Dżafar Muhammad an-Numajri

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Dżafar Muhammad an-Numajri
Gaafar Nimeiry detail DF-SC-84-10022.jpg
Data i miejsce urodzenia 1 stycznia 1930
Wad Nubawi w Omdurmanie
Data i miejsce śmierci 30 maja 2009
Chartum
Prezydent Sudanu
Okres od 25 maja 1969
do kwiecień 1985
Przynależność polityczna Socjalistyczna Unia Demokratyczna
Poprzednik Ismail al-Azhari
Następca Abd er-Rahman Suwar ad-Dahab

Dżafar Muhammad an-Numajri (ur. 1 stycznia 1930 w Wad Nubawi Omdurman, zm. 30 maja 2009 w Chartumie) – prezydent Sudanu od 25 maja 1969 do kwietnia 1985 roku.

W 1969 wraz dokonał bezkrwawego zamachu stanu na rząd Ismaila al-Azhari znany jako "Rewolucja Majowa". Numajri został premierem i szefem Rady Rewolucyjnej (Revolutionary Command Council). Od 1971 roku prezydent, w latach 1972-73 minister obrony a od 1972 roku dowódca naczelny armii. Początkowo wraz z Socjalistyczną Unią Sudanu, prowadził politykę socjalistyczną i panarabską. W 1972 roku podpisał umowę w Addis Abeba która zakończyła pierwszą sudańską wojnę domową. Po krótkim okresie panarabizmu, Sudan przesunął się na pozycje proamerykańskiej. Pod koniec lat 70. zbliżył się do islamizmu a w 1983 roku wprowadził w całym kraju prawo szariatu co doprowadziło do wybuchu drugiej wojny domowej i odsunięcia go od władzy w 1985 roku. W 1986 roku obalony w wyniku wojskowego zamachu stanu. Do 1999 roku na wygnaniu w sąsiednim Egipcie[1]. W 1999 roku powrócił do kraju i bez skutku kandydował w wyborach prezydenckich w 2000 roku.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Wczesne życie, młodość[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Wad Nubawi Omdurman w centralnym Sudanie jako syn listonosza i prawnuk lokalnego władcy plemiennego z Wad Nimeiry w regionie Dongoli na północy Sudanu. Uczył się w prestiżowej Szkole Hantoub, szkole średniej utrzymanej w brytyjskim stylu, mieszkał w internacie[2]. W 1948 roku został tymczasowo usunięty ze szkoły po udział w strajku szkolnym przeciwko rządom brytyjskim w Sudanie. W 1952 roku Numajiri został absolwentem Kolegium Wojskowego Sudanu, znalazł się pod dużym wpływem idei Gamala Abdela Nasera i Wolnych Oficerów którzy w tym samym roku przejęli władzę w Egipcie. Po ukończeniu szkoły dołączył do garnizonu w Chartumie. W 1966 roku został absolwentem Kolegium Armii Stanów Zjednoczonych w Forcie Leavenworth w Kansas[3].

Rządy[edytuj | edytuj kod]

Pucz i socjalistyczny kurs rozwoju[edytuj | edytuj kod]

Muammar Kaddafi, Gamal Abdel Naser i Numajri na lotnisku w Trypolisie w 1969 roku

W 1969 roku, wraz z czterema innymi oficerami, Numajiri obalił cywilny rząd Ismaila al-Azhari. Jego pucz znany jest jako "Rewolucja Majowa". Zawieszone zostało działanie wszelkich partii politycznych[4]. Sam Numajiri został premierem i przewodniczącym Rady Dowództwa Rewolucji. Początkowo do koalicji rządowej oprócz postępowych oficerów weszli komuniści. Rząd rozpoczął kampanię mającą na celu zreformowanie gospodarki Sudanu poprzez nacjonalizację banków i przemysłu, jak również niektórych gruntów. Reformy te miały być wprowadzane w duchu „niezależnego sudańskiego socjalizmu”. Sudan zbliżył się politycznie do ZSRR, Iraku, Syrii, Egiptu i Libii[5]. Jeszcze pod koniec 1969 an-Numajri spotkał się z przywódcami wojskowych rządów Libii Muammarem Kaddafim i Egiptu Gamel Abdelem Nasarem w Trypolisie, by omówić z nimi możliwość współpracy swoich krajów[6].

Natychmiast po objęciu władzy an-Numajiri zapowiedział że Sudan będzie “socjalistyczną demokracją” w której islam będzie sprawą prywatną obywateli. Prowadzona przez niego kampania laicyzacji, rozdziału państwa i religii, sekularyzacji szkół i ograniczania wpływów konserwatywnego duchowieństwa doprowadziła do coraz większego konfliktu z islamistyczną opozycją. W 1970 roku udało mu się powstrzymać zamach stanu zorganizowany przez islamistów na czele z Sadiqem al-Mahdim i Partię Umma. Rok później prawicowi islamiści utworzyli koalicję Ansar która podjęła się kolejne próby odsunięcia wojskowych od władzy. Również ta rebelia nie powiodła się a jej inicjatorzy zostali schwytani przez siły rządowe[5].

Próba komunistycznego puczu[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: zamach stanu w Sudanie (1971).

19 lipca 1971 roku Komunistyczna Partia Sudanu i część oficerów pod przywództwem majora Haszima al-Aty przeprowadziła zamach stanu. Zamach przeprowadzono 19 lipca, a władza wróciła do Numajria 22 lipca. Numajria został uwięziony lecz wkrótce został odbity przez swoich zwolenników[7]. An-Numajri w efekcie wydalił z Sudanu doradców do spraw bezpieczeństwa z NRD, potępił Związek Radziecki i jego sojuszników za przychylność do zamachu stanu oraz zdelegalizował kilka komunistycznych związków zawodowych[8][9]. Po zamachu stanu oddalił się od ZSRR i zbliżył się do USA które zaoferowały Sudanowi dostawy broni[10].

Okres stabilizacji[edytuj | edytuj kod]

W 1971 roku w wyniku referendum został wybrany na prezydenta uzyskując 98,6% głosów. Następnie rozwiązał Radę Dowództwa Rewolucji a w jej miejsce założył Socjalistyczną Unią Sudanu[11], która była jedyną legalną partią polityczną w Sudanie. W 1972 roku podpisał umowę z Addis Abeby w wyniku której nadano autonomię nie-muzułmańskiemu regionowi Sudanu Południowego, tym samym zakończył okres pierwszej wojny domowej i wprowadził 11-letni okres pokoju i stabilności w regionie. W 1973 roku przygotował nową konstytucję, która określała Sudan jako państwo demokratyczne i socjalistyczne oraz zwiększyła funkcję prezydenta[12].

Czasowe odsunięcie od władzy i konflikt z Libią[edytuj | edytuj kod]

Numajri w 1981 roku

Pod koniec 1975 roku, doszło do kolejnego nieudanego zamachu stanu komunistycznych członków sił zbrojnych, na czele zamachowców stanął brygadier Hassan Husajn Osman. Numajiri został odsunięty od władzy na kilka godzin. W tym czasie zastępca Numajri, generał Elbagir, przeprowadził kontr-zamach który przywrócił władzę Nujmari, Husajn Osman został ranny a później stanął przed sądem polowym i został stracony. W 1976 roku tysiąc uzbrojonych i wyszkolonych przez Libię rebeliantów na czele z Sadiqem al-Mahdim, przekroczyło granicę w Ma'tan as-Sarra. Rebelianci stoczyli walki z siłami rządowym, w wyniku walk na ulicach Chartumu i Omdurmanu, zginęło 3000 osób. Rebelia doprowadziła do konfliktu Numajri z libijskim przywódcą, Muammarem al-Kaddafim. Numajri wysłał do miasta kolumnę czołgów i pokonał rebeliantów[13]. Za udział w rebelii straconych zostało dziewięćdziesiąt osiem osób[14].

Liberalizacja gospodarki i ustroju[edytuj | edytuj kod]

W połowie lat 70. wprowadził szereg inicjatyw mających na celu rozwój rolnictwa i przemysłu w Sudanie, zaprosił zagraniczne firmy do poszukiwań w kraju ropy naftowej[15] (Chevron odkrył złoża ropy naftowej w Sudanie Środkowo-Południowym w 1979 roku). Numajri przyjął politykę prozachodnią, zdecydował się na prywatyzację banków i inwestycje zagranicznych firm. Sudan zawarł szereg dwustronnych umów inwestycyjnych z krajami zachodu; z Holandią 22 sierpnia 1970 roku; Szwajcarią 17 lutego 1974 roku; Francją 31 lipca 1978 roku a także z Egiptem 28 maja 1977 roku. W lipcu 1978 roku na szczycie Organizacji Jedności Afrykańskiej w Chartumie wybrany został na przewodniczącego organizacji do lipca 1979 roku. W 1977 roku Numajri dogadał się z przywódcą opozycji islamskiej, Sadiqem al Mahdim który przebywał za granicą. Numajri zgodził się na to aby członkowie Partii Demokratycznych Unionistów uczestniczyli w parlamencie. Do kraju powrócił też lider islamistów, Hassan al-Turabi, który został uwięziony po rewolucji majowej i zesłany na wygnanie[16].

al-Numajri w trakcie wizyty w Stanach Zjednoczonych w 1983 roku

Islamizacja kraju[edytuj | edytuj kod]

W 1981 roku Numajiri naciskany przez swoich islamistycznych przeciwników rozpoczął dramatyczne reformy w kierunku islamskiego zarządzania politycznego i sprzymierzył się z Bractwem Muzułmańskim. W 1983 roku wprowadził w całym kraju szariat - doprowadziło to do protestów ze strony mieszkańców Sudanu Południowego którzy w większości są chrześcijanami i animistami. Na decyzję o wprowadzenie szariatu wpłynęła chęć odzyskania poparcia dla reform rządu na islamskiej północy kraju - rząd Sudanu przeprowadzał w tym czasie niepopularny program oszczędnościowy mający zagwarantować pomoc Międzynarodowego Funduszu Walutowego (gospodarkę Sudanu zachwiały rzesze uchodźców z głodującej Etiopii, Czadu oraz Ugandy). Rząd podjął się też reformy administracji Sudanu Południowego. Doprowadziło to do wybuchu drugiej wojny domowej, południowi Sudańczycy uznali te kroki za naruszenie umowy z Addis Abeby. Do walki z rządem sudańskim stanęła Ludowa Armia Wyzwolenia Sudanu. Partyzantów wsparł oraz zezwolił na utworzenie baz na terenie własnego kraju, prezydent Etiopii Mengystu Hajle Marjam co było m.in. odpowiedzią na wsparcie rządu an-Numajriego dla erytrejskich separatystów z Frontu Wyzwolenia Erytrei i Erytrejskiego Ludowego Frontu Wyzwolenia walczących o niepodległość kraju[17]. W 1984 roku prezydent Numajri ogłosił stan wyjątkowy, który dał specjalne uprawnienia wojsku[18].

W 1985 roku w czasie wizyty Numajiriego w Stanach Zjednoczonych gdzie negocjował on pomoc militarną, w Sudanie doszło do kolejnego zamachu stanu. W jego wyniku generał i minister obrony, Abdel Rahman Swar al-Dahab odsunął Numajria od władzy. W wyborach zwyciężyli islamiści Sadiqa al-Mahdiego a Mahdi został premierem kraju. Numajri udał się na wygnanie do Egiptu.

Emigracja i powrót do Sudanu[edytuj | edytuj kod]

Numajiri żył na wygnaniu w Egipcie od 1985 do 1999 roku, mieszkał w Heliopolis w Kairze. Wrócił do Sudanu w maju 1999 roku. W 2000 roku wystartował w wyborach przeciwko urzędującemu prezydentowi Omarowi al-Baszirowi, uzyskał 9,6% głosów[19], wybory zostały zbojkotowane przez część opozycji i prawdopodobnie zostały sfałszowane na korzyść al-Baszira. Nujmari zmarł z przyczyn naturalnych w swoim domu w Omdurmanie w dniu 30 maja 2009 roku. W pogrzebie udział wzięło tysiące Sudańczyków w tym byłych przeciwników politycznych zmarłego prezydenta. Obecnie była formacja prezydenta - Sudańska Unia Socjalistyczna - działa pod nazwa Sudańska Unia Demokratyczna. Działaczka Unii Demokratycznej, Fatima Abdel Mahmoud jako pierwsza kobieta w historii kraju wzięła udział w wyborach prezydenckich w 2010 roku.

Przypisy

  1. Hasło Dżafar Muhammad an-Numajri w encyklopedii PWN
  2. Gaafar al-Nimeiry. [dostęp 18-05-2012].
  3. John E. Jessup (1998). An Encyclopedic Dictionary of Conflict and Conflict Resolution, 1945-1996. Greenwood Publishing Group. s. 530–531
  4. Gaafar al-Nimeiry. [dostęp 18-05-2012].
  5. 5,0 5,1 Nadeem F. Paracha: Socjalizm islamski. Część II – czas sukcesów (1952-78)
  6. Stępniewska-Holzer B., Holzer J.: Egipt. Stulecie przemian. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie DIALOG, 2006, s. 167-170. ISBN 9788389899583
  7. Dennis Hevesi (2009). "Gaafar al-Nimeiry, a Sudan Leader With Shifting Politics, Dies at 79". The New York Times
  8. Gaafar al-Nimeiry, a Sudan Leader With Shifting Politics, Dies at 79 (ang.). nytimes.com, 11 czerwca 2009. [dostęp 2013-08-04].
  9. Sudanese Communist Party Welcomes Coup against Morsi (ang.). sudan.net. [dostęp 2013-08-04].
  10. Dennis Hevesi (2009). "Gaafar al-Nimeiry, a Sudan Leader With Shifting Politics, Dies at 79". The New York Times
  11. John E. Jessup (1998). An Encyclopedic Dictionary of Conflict and Conflict Resolution, 1945-1996. Greenwood Publishing Group. s. 530–531
  12. Diana Childress (2010). Omar Al-Bashir's Sudan. Twenty-First Century Books. s. 40. ISBN 0-8225-9096-4. Retrieved February 13, 2011
  13. Burr, J. Millard and Robert O. Collins, Darfur: The Long Road to Disaster, Markus Wiener Publishers: Princeton, 2006, ISBN 1-55876-405-4, s. 111
  14. Dennis Hevesi (2009). "Gaafar al-Nimeiry, a Sudan Leader With Shifting Politics, Dies at 79". The New York Times
  15. Diana Childress (2010). Omar Al-Bashir's Sudan. Twenty-First Century Books. s. 40. ISBN 0-8225-9096-4.
  16. Kepel, Gilles (2006). Jihad: The Trail of Political Islam. I.B.Tauris. ISBN 1-84511-257-1. s.179-180
  17. Guarak, Mawut Achiecque Mach. Integration and Fragmentation of the Sudan: An African Renaissance. Bloomington, IN: AuthorHouse, 2011. s. 252-253
  18. John E. Jessup (1998). An Encyclopedic Dictionary of Conflict and Conflict Resolution, 1945-1996. Greenwood Publishing Group. s. 530–531
  19. Wyniki wyborów na stronie Arabia.pl


Poprzednik
Ismail al-Azhari
Prezydent Sudanu
1969 - 1985
Następca
Abd er-Rahman Suwar ad-Dahab