Gryżyna (województwo wielkopolskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gryżyna
Dwór w Gryżynie
Dwór w Gryżynie
Państwo  Polska
Województwo wielkopolskie
Powiat kościański
Gmina Kościan
Liczba ludności (2005) 360
Strefa numeracyjna (+48) 65
Kod pocztowy 64-000
(poczta: Kościan)
Tablice rejestracyjne PKS
SIMC 0371558
Położenie na mapie gminy Kościan
Mapa lokalizacyjna gminy Kościan
Gryżyna
Gryżyna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Gryżyna
Gryżyna
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Gryżyna
Gryżyna
Ziemia 52°01′52″N 16°42′34″E/52,031111 16,709444

Gryżynawieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie kościańskim, w gminie Kościan.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa leszczyńskiego.

Historia[edytuj]

Według kronik, wieś w latach 1296-1512 w rękach Borków, którzy z czasem przyjęli nazwisko Gryżyńscy. W następnych latach właścicielami wsi byli: Gostyńscy, Staręścy, Gołutowscy, Mąkowscy, od 1713 roku Wyssogota-Zakrzewscy (kolejno: Wacław i Karol), od 1786 roku właścicielami byli Wierusz - Kowalscy. W 1835 roku wieś i majątek przeszedł w ręce rodziny Lossowów, w których władaniu pozostaje do roku 1939. Gryżyński dwór (być może w formie wieży obronnej) wzmiankowany był w dokumencie z 1466 r., dwór Wyssogota-Zakrzewskich opisano w dokumentach z 1760 i 1774[a].

W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815-1848) miejscowość wzmiankowana jako Gryżyna należała do wsi większych w ówczesnym powiecie Kosten rejencji poznańskiej[1]. Gryżyna należała do okręgu kościańskiego tego powiatu i stanowiła siedzibę majątku Gryżyna, który należał wówczas do Lossowa[1]. Według spisu urzędowego z 1837 roku Gryżyna liczyła 264 mieszkańców, którzy zamieszkiwali 23 dymy (domostwa)[1].

Zabytki[edytuj]

We wsi znajduje kościół parafialny św. Barbary wybudowany w latach 1885−86 według planów architekta Alexis Langer z Wrocławia. Ceglaną neogotycką świątynię ufundowała rodzina von Lossow. Przy kościele znajdują się liczne groby właścicieli majątku w tym Wyssogota-Zakrzewskich[2].

Dwór: barokowy, wzniesiony w końcu XVIII w.[b], być może z wykorzystaniem murów wcześniejszych[c] na planie prostokąta, frontem zwrócony na północ, murowany, otynkowany. Parterowy z wystawką nad wejściem, kryty wysokim dachem łamanym polskim. Na frontowej, trójosiowej wystawce herby Junosza i Dryja. Od wschodu i zachodu parterowe przybudówki kryte dachem płaskim. Przed dworem stara lipa drobnolistna. Po wschodniej stronie dworu oficyna, od zachodniej strony piękna lipa wielkolistna, od wschodniej lipa drobnolistna, czteropienna. Przy dworze, mały 1-hektarowy park.

Ruiny kościoła św. Marcina z końca XIII w. w pobliżu Gryżyny

Legenda o brzozie gryżyńskiej[edytuj]

 Osobny artykuł: Brzoza gryżyńska.

Do 1875 roku w miejscowości, przy ruinach kościoła św. Marcina, rosła tzw. „brzoza gryżyńska” znana z podań ludowych.

Uwagi

  1. Zob. też Maria Strzałko, Barokowe dwory i pałace w Wielkopolsce str. 86 i nast., Wyd. WPBiCAK, Poznań 2006, ISBN 83-87816-97-3)
  2. Tak w Atlasie zabytków...
  3. Data na frontonie podaje rok 1793, jednak nie jest pewne, czego dotyczy, być może jednej z licznych przebudów. Data ta nie odpowiada przy tym herbom umieszczonym w wystawce: w tym czasie właścicielami dworu byli Wieruszowie Kowalscy herbu Wierusz. Nie wiadomo też, czy lub w jaki sposób wykorzystano mury wcześniejszych budynków, znanych z dokumentów z lat 1760 i 1784. (Zob. Barokowe dwory i pałace w Wielkopolsce)

Przypisy

  1. a b c Leon Plater: Opisanie historyczno-statystyczne Wielkiego Ksie̜ztwa Poznańskiego. Lipsk: Ksie̜garnia Zagraniczna (Librairie Étrangère), 1846, s. 209.
  2. Hanna Faryna-Paszkiewicz, Małgorzata Omilanowska, Robert Pasieczny: Atlas zabytków architektury w Polsce. Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, s. 216.

Linki zewnętrzne[edytuj]