Benjamin Constant

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Benjamin Constant
Benjamin constant 2.png
Data i miejsce urodzenia 25 października 1767
Lozanna
Data i miejsce śmierci 8 grudnia 1830
Paryż

Henri Benjamin Constant de Rebecque (ur. 25 października 1767 w Lozannie, zm. 8 grudnia 1830 w Paryżu) – francuski pisarz, filozof i polityk liberalny pochodzenia szwajcarskiego.

Życie[edytuj]

Urodził się w protestanckiej, arystokratycznej rodzinie francuskiej jako syn pułkownika w służbie holenderskiej. Jego matka zmarła wkrótce po porodzie. Był więc, na zlecenie ojca, wychowywany głównie przez guwernerów. Bardzo wcześnie opanował grekę, łacinę następnie język angielski oraz niemiecki. Ponadto interesował się lekturą autorów starożytnych i francuskich. Jako czternastolatek rozpoczął studia na protestanckim uniwersytecie Erlangen, następnie w Oxfordzie i Edynburgu. W 1786 r. przybył do Paryża, tam zetknął się z politykami i myślicielami przygotowującymi rewolucję. Tam też nawiązał nie tylko romans, lecz także długoletnią znajomość z Isabelle de Charrière. W latach 1796-1797 Constant opublikował trzy broszury na tematy bieżącej polityki francuskiej. Potępiał w nich jakobiński terror. W 1799 r. za zgodą Napoleona Bonapartego został mianowany członkiem Trybunatu. Tam daje się poznać jako przeciwnik rodzącej się dyktatury, twory opozycję broniącą wolności obywatelskich. Postuluje wzmocnienie roli Trybunatu w procedurze ustawodawczej. Jego poczynania wywołały irytację Napoleona, dlatego z końcem 1801 r. zostaje przez Bonapartego skreślony z listy Trybunów. W roku 1802 traci możliwość działalności politycznej co rozpoczęło okres jego życiowych niepowodzeń. Dopiero w trakcie kryzysu władzy Napoleona Constant ponownie angażuje się w politykę. Po upadku Bonapartego w 1814 roku wraca do Paryża gdzie początkowo popiera dynastię Burbonów. Jako zwolennik restauracji bronił idei ograniczonych rządów konstytucyjnych. Już wtedy zarzucano mu chwiejność poglądów. W kwietniu 1815 roku podejmuje współprace z Napoleonem. Opracowuje Akt dodatkowy do konstytucji Cesarstwa, za co otrzymuje stanowisko radcy stanu. W latach 1819-1822 oraz 1824 - 1830 zasiadał w Izbie Deputowanych jako jeden z przywódców liberalnej opozycji. W 1830 poparł zwycięską rewolucję lipcową. Zmarł 8 grudnia 1830 roku a jego pogrzeb w Paryżu przemienił się w wielką demonstrację patriotyczną.

Constant był autorem dzieł literackich, największą sławę zdobył dzięki, napisanej jesienią 1806 roku, powieści autobiograficznej „Adolf”. Jednak znacznie większy był jego wkład w dziedzinę filozofii politycznej. Benjamin Constant – autor licznych dzieł politycznych, a także broszur i artykułów, uchodzi za jednego z ojców liberalizmu.

Osobiście dużą wagę przywiązywał do swych dzieł poświęconych religii, nad którymi pracował przez ponad 40 lat, wielokrotnie zmieniając koncepcje. Ostatecznie publikacja "De la religion, considérée dans sa source, ses formes et ses développements" przybrała monumentalną 5-tomową formę ale to filozoficzno-historyczne dzieło poświęcone fenomenowi religii nie przyniosło autorowi oczekiwanej sławy.

Wolność w koncepcji Constanta[edytuj]

W myśli Constanta możemy wyróżnić kilka znaczeń wolności. Podstawą wolności jest, coraz bardziej pojmujący swoją odrębność i domagający się swoich spraw, człowiek. Constant, rozdzielając życie człowieka na sferę prywatną i publiczną, uważa, że wolnością jest prawo jednostki do sfery prywatności niezależnej od władzy i innych osób. Wolność ta ma być zagwarantowana prawem - prawem do własności i aktywnego działania w społeczeństwie. Jednostka ma mieć możliwość wolnego wyrażania swoich przekonań, formułowania myśli. Z tych praw wynikać mają wolności polityczne takie jak: możliwość zrzeszania się czy wolność religijna. Za niezbędną uznaje również wolność prasy. Jedynym ograniczeniem wolności człowieka ma być wolność innej jednostki. Sformułowaną przez siebie nowożytną koncepcję wolności przeciwstawia koncepcji starożytnej. Według Constanta wolność starożytnych ogranicza się wyłącznie do udziału w rządach, do wolności w sferze publicznej. Spełnieniem wolności starożytnych było prowadzenie działań dzięki którym zbiorowość dokonywała wyboru sposobu życia. Wolność starożytna była więc wyrazem prymatu społeczeństwa nad jednostką. Krytycznie ocenia przesłanie rewolucji francuskiej. Samego Rousseau traktuje jako głównego przeciwnika ideowego. Uważał go za odpowiedzialnego za terror jakobinów i reżim Napoleona. Constant zdecydowanie odrzuca jego koncepcje suwerenności ludu pozwalającą postawić interes całości ponad interesami jednostki. Według Constanta próba wprowadzenia klasycznego etosu wolności jest głównym błędem rewolucjonistów francuskich. Wniknęło to z ich niezrozumienia różnicy między tymi dwoma rodzajami wolności.

Wizja ustrojowa[edytuj]

Na podstawie własnych spostrzeżeń oraz dzieła Monteskiusza zwracał uwagę na konieczność dobrej organizacji władzy. Władza według pomysłu Constanta ma być przede wszystkim ograniczona, tak by nie naruszać wolności jednostki. Constant uważa, że nie podmiot a zakres władzy jest problemem. Ponieważ nawet rządy ludu mogą być despotyczne i narzucać swoją wole jednostce. W demokracji ceni jednak zasadę reprezentacji. Ma to być nieskrępowana i uwzględniająca głos wszystkich władza. Jest twórcą nowoczesnej teorii monarchii konstytucyjnej. Koncepcję tą tworzy poszerzając trójpodział władzy Monteskiusza o władzę królewską – regulującą i pośredniczącą między innymi władzami. Władza królewska ma być jednocześnie neutralna i nie brać aktywnego udziału w polityce. Władza wykonawcza ma należeć do ministrów odpowiedzialnych przed królem, władza wykonawcza do rządu. Poza niezawisłą, oddzieloną od pozostałych władz, władzą sądowniczą, w koncepcji Constanta pojawia się jeszcze: władza reprezentacyjna (podzielona na władzę reprezentacyjną trwałą oraz opinii) oraz władza municypalna należąca do samorządu mieszkańców prowincji. W idei Constanta władza ma być trzymana w ryzach przez prawo, czyli ograniczona. Ma być jednocześnie skuteczna, więc silna.

Wielkimi zwolennikami tez konstytucyjnych Constanta byli kaliszanie – szlacheckie liberalne stronnictwo działające w latach 1820–1831 w Sejmie Królestwa Polskiego. W czasie powstania listopadowego jeden z przywódców kaliszan Wincenty Niemojowski opublikował wybór pism politycznych Constanta zatytułowany „O monarchii konstytucyynéy i rękoymiach publicznych”.

W Polsce wydano ponadto dzieła literackie i biograficzne B. Constanta: "Adolf", "Czerwony kajet", "Dzienniki poufne".

Bibliografia[edytuj]

  • A. Bosiacki, Wstep, w: B. Constant, A. Bosiacki (red.), O monarchii konstytucyjnej i rękojmiach publicznych, Warszawa 2016.
  • M. Jaskólski, Constant Benjamin, w: M. Jaskólski (red.), Słownik historii doktryn politycznych, t. 1, Warszawa 1997.
  • Klasyczny liberalizm we Francji – Benjamin Constant, w: K. Chojnacka (red.), Doktryny polityczne XIX i XX wieku, Kraków 2000.
  • M. Król, Benjamin Constant – między liberalizmem a demokracją, w: B. Constant, Zasady polityki, Warszawa 2008.
  • S. Kruszyńska, Benjamin Constant. Filozof religii, Gdańska 2000.