają zazwyczaj na swój sposób sformułowane założenia i doktryny, które w przypadku grup formalnie zarejestrowanych zawarte są w (oficjalnie złożonych w MSWiA) statutach i są też często publikowane na oficjalnych stronach internetowych związków jak np. Rodzimy Kościół Polski[34], a w pozostałych przypadkach publikowane i udostępniane w innej formie. W wielu punktach wykazują one jednak cechy wspólne[35][36].

Rytuały[edytuj]

Spalenie Morany w trakcie obchodów Jarego Święta, 2010 RKP.

W rodzimej wierze rytuałami są przede wszystkim obchody świąt cyklu przemian w przyrodzie, związane z charakterystycznymi dla Europy porami roku. W kluczowych momentach tego cyklu życia przyrody rodzimowiercy obchodzą cztery najważniejsze słowiańskie święta:

Główne święta Słowian[37]:
Nazwa Data ważniejsze, późniejsze odpowiedniki
Jare Święto równonoc wiosenna/21 marca Wielkanoc, Gregorianki
Noc Kupały przesilenie letnie/22 czerwca Wigilia św. Jana
Święto Plonów równonoc jesienna/23 września Dożynki
Szczodry Wieczór 21 grudnia-23 grudnia Boże Narodzenie
Szczodre Gody 24 grudnia-30 grudnia

Oprócz wymienionych świąt głównych obchodzone są również inne święta poboczne, m in:

Poboczne święta Słowian:
Nazwa Data Miejsce Odpowiednik chrześcijański
Dziady obchodzone kilka razy w roku
szczególnie w okresie kwietniowym oraz ok. 2 listopada
Wszyscy[potrzebny przypis] Słowianie Zaduszki[38]
Gromnice[39] 2 lutego Obchodzone przez Słowian zachodnich i wschodnich. Święto Matki Boskiej Gromnicznej
Kamajeżyca[40] 24 marca
Święto Peruna 20 lipca Słowacja, Rosja
Święto Mokoszy 25 listopada Czechy, Rosja, Słowacja Katarzynki[41]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b Kaarina Aitamurto: Paganism, Traditionalism, Nationalism: Narratives of Russian Rodnoverie. Londyn, Nowy Jork: Routledge, 2016, s. 13. ISBN 9781472460271. (ang.)
  2. Ratomir Wilkowski. Rozważania o wizerunku rodzimowierstwa na przykładzie. „Gniazdo. Rodzima wiara i kultura”. 2(7)/2009, 2009. ISSN 2081-9072. 
  3. Kdo jsme (cz.). Rodná víra. [dostęp 2017-04-23].
  4. Ivan T. Berend: History Derailed: Central and Eastern Europe in the Long Nineteenth Century. University of California Press, 2013. ISBN 0520932099.
  5. O Sławiańszczyźnie przed chrześcijaństwem | PANTHΣION, pantheion.pl [dostęp 2017-08-21].
  6. Polscy poganie jednoczą siły. Będą mieli swój zjazd. polskieradio.pl, 2013-06-19.
  7. Sprawozdanie z III Ogólnopolskiego Zjazdu Rodzimowierców. rodzimawiara.org.pl, 2015-09-01.
  8. Oświadczenie Związku Wyznaniowego Rodzima Wiara. rodzimawiara.org.pl, 2017-03-16. [dostęp 2017-04-22].
  9. Nowy Oddział Rodzimej Wiary – Stowarzyszenie Kołomir. rodzimawiara.org.pl, 2017-04-05. [dostęp 2017-04-22].
  10. Powołanie nowego związku wyznaniowego. Duchtynia, 2017-06-12. [dostęp 2017-06-13].
  11. Jovanović, B. (1992). Srpska knjiga mrtvih. Gradina. ​ISBN 86-7130-145-1​.
  12. a b Čajkanović, Veselin, „Mit i religija u Srba“, Srpska književna zadruga, kolo LXIV knjiga 443, priredio Vojislav Đurić, Beograd, 1973.
  13. Mal, Josip (1940). Slovenske mitološke starine. Ljubljana: Glasnik muzejskega društva za Slovenijo. Letnik, XXI. str. 2.
  14. Ivica Todorović, Rezultati savremenih istraživanja narodne religije Srba – opšti presek, Glasnik Etnografskog instituta SANU (sveska 56, br. 1. str. 53–70), Etnografski institut SANU, Beograd, 2008.
  15. Rіdna Vіra v Serbії, Lozko G. S., Probudžena Eneя. Єvropeйsьkiй etnorelіgійniй renesans, : Div, Harkіv. (2006). str. 192–198.. ​ISBN 966-8504-20-8​ (ukrajinski)
  16. Karadžić, Vuk Stefanović, „Život i običaji naroda srpskoga“, u nakladi Ane udove V. S. Karadžića, Beč, 1867.
  17. „Sabrana dela Vuka Karadžića“, Prosveta — Nolit, Beograd. 1987. ​ISBN 86-07-00117-5​. ​ISBN 86-07-00120-5
  18. M. S. Milojević, „Pesme i običaji ukupnog naroda srpskog“, Beograd, tom 1. 1869., tom 2. 1870.
  19. Jaša Prodanović, „Naša narodna književnost“, Grafički institut „Narodna misao“, Beograd, 1932.
  20. M. S. Milojević, „Običaji velikorusa“, prevod sa ruskog, Beograd, 1869.
  21. Vasiljev, Spasoje, „Slovenska mitologija“, Srbobran, 1928.
  22. Tomić, Jaša (2007). Kritika Stanojevićeve „Istorije srpskog naroda“. Novi Sad: reprint: Jaša Tomić, Filozofsko-kritički spisi. Kritika Stanojevićeve „Istorije srpskog naroda“., Prometej. ​ISBN 978-86-515-0076-6​.
  23. Dragoš Kalajić, „Ustajte na desnu nogu“, Pogledi, broj 268, septembar 2005.
  24. Vojislav Šešelj, „Ideologija srpskog nacionalizma“, Velika Srbija. 2002. ​ISBN 86-83451-22-4​. str. 184–185, 634.
  25. Vojislav Šešelj, „Osramoćen Vidovdan“, Velika Srbija, broj 1640, 29. jun 2001.
  26. Rastko Kostić (2009). Pad Arkone ili sumrak slovenskog paganizma. Beograd: Atos. str. 179—203. ​ISBN 978-86-904569-3-2​.
  27. „Sunce- starešina slovenskog naroda“, zbornik radova „Konferencije o slovenskom nasleđu“, EEKC „Sfera“, Novi Sad. 2007. ​ISBN 978-86-85539-05-3​. str. 98–103.
  28. Milenko Bodirogić, „Srpska mitologija“ — „Vile i zmajevi“, Orfelin izdavaštvo, Novi Sad, „Prognana bića“, Orfelin izdavaštvo, Novi Sad. 2010. ​ISBN 978-86-6039-004-4​., „Buntovnici“, Orfelin izdavaštvo, Novi Sad. 2012. ​ISBN 978-86-6039-005-1​.
  29. Dragan Jovanović, „Vraćam se u staroverce“, intervju, Budimpešta, 16. jul 2009.
  30. Kumir na Ravništu, RTS, 25. jun 2011.
  31. dr Mirjana Zakić, „Rekonstrukcija lazaričkog ophoda u Srbiji“, Sunce — starešina slovenskog naroda, zbornik radova „Konferencije o slovenskom nasleđu“, EEKC „Sfera“, Novi Sad. 2007. ​ISBN 978-86-85539-05-3​. str. 98-103.
  32. Sanja Radinović, Mirjana Zakić, „Cosmological Ideas of Circle and Spiral in Female Initiation Rites — Lazarice and Kraljice — of Southeastern Serbia“, 39. ICTM World Conference, Vienna, 4-11 July 2007.
  33. Snežana Lazić, Dodole u Nišu donele kišu, RTV5, 13. juli 2012.
  34. Rodzima Wiara (poszerzone wyznanie wiary). Rodzima Wiara. [dostęp 2015-12-22].
  35. Marek Rau. Ruch Neopogański: współczesny ruch neopogański w Europie. „TARAKA. Magazyn Rozwojowy”, 30.09.1999. ISSN 2300-9667. [dostęp 2015-12-22]. 
  36. Ratomir Wilkowski, Piast Kulin. Rodzima Wiara, Słowiańska Wiara, Rodzimy Kościół Polski – krótkie porównanie podstawowych założeń trzech formalnych, zarejestrowanych i czynnie działających rodzimowierczych związków wyznaniowych. „Gniazdo”. Nr 2(9)/2010. ISSN 2081-9072. 
  37. Kalendarz Słowiański. Welesowy Jar. [dostęp 2015-12-22].
  38. М.: Международные отношения. W: Н. И. Толстог (red.): Славянские древности: Этнолингвистический словарь. T. Т. 2.. 1999, s. 246—247; 697. ISBN 5-7133-0982-7.
  39. Radosław Stryjewski: GROMNICA – ŚWIĘTO PERUNA, BOGA OGNIA. Fundacja Multiocalenie, 2.02.2014. [dostęp 2015-12-22].
  40. ru:Комоедица (праздник)
  41. Święto Mokoszy i Doli (pol.). Gromada Swarga. [dostęp 2015-12-22].

Linki zewnętrzne[edytuj]