Fort IIIa w Poznaniu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Fort IIIa
Zwischenwerk IIIa
Obiekt zabytkowy nr rej. A-245 z 25 maja 1983[1]
Brama wejściowa do krematorium w forcie
Brama wejściowa do krematorium w forcie
Państwo  Polska
Miejscowość Poznań
Adres ul. Wrzesińska
ob. 1 ark. 37 dz. 5[2]
Typ budynku fort
Architekt Komitet Inżynieryjny Głównego Inspektoratu Twierdz
Rozpoczęcie budowy 1887
Ukończenie budowy 1890
Ważniejsze przebudowy 1913-1914, 1993
Właściciel Miasto Poznań[2]
Położenie na mapie Poznania
Mapa lokalizacyjna Poznania
Fort IIIaZwischenwerk IIIa
Fort IIIa
Zwischenwerk IIIa
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Fort IIIaZwischenwerk IIIa
Fort IIIa
Zwischenwerk IIIa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Fort IIIaZwischenwerk IIIa
Fort IIIa
Zwischenwerk IIIa
Ziemia52°25′00″N 17°00′08″E/52,416667 17,002222

Fort IIIa (Prittwitz, Józefa Sułkowskiego) (oryg. Zwischenwerk IIIa) – jeden z 18 fortów wchodzących w skład Twierdzy Poznań. Znajduje się na Miłostowie przy ulicy Wrzesińskiej[1].

Historia[edytuj]

Zbudowany został w latach 18871890, w drugim etapie budowy twierdzy fortowej[3]. Fort otrzymał nazwę Prittwitz na cześć Moritza von Prittwitza (podobną nazwę nosił też Fort Prittwitz-Gaffron). W 1931 zmieniono patronów na polskich, Fort IIIa otrzymał imię Józefa Sułkowskiego.

W czasie II wojny światowej pełnił rolę magazynu wojskowego[4]. Podczas bitwy o Poznań został zdobyty 29 stycznia 1945[5]. W walce zginął m.in. kpt. Paweł Straszko, dowódca 2 batalionu 446 pułku gwardii[5]. Opór Niemców utrzymywał się później u rozwidlenia linii kolejowej oraz przy os. Warszawskim, powstrzymując natarcie w kierunku Śródki[5].

Po wojnie przejęty przez „Centralę Rybną”, a następnie przez Ludowe Wojsko Polskie na cele magazynowe[4]. Od 1993 w forcie działa krematorium[4].

Teren fortu wchodzi w skład obszaru Natura 2000 (obszar specjalnej ochrony SOO „Fortyfikacje w Poznaniu”)[6].

Lokalizacja i konstrukcja[edytuj]

Zdjęcie satelitarne fortu (1965).

Położony jest na terenie cmentarza komunalnego (otwarty w 1943), pomiędzy linią kolejową Poznań Wschód – Žielieznodorožnyj (na północy) a linią kolejową Warszawa Zachodnia – Frankfurt nad Odrą (na zachodzie i południu), w dawnym wojskowym lesie Koeniglicher Forst Streitort[7]. Dojazd drogą forteczną (ul. Wrzesińska) i drogą rokadową (ul. Wileńska / ul. Krańcowa)[8].

Kaponiery były połączone poterną biegnącą pod fosą. W strzelnicach kaponier zamontowano stalowe okiennice (rozwiązanie unikatowe – w pozostałych obiektach montowano zasuwy gilotynowe)[7]. Fort był wyposażony w dwa stanowiska obserwacyjne piechoty W.T.90[7][9]. Nad prawą kaponierą umieszczono schron dla drużyny przeciwszturmowej (jedyny taki wśród fortów pośrednich)[7].

Przebudowy[edytuj]

W latach 1913-1914 na przeciwskarpie zbudowano mały schron betonowy[7]. Na początku lat 90. XX wieku na potrzeby krematorium przebudowano bramę główną dodając nowoczesny portal, dno lewej części fosy zostało wybrukowane, a w części czołowej koszar przekopano dodatkowy przejazd do fosy[7].

Przypisy

  1. a b Miasto Poznań, System Informacji Przestrzennej, Miejski Konserwator Zabytków: Zespół Fortów Zewnętrznego Pierścienia Fortyfikacji Pruskich (pol.). [dostęp 2013-06-26].
  2. a b Geopoz: Przeglądarka danych SIP (pol.). Miasto Poznań. [dostęp 2013-06-26]., warstwa: Grunty Miasta Poznania
  3. Maria Strzałko. Raport o stanie zabytków miasta Poznania. , 2007. Miasto Poznań. 
  4. a b c Universum Poznań - Krematorium - Historia. [dostęp 2013-06-26].
  5. a b c Szumowski ↓, s. 290.
  6. Instytut na rzecz ekorozwoju: Natura 2000: „Fortyfikacje w Poznaniu” (pol.). [dostęp 2013-06-25].
  7. a b c d e f Biesiadka ↓, s. 190.
  8. Biesiadka ↓, s. 187.
  9. Biesiadka ↓, s. 156.

Bibliografia[edytuj]

  • Zbigniew Szumowski: Boje o Poznań 1945. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1985, s. 290, 355., ryc.
  • Jacek Biesiadka: Twierdza Poznań. O fortyfikacjach miasta Poznania w XIX i XX wieku.. Poznań: 2006.