Fort IIa w Poznaniu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Fort IIa
Zwischenwerk IIa
Obiekt zabytkowy nr rej. A-245 z 25 maja 1983[1]
Ilustracja
Poterna główna w forcie IIa
Państwo  Polska
Miejscowość Poznań
Adres ul. Kurlandzka
ob. 7 ark. 14 dz. 3/12[2]
Typ budynku fort
Architekt Komitet Inżynieryjny Głównego Inspektoratu Twierdz
Rozpoczęcie budowy 1887
Ukończenie budowy 1890
Ważniejsze przebudowy 1913-1914
Właściciel Miasto Poznań[2]
Plan budynku
Plan budynku
Położenie na mapie Poznania
Mapa lokalizacyjna Poznania
Fort IIa
Fort IIa
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Fort IIa
Fort IIa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Fort IIa
Fort IIa
Ziemia52°23′07″N 16°59′01″E/52,385278 16,983611

Fort IIa (Thümen, Kazimierza Więckowskiego) (oryg. Zwischenwerk IIa) – jeden z 18 fortów wchodzących w skład Twierdzy Poznań. Znajduje się na Chartowie przy ulicy Kurlandzkiej[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zbudowany został w latach 1887–1890, w drugim etapie budowy twierdzy fortowej[3][4]. Koszt budowy wyniósł ok. 1 mln marek[4].

Fort otrzymał nazwę Thümen na cześć Heinricha Thümena. W 1931 zmieniono patronów na polskich, Fort IIa otrzymał imię kapitana Kazimierza Więckowskiego.

Przed II wojną światową wojsko przeznaczyło obiekty na cele magazynowe[5]. Podczas okupacji fort służył także jako magazyn[5].

6 lutego 1945, podczas bitwy o Poznań, oddziały 117 dywizji piechoty wywalczyły wyłom pomiędzy Fortem IIa i Fortem III (współcześnie tereny os. Zodiak)[6]. Tereny Chartowa, Rataj i Żegrza zostały zdobyte nocą z 8 na 9 lutego 1945, a załogi fortów ewakuowały się do Fortu Rocha[7][8][9].

Po wojnie, do końca lat 40. XX wieku, obiekt użytkowało Ludowe Wojsko Polskie i oddziały KBW[5]. Następnie, do lat 90. XX wieku, fort służył za magazyn przedsiębiorstwa farmaceutycznego „Cefarm”[5]. W 1997 most zwodzony prowadzący do fortu uległ spaleniu[5]. Od 1998 obiekt jest użytkowany przez PTOP "Salamandra"[5][10]. W forcie odbywają się zbiórki I Szczepu Drużyn Harcerskich i Zuchowych im. Poznańskich Kryptologów Hufca ZHP Poznań-Wilda im. Jana Kasprowicza.

Poprzez wykonanie szeregu prac remontowo-adaptacyjnych fort jest bardzo dobrze zachowany[11][10]. Ściany poterny głównej są wypiaskowane, a wewnątrz obiektu jest podłączona elektryczność. Fosy są oczyszczone z nadmiaru zieleni, lecz zalane wodą, która przenika do wnętrza obiektu[10][8].

Teren fortu wchodzi w skład obszaru Natura 2000 (obszar specjalnej ochrony SOO „Fortyfikacje w Poznaniu”, symbol PLH300005)[12].

Lokalizacja i konstrukcja[edytuj | edytuj kod]

Zdjęcie satelitarne fortu (1965).

Fort zbudowany był w pobliżu dawnych zabudowań Chartowa (granica zachodnia), współcześnie leży w zorganizowanym parku w sąsiedztwie zabudowy osiedlowej os. Czecha (obok kościół parafii św. Marka Ewangelisty) i os. Rusa[4]. Dojazd zapewniała droga fortowa zabezpieczona wałami ziemnymi (nie zachowana) i droga rokadowa (ul. Chartowo / al. ks. Radziejewskiego / ul.Inflancka)[13][5].

Zbudowany na narysie trapezu (w osi symetrii wschód-zachód), z 5 trawersami w wale (3 na czole, po 1 na barkach), otoczony suchą fosą (szerokość 10 m, wysokość 6 m)[4]. Dodatkowy wał usypany wzdłuż szyi fortu[4]. Posiada trzy kaponiery: 2 czołowe (w przeciwskarpie), 1 szyjową w skarpie[14]. Komunikację z kaponierami zapewniały korytarze w przeciwskarpie.

Przebudowy[edytuj | edytuj kod]

W końcu XIX wieku przebudowany został otwór bramy fortu z łukowego na prostokątny[5]. W latach 1913-1914 dokonano nielicznych modernizacji polegających na przemurowaniu niektórych wejść, wstawiając nowe drzwi[10]. Na przeciwskarpie zbudowano też dwa małe betonowe schrony[10].

W latach 60. XX wieku pomieszczenia zostały poprzedzielane kilkoma ściankami działowymi, ceglane sklepienia pokryto farbą wapienną oraz tynkami[14].

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

W końcu lat 90. XX wieku, podczas wstępnej inwentaryzacji przyrodniczej zabudowań fortecznych, odkryto na terenie fortu pierwsze w Polsce stanowisko porostu Peltigera monticola[15][16]. Z uwagi na powyższe przyjęto polską nazwę dla tego gatunku – pawężnica forteczna[15][16]. Drugie krajowe stanowisko znajduje się na sąsiednim forcie[15].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Miasto Poznań, System Informacji Przestrzennej, Miejski Konserwator Zabytków: Zespół Fortów Zewnętrznego Pierścienia Fortyfikacji Pruskich (pol.). [dostęp 2013-06-24].
  2. a b Geopoz: Przeglądarka danych SIP (pol.). Miasto Poznań. [dostęp 2013-06-24]., warstwa: Grunty Miasta Poznania
  3. Maria Strzałko. Raport o stanie zabytków miasta Poznania. , 2007. Miasto Poznań. 
  4. a b c d e Karwat ↓, s. 158.
  5. a b c d e f g h Karwat ↓, s. 160.
  6. Szumowski 1985 ↓, s. 355-356.
  7. Szumowski 1985 ↓, s. 356.
  8. a b Karwat ↓, s. 161.
  9. Tadeusz Świtała. Luty 1945 w Poznaniu. „Kronika Miasta Poznania”. 2/1985, s. 45, 1985. Wydawnictwo Miejskie (pol.). 
  10. a b c d e Biesiadka i in. 2006 ↓, s. 184.
  11. Radosław Dzięciołowski, Sławomir Janyszek. Walory przyrodnicze poznańskich fortyfikacji. „Kronika Miasta Poznania”. 3/2002, s. 296. Wydawnictwo Miejskie. ISSN 0137-3552 (pol.). 
  12. Instytut na rzecz ekorozwoju: Natura 2000: „Fortyfikacje w Poznaniu” (pol.). [dostęp 2013-06-25].
  13. Biesiadka i in. 2006 ↓, s. 181.
  14. a b Karwat ↓, s. 159.
  15. a b c Andrzej Kepel. Niedostrzegane porosty. „Kronika Miasta Poznania”. 3/2002, s. 84-85. Wydawnictwo Miejskie. ISSN 0137-3552 (pol.). 
  16. a b Radosław Dzięciołowski, Sławomir Janyszek. Walory przyrodnicze poznańskich fortyfikacji. „Kronika Miasta Poznania”. 3/2002, s. 296. Wydawnictwo Miejskie. ISSN 0137-3552 (pol.). 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Janusz Karwat. Ratajskie fortyfikacje. „Kronika Miasta Poznania”. 3/2001, s. 149-163. Wydawnictwo Miejskie (pol.). , fot., rys.
  • Zbigniew Szumowski: Boje o Poznań 1945. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1985, s. 354-356., ryc.
  • Jacek Biesiadka, Andrzej Gawlak, Szymon Kucharski, Mariusz Wojciechowski: Twierdza Poznań. O fortyfikacjach miasta Poznania w XIX i XX wieku.. Poznań: 2006.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]