Baczyna (województwo lubuskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy wsi w województwie lubuskim. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
Baczyna
Państwo  Polska
Województwo lubuskie
Powiat gorzowski
Gmina Lubiszyn
Sołectwo Baczyna
Wysokość 100 m n.p.m.
Liczba ludności (2011) 1188
Strefa numeracyjna (+48) 95
Kod pocztowy 66-432
Tablice rejestracyjne FGW
SIMC 0182567
Położenie na mapie gminy Lubiszyn
Mapa lokalizacyjna gminy Lubiszyn
Baczyna
Baczyna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Baczyna
Baczyna
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubuskiego
Baczyna
Baczyna
Położenie na mapie powiatu gorzowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu gorzowskiego
Baczyna
Baczyna
Ziemia52°45′17,0″N 15°06′47,9″E/52,754722 15,113306

Baczyna (niem. do 1945 Beyersdorf) – wieś w Polsce położona w województwie lubuskim, w powiecie gorzowskim, w gminie Lubiszyn. Według danych z 2011 r. liczyła 1188 mieszkańców[1]. Miejscowość istniała już pod koniec XIII w. i znajdowała się na terytorium Nowej Marchii. Od 1300 r. należała do dóbr zakonu cystersów w Mironicach, następnie była w posiadaniu m.in. rodów von der Marwitz, die Horker, po czym przeszła w 1473 r. ponownie na własność cystersów i kolejno domeny państwowej w Mironicach. Od 1945 leży w granicach Polski.

We wsi znajduje się neogotycki kościół z lat 1870–1871.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z podziałem fizycznogeograficznym Polski według Kondrackiego teren, na którym położona jest Baczyna należy do prowincji Niziny Środkowoeuropejskiej, podprowincji Pojezierza Południowobałtyckiego, makroregionu Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka oraz w końcowej klasyfikacji do mezoregionu Równina Gorzowska.

Miejscowość położona jest 8 km na północny zachód od Gorzowa Wielkopolskiego. Wieś posiada układ przestrzenny ulicówki.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Ludność w ostatnich 3 stuleciach[2][3][4][5][1]:

Historia[edytuj | edytuj kod]

Właściciele Baczyny
Właściciel Lata
cystersi z Mironic 1300 – ?
Betkin von der Ost 1353, 1354 – ?
von der Marwitz 1353 – ?
die Horker przed? 1359 – po? 1408
cystersi z Mironic 1473 – 1539
domena w Mironicach 1539 – 1874?
  • 1250 – margrabiowie brandenburscy z dynastii Askańczyków rozpoczęli ekspansję na wschód od Odry; z zajmowanych kolejno obszarów powstała następnie Nowa Marchia
  • 22.05.1300 – margrabia Albrecht III, przebywając w Kłodawie, ufundował filię klasztoru w Kołbaczu o nazwie Locus coeli (Miejsce Nieba, potem Himmelstedt, obecnie Mironice) i uposażył ją 15 wsiami, w tym Baczyną (Beyerstorp)
  • 1337 – wzmianka w księdze ziemskiej margrabiego brandenburskiego Ludwika Starszego pod nazwą Beierstorp (w ziemi gorzowskiej): Beierstorp LXIIII, dos IIII, ecclesia I, pactus [brak liczby] solidos, schultetus VI[6] – Baczyna liczyła 64 łany, wolne od ciężarów podatkowych są 4 łany parafialne, 1 łan kościelny, pacht płacony rycerstwu przez chłopów wynosił [brak liczby] szylingów, uposażenie sołtysa stanowi 6 łanów
  • 1353, 1354 – margrabia Ludwik nadał rycerzowi Betkinowi von der Ost prawo uzyskiwania dochodów ze wsi
  • 16.07.1353 – bracia Konrad i Henning von der Marwitz otrzymali od margrabiego Ludwika, z tytułu długu 40 grzywien lekkich fenigów za straconego przez nich konia (w bitwie pod Odrzyckiem w 1349 r. ze stronnictwem pseudo-Waldemara), po 20 grzywien dochodów z czynszu mostowego w Jeninie i 20 z bedy w Wawrowie oraz Baczynie[7]
  • 1359, 1408 – wzmianki o rodzie die Horker w Baczynie (1359 Wilekin die Horker, 1408 Hans i Martin die Horker)
  • 1473 – wieś ponownie przeszła na własność klasztoru w Mironicach
  • 1539 – w związku z likwidacją zakonu cystersów w Mironicach, wieś weszła w skład utworzonej tam domeny elektorskiej
  • 1540 – w Baczynie wzmiankowany był luterański pastor Johann Kühne, który poprzednio był ostatnim opatem klasztoru cystersów w Mironicach; jego siedzibą był Neuendorf (obecnie Chróścik, dzielnica Gorzowa Wielkopolskiego)
  • 1585 – w wyniku epidemii dżumy wieś straciła prawie 70% mieszkańców
  • 1618-1648 (wojna trzydziestoletnia) – zniszczenia wsi w wyniku działań wojennych
  • 1758 – w czasie wojny siedmioletniej stacjonujący tu duży oddział Kozaków splądrował wiele zagród chłopskich oraz zrabował całe wyposażenie kościoła
  • 1801 – wieś liczyła 286 mieszkańców i 26 gospodarstw; był tu sołtys lenny, 13 chłopów pełnorolnych, 6 zagrodników, 1 chłop uprawiający grunty parafialne, kuźnia, karczma; kościół jest parafialnym[2]
  • 1812 – w czasie wyprawy Napoleona na Moskwę w Baczynie stacjonowały na koszt wsi liczne oddziały armii francuskiej
  • 1831–1832 – epidemia cholery w Gorzowie i okolicznych wsiach
  • 2 poł. XIX w. – nastąpiła znaczna poprawa sytuacji wsi; przybywa mieszkańców, wznoszono nowe domy i budynki gospodarcze
  • 1870–1871 – zbudowano obecnie istniejący kościół
  • 1874 – likwidacja domeny państwowej w Mironicach
  • 1912 – uruchomiono połączenie kolejowe z Myśliborzem i Gorzowem
  • Okres międzywojenny – we wsi funkcjonuje ponad 60 gospodarstw, trzy sklepy, tartak, poczta, dwie gospody, szkoła i kilkoro rzemieślników
  • 30.01.1945 – Baczyna została zajęta przez wojska radzieckie
  • 1945–1946 – wysiedlenie ludności niemieckiej, przybyli przesiedleńcy z Kresów Wschodnich oraz Polski Centralnej
  • 1951–1973 – Baczyna była siedzibą władz gromadzkich
  • 1975 – wieś przeszła do gminy Lubiszyn
Baczyna i przyległości w XIX/XX w.
Niemiecka nazwa Obiekt Położenie Liczba mieszkańców w 1871[4]
Beyersdorf wieś Baczyna 734
Beyersdorfer Wiesen część wsi 0,5 km na pn. od Kwiatkowic Baczynka[8]
obecnie część Bogdańca
67

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Beyerstorp 1300, Beierstorp 1337, Beuerstorp 1376; Beyersdorf 1784, 1944; Baczyna 1947[9].

Niemiecka nazwa Beyersdorf może pochodzić od nazwy osobowej Beyer lub nazwy etnicznej Beyer ‘Bawarczyk’ + średnio-dolno-niemieckie dorp 'wieś'[10]. W ziemi pyrzyckiej znajdowała się również wieś Beiersdorp (1264; 1282 Beresdorp, 1289 Beigerstop), której nazwa pochodzi o rycerza Dietricha zwanego Bawarem (Baurus, Beier 1235, Bauwarus 1264) i stamtąd być może została ona przeniesiona w okresie dominacji Barnima I po 1238 r. w ziemi gorzowskiej[7].

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość jest siedzibą sołectwa Baczyna.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Kościół pw. Apostołów Piotra i Pawła – w stylu neogotyckim, zbudowany w latach 1870–1871 na planie prostokąta z łupanego kamienia polnego i cegły, z czworoboczną wieżą-dzwonnicą wkomponowaną w bryłę ściany zachodniej i zwieńczoną sygnaturką z ostrosłupowym hełmem. Świątynia nakryta jest dwuspadowym dachem, ściany szczytowe zwieńczono ceglanymi sterczynami oraz ostrołukowymi wnękami. Zamknięta pięciobocznie apsyda prezbiterialna znajduje się po wschodniej stronie, wzmocniona jest przyporami i nakryta wielospadowym dachem. Wyposażenie wnętrza jest w przeważającej części współczesne.

Kościół został poświęcony jako rzymskokatolicki 14.06.1946 r. i podlegał parafii Podwyższenia Krzyża Świętego w Gorzowie Wielkopolskim, następnie parafii Świętej Trójcy w Wieprzycach. W 1975 r. został podniesiony do rangi kościoła parafialnego. W 2000 r. wykonano gruntowny remont wieży kościelnej.

Edukacja i nauka[edytuj | edytuj kod]

  • uczniowie uczęszczają do szkoły podstawowej i gimnazjum im. Polskich Olimpijczyków w Baczynie
  • filia przedszkola gminnego w Lubiszynie
  • filia biblioteki publicznej w Lubiszynie

Instytucje i organizacje[edytuj | edytuj kod]

W Baczynie działa Stowarzyszenie Pomocy Osobom Niepełnosprawnym „Szansa”, zarejestrowane w Krajowym Rejestrze Sądowym 9.06.2004 r.; terenem działania obejmuje gminę Lubiszyn.

Sport[edytuj | edytuj kod]

W Baczynie działa piłkarski Klub Sportowy „TOR-BUD” Baczyna.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Kościół rzymskokatolicki pw. Apostołów Piotra i Pawła jest parafialnym parafii św. Apostołów Piotra i Pawła w Baczynie.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W 2013 r. liczba zarejestrowanych podmiotów gospodarczych wyniosła 170, z czego 3 w sektorze publicznym i 167 w sektorze prywatnym (w tym 137 to osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą); podział według grup rodzajów działalności PKD 2007[1]:

Dział Ilość
rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo 7
przemysł i budownictwo 41
pozostała działalność 122

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Bank Danych Lokalnych. [dostęp 2015-03-28].
  2. a b Statistisch-topographische Beschreibung der gesammten Mark Brandenburg: Für Statistiker, Geschäftsmänner, bes. für Kameralisten. Die Neumark Brandenburg. T. 3. Berlin: Friedrich Maurer, 1809, s. 150.
  3. Topographische Uebersicht des Appellationsgerichts-Departements Frankfurt a/O: Zusammengestellt von Güthlein. Gustav Harnecker & Co., 1856, s. 67.
  4. a b Statistisches Landesamt Prussia: Die Gemeinden und Gutsbezirke des Preussischen Staates und ihre Bevölkerung: Nach den Urmaterialien der allgemeinen Volkszählung vom 1. december 1871 bearb. und zusammengestellt vom Königlichen Statistischen Bureau. T. II. Provinz Brandenburg. Berlin: Königl. Statistisches Bureau, 1873, s. 144.
  5. GenWiki.Beyersdorf. [dostęp 2015-04-11].
  6. Ludwig Gollmert: Das Neumärkische Landbuch Markgraf Ludwigs des Älteren vom Jahre 1337. Nach einer neu aufgefundenen Handschrift des vierzehnten Jahrhunderts. Frankfurt am Oder: 1862, s. 21.
  7. a b Edward Rymar. Nowomarchijski ród Marwitzów w średniowieczu. „Nadwarciański Rocznik Historyczno-Archiwalny”. nr 10, s. 271, 2003. Gorzów Wlkp.: Towarzystwo Przyjaciół Archiwum i Pamiątek Przeszłości. ISSN 1231-3033. 
  8. M.P. z 1947 r. nr 59, poz. 363
  9. M.P. z 1947 r. nr 37, poz. 297
  10. Nazwy miejscowe Polski: historia - pochodzenie - zmiany. Kazimierz Rymut (red.). T. I. Kraków: Wydawnictwo Instytutu Języka Polskiego PAN, 1996, s. 55. ISBN 83-85579-29-X.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Beyersdorf (niem.). [dostęp 2015-04-10].
  • Jan Byczkiewicz. Cudze chwalicie - swego nie znacie. Baczyna. „Lubiszyńskie Wieści”. 4/2011, s. 19, 2011. Lubiszyn: Urząd Gminy Lubiszyn. 
  • Jan Byczkiewicz. Kościół w Baczynie. „Lubiszyńskie Wieści”. 1/2007, s. 15, 2007. Lubiszyn: Urząd Gminy Lubiszyn. 
  • Krzysztof Garbacz: Przewodnik po zabytkach województwa lubuskiego. Powiaty: gorzowski - słubicki - sulęciński - międzyrzecki – strzelecko-drezdenecki. T. III. Zielona Góra: Agencja Wydawnicza PDN, 2013, s. 64–65. ISBN 978-83-934885-7-5.