Gulczewo (powiat wyszkowski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Gulczewo
wieś
Ilustracja
Kościół pw. św. Rocha w Gulczewie
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat wyszkowski
Gmina Wyszków
Sołectwo Gulczewo
Liczba ludności (2011) 511[1][2]
Strefa numeracyjna 29
Kod pocztowy 07-200
Tablice rejestracyjne WWY
SIMC 0522862
Położenie na mapie gminy Wyszków
Mapa lokalizacyjna gminy Wyszków
Gulczewo
Gulczewo
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Gulczewo
Gulczewo
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Gulczewo
Gulczewo
Położenie na mapie powiatu wyszkowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu wyszkowskiego
Gulczewo
Gulczewo
Ziemia52°33′27″N 21°22′37″E/52,557500 21,376944
Strona internetowa

Gulczewowieś i sołectwo w Polsce w województwie mazowieckim, powiecie wyszkowskim, gminie Wyszków. Wieś leży nad Bugiem w obrębie Doliny Dolnego Bugu. Gulczewo było wzmiankowane w dokumentach już w XIV wieku.

Etymologia nazwy[edytuj | edytuj kod]

W źródłach zaświadczone są następujące warianty nazwy wsi: Gulczevo w XIV wieku; Golczewo 1414–1425, 1456; Golczeuo 1454; Gulczewo 1578; Gólczewo 1783; Gulczewo 1827, 1881. Nazwa pochodzi od nazwy osobowej Golc(z) lub Golec. Postać Gulczewo powstała w wyniku przejścia oL > uL[3].

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Sołectwo Gulczewo położone jest w Dolinie Dolnego Bugu[4]. Graniczy z sołectwami Somianka i Kręgi w gminie Somianka oraz Tulewo w gminie Wyszków. Południową i południowo-wschodnią granicę sołectwa stanowi rzeka Bug[5]. Zabudowania wsi rozrzucone są na znacznym obszarze, a wieś ma trzy części noszące osobne nazwy: część wschodnia to Podrybnie, centralna to Podborze, a południowo-zachodnia to Podkaczelasie[6].

Bug w granicach sołectwa płynie naturalnym, nieuregulowanym korytem, jego szerokość, głębokość i nurt są zmienne w czasie. Wody gruntowe tworzą jeden poziom o lustrze swobodnym, położony w utworach łatwo przepuszczalnych i zależny od opadów atmosferycznych oraz poziomu wody w rzece[4].

Dolina Dolnego Bugu, w której leży Gulczewo, wypełniona jest osadami rzecznymi piaszczystymi, ilastymi i mułowymi[4]. Gleby są słabe, w obrębie tarasu zalewowego Bugu są to mady rzeczne, na tarasie nadzalewowym gleby bielicowe i bielice[4].

Na terenie sołectwa znajdują się znaczne obszary łąk, w tym łęgowych, kilka niewielkich fragmentów lasu, oraz obszary lasu łęgowego[4][5].

Najwyższym punktem w sołectwie jest wierzchołek pagórka w lesie na jego zachodniej granicy, na wysokości 97,7 m n.p.m., a najniższym najdalej w dół rzeki położony punkt brzegu Bugu, na wysokości ok. 81 m n.p.m.[7]

Prehistoria[edytuj | edytuj kod]

Mapa Gulczewa i okolicy, fragment „Topograficznej Karty Królestwa Polskiego” z 1843

We wsi znajduje się wiele zarejestrowanych stanowisk archeologicznych[4]. Istotne było dokonane przypadkiem w 1969 roku znalezisko dokładnie następnie zbadanego cmentarzyska ciałopalnego, zawierającego groby kultury pomorskiej i kultury grobów kloszowych. Na podstawie analizy ceramiki datowane ono zostało na okresy Hallstatt D i La Tène A. Znaleziono łącznie 6 grobów podkloszowych i jeden zbiorowy grób w obstawie kamiennej. Oprócz tego w bezpośrednim sąsiedztwie znaleziono ślady paleniska o wymiarach 1,20 m na 1,50 m, zinterpretowane jako pozostałości stosu ciałopalnego. Został on pierwotnie ułożony w postaci rusztu z bierwion, których niedopalone resztki się zachowały. Wśród nich znaleziono pozostałości kości młodej osoby[8].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś była wzmiankowana w dokumentach z XIV wieku, które wymieniają ją wśród osad podporządkowanych kościołowi w Wyszkowie[4].

Gulczewo leżało w ziemi nurskiej i co najmniej od połowy XV wieku do połowy XVII wieku było w posiadaniu rodziny Gulczewskich lub Gólczewskich herbu Junosza[9]. Źródła wymieniają jej członków jako właścicieli wsi[9]:

  • w połowie XV wieku Czesława z Gulczewa i jego syna Jana;
  • w 1565 Sebastyana Samuela z Gulczewa;
  • w 1578 Jakóba Gulczewskiego, podsędka nurskiego, i Stanisława Gulczewskiego, cześnika nurskiego;
  • w 1603 Jana Gulczewskiego, syna Stanisława;
  • w 1643 Pawła Gulczewskiego, syna Jana.

W „Spisie szlachty Królestwa Polskiego” z 1851 roku żadna osoba o nazwisku Gulczewski bądź Gólczewski nie występowała[10].

Gulczewo wymienione jest w 1889 roku w „Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich” jako jedna z wsi, które „wchodziły poprzednio w skład dóbr Rybno”; liczyło wówczas 47 gospodarstw, 1441 mórg gruntu i należało do parafii w Wyszkowie oraz do gminy Somianka[11].

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa ostrołęckiego.

W rejestrach konserwatora zabytków znajdują się cztery budynki wsi, w większości z początków XX wieku[4].

Współczesność[edytuj | edytuj kod]

Widoki Gulczewa
Stara chata w Gulczewie
Gulczewo Podrybnie widziane od strony Bugu
Brzeg Bugu w Gulczewie
Łąka łęgowa w Gulczewie
Łęg w Gulczewie

Gulczewo należy do utworzonej w 1982 roku parafii św. Wojciecha Biskupa i Męczennika w Wyszkowie w diecezji łomżyńskiej, a we wsi powstał w latach 1984–1986 murowany kościół filialny pw. św. Rocha (konsekracja 1990)[12]. Z okazji 25 rocznicy rozpoczęcia budowy 16 sierpnia 2009 roku odbyła się uroczysta msza z udziałem Stanisława Stefanka[13] i koncert kameralny[14].

Od 2002 roku w miejscowości odbywają się Międzysołeckie Igrzyska Sportowo-Rekreacyjne[15]. W ramach imprezy rozgrywany jest turniej piłki siatkowej oraz konkurencje siłowe i rekreacyjne[16].

W 2005 roku Ludwik Maciąg zapoczątkował tradycję obchodzenia Dni Konia[17], które obecnie składają się z rajdu konnego, pokazów umiejętności jeździeckich i wystawy malarstwa[18].

We wsi do 2011 roku znajdowała się szkoła podstawowa, która została zlikwidowana decyzją Rady Miejskiej w Wyszkowie. Obecnie dzieci z Gulczewa uczęszczają do szkoły rejonowej w Rybnie[19].

20 listopada 2011 zawiązała się Ochotnicza Straż Pożarna w Gulczewie[20], która uzyskała siedzibę w budynku zlikwidowanej szkoły. Pierwsze oficjalne zebranie sprawozdawcze strażaków ochotników odbyło się 17 marca 2013[21], choć brali oni już wcześniej udział w akcjach ratowniczych[22].

Na terenie sołectwa Gulczewo znajdują się jedne z większych obszarów budownictwa letniskowego w gminie Wyszków. Jest ono przemieszane przestrzennie z zabudową mieszkaniową[4].

Znane osoby związane z Gulczewem[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Strona polskawliczbach.pl
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2017-11-15].
  3. Instytut Języka Polskiego PAN: Nazwy miejscowe Polski: historia, pochodzenie, zmiany. Rymut, Kazimierz (red.). T. 3. 1999, s. 437. ISBN 83-87795-45-3.
  4. a b c d e f g h i Urząd Gminy Wyszków: Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Wyszków. 2008. [dostęp 2012-09-30].
  5. a b Mapa wsi Gulczewo. [dostęp 2012-10-02].
  6. Ortofotomapa Polski. Geoportal Polskiej Infrastruktury Informacji Przestrzennej, 2012-10-07.
  7. Mapa rastrowa Polski. Geoportal Polskiej Infrastruktury Informacji Przestrzennej, 2012-10-14.
  8. Bolesława Chomentowska. Cmentarzyska kultury pomorskiej na Mazowszu. „Światowit”. 31, s. 189-280, 1970. 
  9. a b Adam Boniecki: Herbarz polski. T. 7. Skład główny Gebethner i Wolff w Warszawie, 1904, s. 184, 185.
  10. Spis szlachty Królestwa Polskiego. Tower Press, 2000 (reprint wydania z 1851), s. 104. [dostęp 2017-08-05].
  11. Rybno w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. X: Rukszenice – Sochaczew. Warszawa 1889.
  12. Parafia św. Wojciecha BM. Portal Kurii biskupiej w Łomży. [dostęp 2012-09-30].
  13. Kalendarium Posługi Pasterskiej Biskupa Łomżyńskiego Stanisława Stefanka. Portal Kurii biskupiej w Łomży. [dostęp 2012-10-09].
  14. Nadbużański Koncert Kameralny. [dostęp 2012-10-09].
  15. Jubileuszowa międzysołecka integracja. Nowy Wyszkowiak. [dostęp 2012-10-09].
  16. X Międzysołeckie Igrzyska Sportowo-Rekreacyjne. Nadbużańskie Stowarzyszenie Przyjaciół Gulczewa. [dostęp 2012-10-09].
  17. Dla jego pamięci tu przyjeżdżamy. Nowy Wyszkowiak. [dostęp 2012-10-09].
  18. Dzień Konia - VII Rajd Konny 27 maja 2012 r.. Nadbużańskie Stowarzyszenie Przyjaciół Gulczewa. [dostęp 2012-10-09].
  19. Uchwała nr IX/55/11 Rady Miejskiej w Wyszkowie z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie likwidacji Szkoły Podstawowej w Gulczewie. Dziennik Urzędowy Województwa Mazowieckiego. [dostęp 2012-09-30].
  20. Gulczewo ma swoją ochotniczą straż. Tygodnik Informacyjno-Reklamowy "Wyszkowiak". [dostęp 2103-06-22].
  21. Zebranie sprawozdawcze OSP Gulczewo. Urząd Gminy Wyszków. [dostęp 2103-06-22].
  22. Usuwanie skutków nawałnicy. OSP Lucynów Duży. [dostęp 2103-06-22].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]