FRELIMO

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Front Wyzwolenia Mozambiku
Państwo  Mozambik
Skrót FRELIMO
Lider Armando Guebuza,
Filipe Chimoio Paunde
Data założenia 1962
Deklarowana
ideologia polityczna
socjaldemokracja
Deklarowane
poglądy gospodarcze
socjaldemokracja
Członkostwo
międzynarodowe
Międzynarodówka Socjalistyczna
Młodzieżówka Organizacja Młodzieży Mozambickiej
Barwy czerwień

FRELIMO (Front Wyzwolenia Mozambiku, port. Frente de Libertação de Moçambique) – lewicowy ruch antykolonialny, a następnie partia polityczna, rządząca w Mozambiku od czasu uzyskania przez ten kraj niepodległości w 1975 roku. Jego zaplecze zbrojne opierało się na zamieszkującej południe kraju grupie etnicznej Tsonga.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze lata działalności ruchu[edytuj | edytuj kod]

W 1962 roku z połączenia Narodowej Unii Demokratycznej Mozambiku, Narodowej Unii Afrykańskiej Mozambiku i Mozambickiej Unii Narodowej Afryki, powstał Front Wyzwolenia Mozambiku. Ruch powstał na terenie Tanzanii jako ruch antykolonialny pod przewodnictwem Eduardo Mondlane[1], w skład którego początkowo wchodzili Mozambijczycy wypędzeni z kraju z powodów politycznych. W dużej mierze dzięki zdolnościom przywódczym lidera organizacji udało się uzyskać poparcie zarówno niektórych państw zachodu, jak i krajów z bloku wschodniego - ruch wsparły państwa tj. Tanzania, Szwecja, Jugosławia, Związek Radziecki, Holandia, Dania, Somalia, Jugosławia, Chiny, Kuba, Czechosłowacja, Libia, Norwegia, Algeria, Ghana, Zambia, Bułgaria, Egipt i Brazylia[2][3][4]. Ze względu na mające miejsce w portugalskich koloniach liczne represje wobec opozycjonistów, terenem pierwotnej działalności Frontu stały się kraje ościenne[5]. W 1964 roku FRELIMO w obliczu braku możliwości pokojowego wypracowania niepodległości rozpoczęło antyrządowa kampanię partyzancką. W obliczu wybuchu walk, Organizacja Narodów Zjednoczonych rozpoczęła wywieranie presji na Portugalię aby ta przeprowadziła dekolonializację, reżim portugalski lekceważył jednak stanowiska organizacji międzynarodowych[6].

Siła militarna stopniowo rosła - organizację zasiliło w końcu kilka tysięcy partyzantów. Eduardo Mondlane został zabity w 1969 roku za pomocą przesyłki-bomby, ale dopiero rok później wybrano nowego przywódcę. Został nim Samora Machel - generał partyzantki. Do 1974 roku bojownicy zdobyli większość terytoriów na północy kraju, skutecznie przeciwstawiając się, liczącemu około 70 tysięcy żołnierzy, kontyngentowi portugalskiemu. Reżim portugalski wsparły rasistowskie białe reżimy na Południu Afryki - Rodezja i Republika Południowej Afryki[7][8]. Rodezja wysłała nawet na pomoc Portugalczykom własne oddziały zbrojne zwalczające FRELIMO[9].

Spotkanie Samory Machela z Margot Honecker 3 marca 1983 roku

Niepodległość[edytuj | edytuj kod]

Po przyznaniu niepodległości koloniom portugalskim w Afryce w 1974 przez nową, reformatorską władzę; utworzono tymczasowy rząd złożony z kolonialistów oraz jedynej partii antykolonialnej - FRELIMO. Ogłoszona potem konstytucja głosiła jasno, że prezydent FRELIMO jest automatycznie prezydentem kraju, co za tym idzie, urząd objął Samora Machel. Linia polityczna partii bazowała od 1977 roku na marksizmie[10]. Nowo wybrane przywództwo dążyło konsekwentnie do nacjonalizacji ziemi oraz wybranych zawodów (np. lekarze, prawnicy). Duży nacisk kładziono również na równouprawnienie kobiet - wiele z nich służyło w mozambickiej armii, były obecne także w strukturach rządzących, mimo pewnego sprzeciwu męskiej części społeczeństwa.

 Osobny artykuł: wojna domowa w Mozambiku.

Rząd FRELIMO wspierał ruch oporu w RPA i Rodezji i oferował bezpieczne schronienie jego działaczom. Sam Mozambik jak się okazało również już wkrótce po ogłoszeniu niepodległości zmagał się z problemami wewnętrznymi. W 1976 i 1977 do kraju kilkukrotnie wkroczyła armia rodezyjska która przeprowadziła na terenie kraju akcje militarne skierowane przeciwko Afrykańskiej Armii Narodowego Wyzwolenia Zimbabwe stacjonującej w Mozambiku za zgodą lewicowego rządu. W trakcie jednej z takich akcji z więzienia uwolniony został André Matsangaissa - były członek FRELIMO osadzony później w obozie pracy - Matsangaissa z inicjatywy rządu Rodezji stanął na czele utworzonej z inicjatywy tegoż rządu organizacji RENAMO czyli Narodowy Ruch Oporu Mozambiku[11]. RENAMO rozpoczęło kampanię partyzancką skierowaną przeciwko lewicowemu rządowi. Brutalne metody stosowane przez RENAMO poskutkowały poparciem dla mozambickiego rządu ze strony większości graczy sceny międzynarodowej. Rząd wsparty został wojskowo przez Związek Radziecki a później także przez Francję, Wielką Brytanię i Stany Zjednoczone (w USA początkowo kręgi konserwatywne lobbowały za wsparciem RENAMO jednak zostało to odrzucone przez Departament Stanu ze względu na raporty ujawniające brutalność RENAMO), wsparcie dla rebeliantów kontynuowały natomiast rasistowskie reżimy Rodezji i RPA[12].

Rozwój gospodarczy zahamował na skutek wojny domowej i nieudolną strategią budowania państwa. Kolonialny bicz i dyskryminacja rasowa została zastąpiona zmuszaniem chłopów do mieszkania w wyznaczonych wioskach oraz pracy w ramach skolektywizowanego rolnictwa, które okazało się katastrofalne dla produkcji rolnej. 1984 rok przyniósł zmianę polityki rolnej - FRELIMO zdało sobie sprawę, że skolektywizowane rolnictwo jest złym rozwiązaniem dla gospodarki. Rozwiązano wszystkie państwowe gospodarstwa rolne. Drugim przełomem było podpisanie porozumienia z RPA, iż nie będzie ona wspierać RENAMO - w zamian za to Mozambik zobowiązał się nie udzielać azylu uciekinierom politycznym z Afrykańskiego Kongresu Narodowego.

Joaquim Chissano w 2004 roku

Przemiany demokratyczne i lata późniejsze[edytuj | edytuj kod]

W 1990 roku FRELIMO odrzuciło ideologię marksistowską. Porozumienia pokojowego z RENAMO nie udało się podpisać aż do roku 1992, umowa zakładała również, że po raz pierwszy zostaną zorganizowane wolne, wielopartyjne wybory do parlamentu. Odbyły się one w 1994 i przyniosły niewielkie zwycięstwo FRELIMO, prezydentem kraju wybrany został Joaquim Chissano, który zastąpił na miejscu przywódcy ruchu zmarłego w 1986 roku Machela. W wyborach 1999 roku Chissano został wybrany ponownie, uzyskując 52,3% głosów, a FRELIMO zdobyło 133 z 250 miejsc w parlamencie krajowym.

Przed kolejnymi wyborami, które odbyły się 1 i 2 grudnia 2004 roku Chissano ogłosił, iż nie będzie kandydował. Partia wybrała wówczas na swojego kandydata Armanda Guebuzę. Wygrał on wybory i objął urząd prezydenta 2 lutego 2005 roku, a FRELIMO zdobył 160 mandatów parlamentarnych. W kolejnych wyborach w październiku 2009 Guebuza uzyskał reelekcję na stanowisku szefa państwa, a FRELIMO zdobył 191 spośród 250 miejsc w parlamencie[13][14].

21 października 2013 opozycyjna RENAMO wypowiedziało układ pokojowy z 1992. Już wcześniej, bo w kwietniu i czerwcu 2013 dochodziło do starć między armią a RENAMO, a w atakach bojówki zginęło 11 żołnierzy i policjantów oraz sześciu cywilów[15].

Hymn FRELIMO[edytuj | edytuj kod]

Aktualna flaga FRELIMO
Wersja portugalska:

Avante operários camponeses
Unidos contra a exploração
Na pátria fruto do combate
Já desponta o sol do mundo novo

Somos soldados do povo
Marchando em frente
Pela paz, pelo progreso
Sempre avante unidos venceremos
Socialismo triunfará

Na certeza
Da vitória
Nossa luta continua

Nós somos a forja do homen novo
Camaradas heróis da produção
Bandeira vermelha a flutar
É a FRELIMO guia da vitória

Wersja polska:

Naprzód robotnicy, rolnicy
Zjednoczeni przeciw wyzyskowi
W ojczyźnie, owocu walki
Już wstaje słońce nowego świata

Jesteśmy żołnierzami ludu
Maszerującymi naprzód
Ku pokojowi, ku postępowi
Zawsze do przodu, zjednoczeni zwyciężymy
Socializm zatriumfuje

Pewni
zwycięstwa
Kontynuujemy nasz bój

Jesteśmy nowym, w stali wykutym człowiekiem
Towarzysze, bohaterowie pracy
Powiewająca czerwona flaga
To prowadzące do zwycięstwa FRELIMO

Przypisy

  1. "Dar-es-Salaam once a home for revolutionaries". sundayworld.co.za.
  2. University of Michigan. Southern Africa: The Escalation of a Conflict, 1976, s. 99
  3. FRELIMO. Departamento de Informação e Propaganda, Mozambique revolution, s. 10
  4. Rui Mateus, In Contos Proibidos (s. 41)
  5. T. H. Henriksen, Remarks on Mozambique, 1975, s. 11
  6. Westfall, William C., Jr., Major, United States Marine Corps, Mozambique-Insurgency Against Portugal, 1963–1975, 1984.
  7. Terror on the Tracks: A Rhodesian Story, 2011. s. 5.
  8. South Africa in Africa: A Study in Ideology and Foreign Policy, 1975. s. 173.
  9. Cann, John P, Counterinsurgency in Africa: The Portuguese Way of War, 1961–1974, Hailer Publishing, 2005
  10. Simões Reis, Guilherme (8 lipca 2012). "The Political-Ideological Path of Frelimo in Mozambique, from 1962 to 2012". s. 9.
  11. Igreja 2007 s.128.
  12. "Our work | Conciliation Resources". C-r.org.
  13. CNE confirms Frelimo victory (ang.). Mozambique News Agency – AIM Reports, 11 listopada 2009. [dostęp 2012-06-27].
  14. Mozambique's Guebuza re-elected in landslide: final results (ang.). AFP, 11 listopada 2009. [dostęp 2009-11-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-21)].
  15. [konflikty.wp.pl/kat,1020235,title,Mozambik-opozycja-wypowiada-porozumienie-pokojowe,wid,16093245,wiadomosc.html Mozambik: opozycja wypowiada porozumienie pokojowe] (pol.). wp.pl, 21 października 2013. [dostęp 2013-10-28].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]