Rodzimowierstwo słowiańskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rodzimowierstwo słowiańskie
Słowiański posąg, tzw. „Światowid ze Zbrucza”.
Słowiański posąg, tzw. „Światowid ze Zbrucza”.
Klasyfikacja systematyczna wyznania
Rodzimowierstwo
 └ Rodzimowierstwo słowiańskie
Drewniany posąg Peruna, ustawiony przez ukraińskich rodzimowierców w Kijowie w 2009 roku

Rodzimowierstwo słowiańskie (czasami także słowianowierstwo) – system wierzeń etnicznych odwołujących się do tradycji przedchrześcijańskich, głównie wspólnoty słowiańskiej – czasem z elementami mogącymi wywodzić się z mitologii i legend dawnych plemion zamieszkujących obecne tereny Polski przed osadnictwem słowiańskim (lub z tym osadnictwem się przenikającymi) jak ludność germańska, bałtyjska (Prusowie), czy nawet celtycka, dla których wspólnym mianownikiem była świętość natury. Zespół poglądów opartych na mitologii słowiańskiej i zachowanych obyczajach lokalnej społeczności[1]. Największy powrót do wierzeń etnicznych miał miejsce w Polsce w 1037 r. w czasie powstania ludowego.

Chram Mazowiecki RKP, Noc Kupały (2009)
Ofiarowanie pokarmów w trakcie obchodów Święta Plonów – RKP, 2007
Obrzęd rodzimowierczy. Rosja, 2000.
Zawieszka w kształcie topora, rodzimowierczy amulet – symbol boga Peruna

Historia rodzimowierstwa w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Rodzimowierstwo słowiańskie opiera się głównie na wierzeniach funkcjonujących wśród Słowian przed chrystianizacją. Niektóre prądy rodzimowierstwa czerpią także inspiracje zarówno z późniejszych elementów folkloru ludowego, który swoje źródła miał w obrzędach z czasów pogańskich (np. topienie Marzanny, Noc Kupały itp.), jak również z wcześniejszych obrzędów i wiar pozostałych, dawnych kultur etnicznych na długo przed pojawieniem się chrześcijaństwa. Mogły to być elementy pochodzące od starych kultur celtyckich, zapożyczenia od ludów germańskich i bałtyckich, ze szczególnym uwzględnieniem Prusów, którzy przez długi czas sąsiadowali z plemionami słowiańskimi na północnym wschodzie. Wpływy tych kultur są generalnie akceptowaną zasadą wynikająca z faktu długiego sąsiedztwa i zapożyczania zwyczajów i elementów mitologii religijnej między różnymi kulturami w terenach styku tych kultur.

Doba romantyzmu polskiego przyniosła zainteresowanie zwyczajami ludowymi i usiłowania literackie i filozoficzne zwrotu ku kulturze rodzimej. Ten charakterystyczny rys polskiego romantyzmu był odwróceniem się od zasady epoki neoklasycznej, która często zwracała się ku tradycji klasyki śródziemnomorskiej, nie szukając wzorców lokalnych. Charakterystycznym jest tu przykład wczesnej twórczości Adama Mickiewicza, który nawiązywał do wierzeń i „guseł” lokalnych podnosząc je tym samym do wyżyn tematu literackiego i tworząc ethos ludowości i historyzmu.

Ruchy rodzimowiercze za swego duchowego prekursora uznają Zoriana Chodakowskiego. Pod wpływem idei romantyzmu niemieckiego podjął się badań nad ludowością polską i jej korzeni historyczno-mitologicznych[2]. W pracy „O Sławiańszczyźnie przed chrześcijaństwem” z 1818 r. zarysował propozycje odrodzenia duchowego narodu poprzez oparcie się na kulturze ludowej i odnalezienie w niej elementów z czasów przedchrześcijańskich.

W okresie międzywojennym powstały i działały organizacje o charakterze rodzimowierczym: Zadruga, Lechickie Koło Czcicieli Światowida oraz środowisko skupione wokół pisma Demiurg. Po upadku PRL powstało szereg nowych organizacji, stowarzyszeń i grup wyznaniowych, np. Rodzimy Kościół Polski, Polski Kościół Słowiański, Stowarzyszenie na rzecz Tradycji i Kultury „Niklot”, Rodzima Wiara (zarejestrowane jako Zrzeszenie Rodzimej Wiary), Watra, Stowarzyszenie „Żertwa” i in.

Główne założenia wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Rodzimowierstwo słowiańskie zazwyczaj klasyfikuje się jako politeizm (w tym henoteizm), panteizm czasem panenteizm. W rzeczywistości rodzimowierstwo słowiańskie czerpie w różnych proporcjach ze wszystkich wyżej wymienionych systemów.

Deklarująca monoteizm Rodzima Ukraińska Wiara Narodowa utożsamiana z neopogaństwem, w zasadniczy sposób różni się od pozostałych ruchów neopogańskich. Jest to religia objawiona z Lwem Syłenką jako prorokiem. Pogańskie korzenie ruchu mają znaczenie drugoplanowe, na pierwszy plan wysuwa się postać założyciela[3].

Istniejące rodzimowiercze związki wyznaniowe mają zazwyczaj na swój sposób sformułowane założenia i doktryny, które w przypadku grup formalnie zarejestrowanych zawarte są w (oficjalnie złożonych w MSWiA) statutach i są też często publikowane na oficjalnych stronach internetowych związków jak np. Rodzimy Kościół Polski[4], a w pozostałych przypadkach publikowane i udostępniane w innej formie. W wielu punktach wykazują one jednak cechy wspólne[5][6].

Rytuały[edytuj | edytuj kod]

Spalenie Morany w trakcie obchodów Jarego Święta, 2010 RKP.

W rodzimej wierze rytuałami są przede wszystkim obchody świąt cyklu przemian w przyrodzie, związane z charakterystycznymi dla Europy porami roku. W kluczowych momentach tego cyklu życia przyrody rodzimowiercy obchodzą cztery najważniejsze słowiańskie święta:

Główne święta Słowian[7]:
Nazwa Data ważniejsze, późniejsze odpowiedniki
Jare Święto równonoc wiosenna/21 marca Wielkanoc, Gregorianki
Noc Kupały przesilenie letnie/22 czerwca Wigilia św. Jana
Święto Plonów równonoc jesienna/23 września Dożynki
Szczodry Wieczór 21 grudnia-23 grudnia Boże Narodzenie
Szczodre Gody 24 grudnia-30 grudnia

Oprócz wymienionych świąt głównych obchodzone są również inne święta poboczne, m in:

Poboczne święta Słowian:
Nazwa Data Miejsce Odpowiednik chrześcijański
Dziady obchodzone kilka razy w roku
szczególnie w okresie kwietniowym oraz ok. 2 listopada
Wszyscy[potrzebne źródło] Słowianie Zaduszki[8]
Gromnice[9] 2 lutego Obchodzone przez Słowian zachodnich i wschodnich. Święto Matki Boskiej Gromnicznej
Kamajeżyca[10] 24 marzec
Święto Peruna 20 lipca Słowacja, Rosja
Święto Mokoszy 25 listopada Czechy, Rosja, Słowacja Katarzynki[11]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Gniazdo – Rodzima wiara i kultura, nr 2(7)/2009, ISSN 2081-9072, Rozważania o wizerunku rodzimowierstwa...
  2. Wpływ Johanna G. Herdera na badania Chodakowskiego (podgląd z 2009-06-20).
  3. Jarosław Tomasiewicz: Neopoganizm jako instrument metapolitycznej legitymacji skrajnej prawicy. W: Bogumił Grott (red.): Nacjonalizm czy nacjonalizmy? Funkcja wartości chrześcijańskich, świeckich i neopogańskich w kształtowaniu idei nacjonalistycznych. Kraków: Nomos, 2006, s. 542. ISBN 83-60490-06-6.
  4. Rodzima Wiara (poszerzone wyznanie wiary). Rodzima Wiara. [dostęp 2015-12-22].
  5. Marek Rau. Ruch Neopogański: współczesny ruch neopogański w Europie. „TARAKA. Magazyn Rozwojowy”, 30.09.1999. ISSN 2300-9667. [dostęp 2015-12-22]. 
  6. Ratomir Wilkowski, Piast Kulin. Rodzima Wiara, Słowiańska Wiara, Rodzimy Kościół Polski – krótkie porównanie podstawowych założeń trzech formalnych, zarejestrowanych i czynnie działających rodzimowierczych związków wyznaniowych. „Gniazdo”. Nr 2(9)/2010. ISSN 2081-9072. 
  7. Kalendarz Słowiański. Welesowy Jar. [dostęp 2015-12-22].
  8. М.: Международные отношения. W: Н. И. Толстог (red.): Славянские древности: Этнолингвистический словарь. T. Т. 2.. 1999, s. 246—247; 697. ISBN 5-7133-0982-7.
  9. Radosław Stryjewski: GROMNICA – ŚWIĘTO PERUNA, BOGA OGNIA. Fundacja Multiocalenie, 2.02.2014. [dostęp 2015-12-22].
  10. ru:Комоедица (праздник)
  11. Święto Mokoszy i Doli. Gromada Swarga. [dostęp 2015-12-22].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]