Antyteizm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Antyteizm – postawa polegająca na negatywnym nastawieniu wobec instytucjonalnych religii teistycznych[1][2][3]; w wąskim znaczeniu, negatywne nastawienie wobec wiary w Boga lub bogów[4][5]. Według badania z 2014 roku, 15% ateistów deklaruje się jako antyteiści[1]. Pojęcie to występuje również w innych znaczeniach[6].

Antyteizm związany jest z poglądem, że religie teistyczne lub wiara w boga są szkodliwe[7]. Mimo to antyteista może wierzyć w boga, a zatem antyteizm może być również nieateistyczny[8]. Antyteizm może być bierny, charakteryzujący się indyferentyzmem lub czynny, którego przykładem jest ruch określany jako nowy ateizm[1][9].

Według Reza Aslana nowy ateizm, czyli ruch związany z Richardem Dawkinsem, Christopherem Hitchensem, Danielem Dennettem oraz Samem Harrissem, jest ekstremalną i antagonistyczną formą aktywnego antyteizmu. Przyczyn powstania tego ruchu dopatruje się on w wydarzeniach po 1970 roku, kiedy to nastąpiło nasilenie islamskiego terroryzmu, a chrześcijański fundamentalizm zadomowił się w amerykańskiej polityce. Za istotny katalizator uważa on zamach z 11 września 2001 oraz rozpoczęcie w jego następstwie wojny z terroryzmem przez Stany Zjednoczone. Jego zdaniem wywołało to wrażenie, że społeczeństwo jest agresywnie religijne, jak również poczucie osobistego zagrożenia wzrostem religijnej przemocy na świecie. Czynniki te złożyły się na moralne oburzenie, które zaowocowało, jego zdaniem, powstaniem nowego ateizmu[1].

Opozycja względem religii[edytuj]

Przykład tego poglądu został zademonstrowany w Letters to a Young Contrarian(ang.) (2001), w których Christopher Hitchens napisał:

Nie jestem nawet ateistą tak mocno, jak jestem antyteistą. Nie tylko uważam, że wszystkie religie są różnymi wersjami tej samej nieprawdy, lecz jestem również przekonany, że wpływ kościołów oraz efekty religijnej wiary są autentycznie szkodliwe. Rewidując fałszywe twierdzenia religii nie liczę na to – jak co niektórzy sentymentalni agnostycy zdają się pragnąć – że będą one prawdziwe. Nie zazdroszczę wierzącym ich wiary. Z ulgą podchodzę do tego, że ta cała opowieść jest złowrogim bajkopisarstwem; życie byłoby nędzne, gdyby to co wierzący utrzymują faktycznie miało miejsce[10].

Krytyka określenia „antyteista”[edytuj]

David Silverman(ang.) określał się antyteistą, aby podkreślić, że nie jest jedynie bez teizmu, ale przeciwko niemu. Obecnie jednak określa siebie jako ateistę. W swojej książce Fighting God (2015) wyjaśnia, że określenie antyteista jest niejednozaczne — budzi wątpliwości czy końcówka teista odnosi się do teistów czy do teizmu. Silverman podkreśla, że o ile jest stanowczo przeciwko teizmowi, to nie jest przeciwko teistom, a wręcz działa na ich rzecz. Proponuje on korzystanie z określenia ateista, aby uniknąć nieporozumień[11].

Doskonale zły byt[edytuj]

Antyteizm może też oznaczać wiarę w istnienie najwyższego, doskonale złego bytu. W tym znaczeniu jest ono używane w kontekście dyskusji o argumentach na rzecz doskonale dobrego, najwyższego bytu poprzez wskazanie, że wszystkie takie argumenty mają swój odpowiednik przemawiający za istnieniem najwyższego, doskonale złego bytu. W takim ujęciu teistyczna teologia naturalna to jednocześnie teologia antyteistyczna[12].

Zobacz też[edytuj]

Zagadnienia[edytuj]

Książki, eseje, blogi[edytuj]

Antyteiści – XXI w.[edytuj]

Antyteiści – XX w.[edytuj]

Antyteiści – XIX w.[edytuj]

Antyteiści – XVIII w.[edytuj]

Antyteiści – XVII w.[edytuj]

Antyteiści – I w. p.n.e.[edytuj]

Organizacje[edytuj]

Filmy[edytuj]

Krytycy[edytuj]

Przypisy

  1. a b c d Reza Aslan: Sam Harris and “New Atheists” aren’t new, aren’t even atheists (ang.). [dostęp 2017-04-06].
  2. Anti-theism: Reason or Bigotry? (ang.). 2014. [dostęp 2017-04-06].
  3. The Strong Antitheist (ang.). 2008. [dostęp 2017-04-06].
  4. Collins English Dictionary (ang.). [dostęp 2017-04-06].
  5. English Oxford Living Dictionaries (ang.). Oxford University Press. [dostęp 2017-04-06].
  6. Robert Flint: Anti-Theistic Theories: Being the Baird Lecture for 1877. Wyd. 5. Londyn: William Blackwood and Sons, 1894.
  7. Christopher Hitchens: Letters to a young contrarian. Basic Books, 2001. ISBN 9780465030323. Cytat: „ I'm not even an atheist so much as I am an antitheist; I not only maintain that all religions are versions of the same untruth, but I hold that the influence of churches, and the effect of religious belief, is positively harmful. Reviewing the false claims of religion I do not wish, as some sentimental agnostics affect to wish, that they were true. I do not envy believers their faith. I am relieved to think that the whole story is a sinister fairy tale; life would be miserable if what the faithful affirmed was actually the case”. (ang.)
  8. Encyklopedia WIEM: ateizm. [dostęp 2017-04-06].
  9. Jacques Maritain. On the Meaning of Contemporary Atheism. „The Review of Politics”. 11 (3), s. 267-280, 1949. 
  10. Christopher Hitchens | Book Excerpt
  11. David Silverman: Fighting God: An Atheist Manifesto for a Religious World. Thomas Dunne Books, 2015, s. 28. ISBN 9781466871281.
  12. Wallace A. Murphree. Natural theology: Theism or antitheism?. „Sophia”. 36 (1), s. 75-83, 1997-03. Springer Netherlands. DOI: 10.1007/BF02786044. ISSN 1873-930X. 
  13. Stanford Encyclopedia of Philosophy: Hume on Religion (ang.). 2017. [dostęp 2017-04-10].  Cytat: „Hume points out that while theism may avoid some of the absurdities and barbarisms of polytheism, it is by no means free of these problems. On the contrary, it is Hume’s view that theism is prone to intolerance and persecution of its opponents; that it encourages its followers to abase themselves and pursue useless forms of self-denial; that it corrupts and perverts philosophy; that although it is plagued with doubts, it presents a dogmatic attitude to the world; and, finally, that it breeds serious moral vices, including hypocrisy, fraud and cruelty. The tendencies of theism that most concern Hume, however, are its intolerance and opposition to liberty, its distorted moral standard, and its willingness to sanction the “greatest crimes” in the name of piety and devotion (NHR, 14.7). Hume leaves his readers with the clear view that religion, far from being a source of support for moral practice, is in fact a major source of moral sickness in the world. […] Granted that the label of “atheism” is in these respects potentially misleading, and that “scepticism” and “agnosticism” fail to properly identify and highlight Hume’s wholly hostile and critical attitude towards religious dogma and doctrine (in its orthodox forms), what alternative label is available to us? […] On the other side, the label of irreligion also makes clear that Hume’s fundamental attitude towards religion (qua various forms of robust theism) is one of systematic hostility – that is, he believes we are better off without religion and religious hypotheses and speculations” (ang.)

Linki zewnętrzne[edytuj]