Grodzisko (Gdańsk)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Panorama Gdańska ze szczytu Bastionu Jerozolimskiego na Grodzisku
Grodzisko na mapie Śródmieścia
Mapa Grodziska z 1812
Fort
Koszary schronowe
Kaponiera Południowa (przed renowacją)
Nowe koszary
Wozownia artyleryjska
Kaponiera środkowa
Dawny cmentarz ewangelicki
Pomnik żołnierzy rosyjskich
Fortyfikacje ziemne z dawną fosą
Wieża obserwacyjna z II wojny światowej
Grób rodziny Klawitterów
Dawna zbrojownia
Zabudowania dawnego Sądu Kryminalnego

Grodzisko (Fort Grodzisko, niem. Hagelsberg[1], kaszb. Gradowô Góra[2]) – obszar w Gdańsku w dzielnicy Śródmieście. Zespół fortyfikacji miejskich z XIX wieku.

Nazwa[edytuj]

28 marca 1949 r. ustalono urzędową polską nazwę miejscowości – Grodzisko, określając drugi przypadek jako Grodziska, a przymiotnik – grodziski[1].

Położenie[edytuj]

Grodzisko położone jest w północno-zachodniej części gdańskiego śródmieścia. Graniczy z osiedlami administracyjnymi Aniołki oraz Siedlce. Wewnątrz Śródmieścia graniczy od wschodu ze Starym Miastem a od południa z Nowymi Ogrodami. Nad Grodziskiem wznosi się Góra Gradowa o wysokości 46 m n.p.m.

Historia[edytuj]

Grodzisko przed wiekami pełniło początkowo rolę miejsca obserwacyjnego okolicznych wzniesień i lasu. Przypisywana mu była lokalizacja (w XII wieku) Zamku Książąt Pomorskich: zamek książęcy miał być na Górze Zamkowej (Hagelsberg)[3].

Fortyfikacje miejskie, od zachodniej strony miasta, postanowiono rozbudować w XVI i XVII wieku. Usypano ciąg wałów z bastionami i fosą. Były to fortyfikacje typu starowłoskiego, łączące wały ziemne z elementami murowanymi. Powstał w ten sposób zewnętrzny, zachodni ciąg fortyfikacji, których elementem było Grodzisko[4]. Projektantami linii obronnych byli Jan i Jerzy Strakowscy. W efekcie przeprowadzonych prac Grodzisko stało się ważnym elementem obrony Gdańska i uchroniło Gdańsk w trakcie oblężenia przez Szwedów, w czasie potopu szwedzkiego, jak i w trakcie wojny północnej.

Grodzisko zostało przebudowane w 1807 przez Prusy, w trakcie obrony przed wojskami francuskimi.

Obecny kształt Grodzisko uzyskało w trakcie generalnej przebudowy, w latach 18671874. Powierzchnia zespołu pofortecznego wynosi 27 ha[5].

Zabytki oraz interesujące miejsca[edytuj]

W 2018 r. planowane jest rozpoczęcie budowy podziemnego planetarium[9].

Przypisy

  1. a b Rozporządzenie Ministra Administracji Publicznej z dnia 11 lutego 1949 r. o przywróceniu i ustaleniu nazw miejscowości. M.P. z 1949 r. Nr 17, poz. 225.
  2. Dr. Florjan Cenôva, Skôrb Kaszébskosłovjnskjè mòvè, str. 84, Svjecè, 1866
  3. prof. Józef Zawirowski Krótka Historja Gdańska [w:] Przewodnik po Gdańsku, wyd. Macierzy Szkolnej w Gdańsku, 1929, s. 5
  4. a b c d e f g Gdańsk. Nowożytne fortyfikacje miejskie
  5. Gdzie znajduje się Centrum Hewelianum?
  6. a b c Rejestr zabytków nieruchomych
  7. Gdańskie pomniki. gdansk.pl.
  8. Emilia Stawikowska Góra Gradowa wypięknieje. Nowe inwestycje, powstaje restauracja
  9. Emilia Stawikowska Hewelianum się rozrasta. Planetarium, centrum ekologiczne w Domu Zdrojowym

Linki zewnętrzne[edytuj]