Borownica (województwo podkarpackie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy wsi w województwie podkarpackim. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Borownica
Kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa z roku 1892 w Borownicy
Kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa z roku 1892 w Borownicy
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat przemyski
Gmina Bircza
Liczba ludności (2011) 102[1][2]
Strefa numeracyjna 16
Kod pocztowy 37-751
Tablice rejestracyjne RPR
SIMC 0599050
Położenie na mapie gminy Bircza
Mapa lokalizacyjna gminy Bircza
Borownica
Borownica
Położenie na mapie powiatu przemyskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu przemyskiego
Borownica
Borownica
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Borownica
Borownica
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Borownica
Borownica
Ziemia49°42′02″N 22°18′20″E/49,700556 22,305556

Borownica – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie przemyskim, w gminie Bircza, na zachodnim skraju Pogórza Przemyskiego[3][4].

Do 1914 miejscowość leżała w powiecie sanockim, w powiecie podatkowym Bircza, w austriackiej prowincji Galicja. Do II wojny światowej wieś byłą przysiółkiem Jawornika Ruskiego .

W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie przemyskim.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś powstała w XVII wieku jako osada przy istniejącej tu hucie szkła, która działała jeszcze w drugiej połowie XIX wieku. Początkowo była własnością Romualda Tergonde. W XVIII i XIX wieku przybyło tu wielu osadników niemieckich, którzy ulegli stopniowej asymilacji i polonizacji. W połowie XIX wieku właścicielem posiadłości tybularnej Ulucz z Borownicą, Hłomczą i Chruszczówką był Teodor Ternonde[5]. Na początku XX wieku mieszkańcy zbudowali w dolnej części wsi murowany kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa. Parafia w Borownicy należy do dekanatu Bircza[6].

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Upamiętnienie ofiar UPA w Borownicy
Pomnik ofiar UPA
Tablica ku czci pomordowanych
Tablica z nazwiskami pomordowanych

12 września 1939 17 Pułk Piechoty Ziemi Rzeszowskiej pod dowództwem płk. dypl. Beniamina Kotarby (bez I batalionu) zajął Borownicę wypierając z niej żołnierzy niemieckiej 2 Dywizji Górskiej. Niemcy po otrzymaniu posiłków otoczyli 17 pp. Próba przebicia do lasów na północ Borownicy nie powiodła się. Pułk został rozbity. Część żołnierzy rozproszyła się, a cześć dostała do niewoli. Pod przysiółkiem Czarny Potok poległ między innymi dowódca pułku. Tak zakończyła się historia pułku powstałego w 1918 roku. W walkach 17 pp wzięła udział także 2 Kompania „Sławsko” Pułku KOP „Karpaty I” pod dowództwem kpt. Tadeusza Gawdzika, tracąc w niej 60% swego stanu osobowego.

20 kwietnia 1945 oddziały Samoobronnych Kuszczowych Widdiłów dowodzone przez Mychajłę Dudę „Hromenkę” i Stepana Stebelskiego „Chrina” zabiły w Borownicy ponad 60 Polaków i spaliły większość zabudowy. Zbrodnia miała być odwetem za grabieże i morderstwa ukraińskiej ludności cywilnej dokonywane przez milicjantów z miejscowego posterunku Milicji Obywatelskiej, w którym zastępcą dowódcy był były partyzant AL Jan Kotwicki ps. „Ślepy”. Kilkudziesięciu Polakom, których sprawcy złapali w lesie, oświadczono, że był to odwet za ataki na Ukraińców, w tym za zbrodnię w Pawłokomie. Z rozkazu „Hromenki” mężczyzn oddzielono od kobiet i dzieci i rozstrzelano[7][8][9][10].

 Osobny artykuł: Zbrodnia w Borownicy.

Ci, którzy przeżyli, przenieśli się m.in. do wsi Dobra, Witryłów, Końskie. Polacy powrócili do Borownicy w 1947 roku i odbudowali wieś[7].

W Borownicy znajduje się pomnik upamiętniający tę zbrodnię.

Znane osoby związane z wsią[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Portal polskawliczbach.pl
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2018-04-07].
  3. GUS. Wyszukiwarka TERYT
  4. Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. Karol Wild: Skorowidz wszystkich miejscowości położonych w królestwie Galicyi i Lodomeryi jakoteż w wielkim księstwie Krakowskiem i księstwie Bukowińskiem, pod względem politycznej i sądowej organizacyi kraju wraz z dokładnem oznaczeniem parafii, poczt i właścicieli tabularnych, ułożony porządkiem abecadłowym. Lwów: 1855, s. 230.
  6. Parafia na stronie diecezji
  7. a b Artur Brożyniak: Zagłada Borownicy 20 Kwietnia 1945 r. (pol.). horyzont-podkarpacki.pl, 2014-04-25. [dostęp 2015-03-14].
  8. Grzegorz Motyka, Od rzezi wołyńskiej do akcji „Wisła”, Kraków 2011, ​ISBN 978-83-08-04576-3​, s. 365-366
  9. Zbrodnie nacjonalistów ukraińskich na ludności cywilnej w południowo-wschodniej Polsce (1942–1947), Zdzisław Konieczny (red.), Maciej Dalecki, Przemyśl: „San Set”, 2001, s. 135-136, ISBN 83-88417-19-3, OCLC 830263344.
  10. Bogdan Huk (red.), Закерзоння. Спомини вояків УПА, t. IV s. 204-206, Warszawa 1998, ​ISBN 83-906203-6-7