Gryżyna (województwo wielkopolskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Gryżyna
wieś
Ilustracja
Dwór w Gryżynie
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat kościański
Gmina Kościan
Liczba ludności (2005) 360
Strefa numeracyjna 65
Kod pocztowy 64-000
Tablice rejestracyjne PKS
SIMC 0371558
Położenie na mapie gminy wiejskiej Kościan
Mapa konturowa gminy wiejskiej Kościan, na dole znajduje się punkt z opisem „Gryżyna”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej znajduje się punkt z opisem „Gryżyna”
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Gryżyna”
Położenie na mapie powiatu kościańskiego
Mapa konturowa powiatu kościańskiego, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Gryżyna”
Ziemia52°01′52″N 16°42′34″E/52,031111 16,709444

Gryżynawieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie kościańskim, w gminie Kościan.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa leszczyńskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Według kronik, wieś w latach 1296–1512 w rękach Borków, którzy z czasem przyjęli nazwisko Gryżyńscy. W następnych latach właścicielami wsi byli: Gostyńscy, Staręścy, Gołutowscy, Mąkowscy, od 1713 roku Wyssogota-Zakrzewscy (kolejno: Wacław i Karol), od 1786 roku właścicielami byli Wierusz – Kowalscy. W 1835 roku wieś i majątek przeszedł w ręce rodziny Lossowów, w których władaniu pozostaje do roku 1939. Gryżyński dwór (być może w formie wieży obronnej) wzmiankowany był w dokumencie z 1466 r., dwór Wyssogota-Zakrzewskich opisano w dokumentach z 1760 i 1774[a].

W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815-1848) miejscowość wzmiankowana jako Gryżyna należała do wsi większych w ówczesnym powiecie Kosten rejencji poznańskiej[1]. Gryżyna należała do okręgu kościańskiego tego powiatu i stanowiła siedzibę majątku Gryżyna, który należał wówczas do Lossowa[1]. Według spisu urzędowego z 1837 roku Gryżyna liczyła 264 mieszkańców, którzy zamieszkiwali 23 dymy (domostwa)[1].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

We wsi znajduje kościół parafialny św. Barbary wybudowany w latach 1885−86 według planów architekta Alexis Langer z Wrocławia. Ceglaną neogotycką świątynię ufundowała rodzina von Lossow. Przy kościele znajdują się liczne groby właścicieli majątku w tym Wyssogota-Zakrzewskich[2].

Dwór: barokowy, wzniesiony w końcu XVIII w.[b], być może z wykorzystaniem murów wcześniejszych[c] na planie prostokąta, frontem zwrócony na północ, murowany, otynkowany. Parterowy z wystawką nad wejściem, kryty wysokim dachem łamanym polskim. Na frontowej, trójosiowej wystawce herby Junosza i Dryja. Od wschodu i zachodu parterowe przybudówki kryte dachem płaskim. Przed dworem stara lipa drobnolistna. Po wschodniej stronie dworu oficyna, od zachodniej strony piękna lipa wielkolistna, od wschodniej lipa drobnolistna, czteropienna. Przy dworze, mały 1-hektarowy park.

Ruiny kościoła św. Marcina z końca XIII w. w pobliżu Gryżyny

Legenda o brzozie gryżyńskiej[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Brzoza gryżyńska.

Do 1875 roku w miejscowości, przy ruinach kościoła św. Marcina, rosła tzw. „brzoza gryżyńska” znana z podań ludowych.

Urodzeni w Gryżynie[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Zob. też Maria Strzałko, Barokowe dwory i pałace w Wielkopolsce str. 86 i nast., Wyd. WPBiCAK, Poznań 2006, ​ISBN 83-87816-97-3​)
  2. Tak w Atlasie zabytków...
  3. Data na frontonie podaje rok 1793, jednak nie jest pewne, czego dotyczy, być może jednej z licznych przebudów. Data ta nie odpowiada przy tym herbom umieszczonym w wystawce: w tym czasie właścicielami dworu byli Wieruszowie Kowalscy herbu Wierusz. Nie wiadomo też, czy lub w jaki sposób wykorzystano mury wcześniejszych budynków, znanych z dokumentów z lat 1760 i 1784. (Zob. Barokowe dwory i pałace w Wielkopolsce)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Leon Plater: Opisanie historyczno-statystyczne Wielkiego Ksie̜ztwa Poznańskiego. Lipsk: Ksie̜garnia Zagraniczna (Librairie Étrangère), 1846, s. 209.
  2. Hanna Faryna-Paszkiewicz, Małgorzata Omilanowska, Robert Pasieczny: Atlas zabytków architektury w Polsce. Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, s. 216.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]