Barysz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Barysz
Бариш
Ilustracja
Baris na mapie z 1650 r.
Herb
Herb
Państwo  Ukraina
Obwód  tarnopolski
Rejon Gerb buchach rayon.png rejon buczacki
Wysokość 350 m n.p.m.
Populacja (2003)
• liczba ludności

2494
Nr kierunkowy 3544
Kod pocztowy 48424
Położenie na mapie obwodu tarnopolskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu tarnopolskiego
Barysz
Barysz
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Barysz
Barysz
Ziemia49°02′N 25°16′E/49,033333 25,266667
Strona internetowa
Portal Portal Ukraina

Barysz (ukr. Бариш) – wieś na Ukrainie, w obwodzie tarnopolskim, w rejonie buczackim. Od 1947 wieś jest siedzibą rady wiejskiej[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Barysz otrzymał prawa miejskie w roku 1559. Właścicielami Barysza byli przedstawiciele Jazłowieckich (założyciele miasta), od 1622 – Wolscy. Od 1623 właścicielami klucza baryskiego zostali Jarmolińscy i Stadniccy[2].

W 1862 działała w Baryszu szkoła trywialna, która wchodziła w skład buczackiego szkolnego dystryktu. Mikołaj Pawłowski pracował w owej szkole jako nauczyciel[3].

Po zakończeniu I wojny światowej, od listopada 1918 roku do lata 1919 roku Barysz znajdował się w Zachodnioukraińskiej Republice Ludowej.

W II Rzeczypospolitej Barysz był miastem w województwie tarnopolskim, w powiecie buczackim. W 1921 roku mieszkało w nim 3003 Polaków, 1562 Ukraińców i 330 Żydów. W 1929 liczba mieszkańców wzrosła do 4795, a w 1939 roku do 7000.

Podczas okupacji niemieckiej we wrześniu 1942 roku wszystkich Żydów z Barysza przesiedlono do Buczacza[4]. Podczas okupacji pozbawiony praw miejskich i włączony do nowej wiejskiej gminy Barysz. Po II wojnie światowej nie odzyskał praw miejskich.

5 lutego (według innych danych w nocy z 5 na 6 lutego[5]) 1945 kureń UPA Petra Chamczuka „Bystrego” zamordował w Baryszu 135 osób. Zbrodnię tę opisał w swoim pamiętniku Jan Zaleski[6]. Łącznie w latach 1941-1945 nacjonaliści ukraińscy zabili w Baryszu 199 Polaków[7].

 Osobny artykuł: Zbrodnie w Baryszu.

Po wojnie Polaków przesiedlano na tzw. Ziemie Odzyskane. Ostatni transport z Barysza wyjechał we wrześniu 1945[8]. Pamięć o dawnym Baryszu kultywowana jest w Smardzowie na Dolnym Śląsku, gdzie co roku w przedostatnią sobotę sierpnia odbywają się uroczystości[9].

Świątynie[edytuj | edytuj kod]

  • dawny kościół pw. św. Michała, obecnie (2006 rok) cerkiew[10].

Ludzie związani z Baryszem[edytuj | edytuj kod]

  • Zygmunt Demianowski (2 maja 1850, Barysz – 1 stycznia 1926, Lwów[11]) – profesor krajowej szkoły gospodarstwa lasowego we Lwowie, autor licznych zawodowych artykułów[12].
  • Józef Herbut (1933–2018) – ksiądz katolicki, filozof, profesor Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego i Uniwersytetu Opolskiego
  • Władysława Sieniawska – nauczycielka 7-klasowej szkoły powszechnej w Baryszu, w 1932 przeniesiona do 4-klasowej szkoły powszechnej w Jazłowcu[13]
  • Ferdynand Drozdowski – nauczyciel, w 1932 mianowany kierownikiem 7-klasowej szkoły w Baryszu[14]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Облікова картка, Бариська сільська рада, Тернопільська область, Бучацький район (ukr.)
  2. Aleksander Jabłonowski. Ziemie ruskie. Ruś Czerwona. W: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. VII. Cz. II-a. Warszawa: drukarnia Piotra Laskanera i S-ki, 1903, s. 300.
  3. Handbuch... das jahr 1862. Lemberg, 1862, s. 286. (niem.)
  4. Холокост на территории СССР: Энциклопедия. Moskwa, 2009, s. 54. ​ISBN 978-5-8243-1296-6​.
  5. Waldemar Kowalski. UPA „paliła i mordowała po domach” - 70. rocznica zbrodni w Baryszu pod Tarnopolem
  6. Tadeusz Isakowicz-Zaleski, Przemilczane ludobójstwo na Kresach, Kraków: Małe Wydawnictwo, 2008, s. 16, 91, 168, ISBN 978-83-922939-8-9, OCLC 297647174.
  7. Henryk Komański, Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na Polakach w województwie tarnopolskim 1939-1946, Szczepan Siekierka, wyd. Wyd. 2., popr, Wrocław: Nortom, 2006, s. 144, ISBN 83-89684-61-6, OCLC 156875487.
  8. Stanisława Puchała, Kresowy Barysz i okolice, wyd. I, Sobótka 2017, s. 363, ISBN 978-83-948540-0-3.
  9. Upamiętnienie Kresowian w Smardzowie, Blok Tadeusza Isakowicza-Zaleskiego, 29 sierpnia 2013
  10. Grzegorz Rąkowski: Przewodnik po Ukrainie Zachodniej. Część II. Podole. Pruszków Rewasz, 2006, s. 273. ​ISBN 83-89188-46-5​.
  11. Demianowski Zygmunt na str. Serwis internetowy Encyklopedia Leśna
  12. Władysław Zajączkowski: C. K. Szkoła Politechniczna we Lwowie. Rys historyczny jej założenia i rozwoju, tudzież stan jej obecny. Lwów : nakładem Szkoły Politechnicznej, 1894, s. 208.
  13. Ruch służbowy. „Dziennik Urzędowy Kuratorjum Okręgu Szkolnego Lwowskiego”. 3, s. 148, 1932, R. XXXVI.
  14. Ruch służbowy. „Dziennik Urzędowy Kuratorjum Okręgu Szkolnego Lwowskiego”. 10, s. 558, 1932, R. XXXVI.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]