Wyszków
52°35′45″N 21°27′07″E/52,595833 21,451944
| miasto w gminie miejsko-wiejskiej | |||||
 Klasycystyczny pałac z 1780 | |||||
| |||||
| Państwo | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Województwo | |||||
| Powiat | |||||
| Gmina | |||||
| Prawa miejskie |
1502–1870 i od 1919[1] | ||||
| Burmistrz |
Piotr Płochocki | ||||
| Powierzchnia |
20,78[2] km² | ||||
| Populacja (01.01.2024) • liczba ludności • gęstość |
| ||||
| Strefa numeracyjna |
29 | ||||
| Kod pocztowy |
07-200, 07-202 | ||||
| Tablice rejestracyjne |
WWY | ||||
Położenie na mapie gminy Wyszków  | |||||
Położenie na mapie Polski  | |||||
Położenie na mapie województwa mazowieckiego  | |||||
Położenie na mapie powiatu wyszkowskiego  | |||||
| 52°35′45″N 21°27′07″E/52,595833 21,451944[3]
| |||||
| TERC (TERYT) |
1435054 | ||||
| SIMC |
0966470 | ||||
Urząd miejski Aleja Róż 207-200 Wyszków | |||||
| Strona internetowa | |||||
Wyszków – miasto w Polsce w województwie mazowieckim. Siedziba powiatu wyszkowskiego i gminy miejsko-wiejskiej Wyszków.
W czasach I Rzeczpospolitej Wyszków był miastem prywatnym, należącym do biskupów płockich. Historycznie położony był w powiecie kamienieckim ziemi nurskiej województwa mazowieckiego[4]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa ostrołęckiego.
Miasto jest położone nad Bugiem na skraju Międzyrzecza Łomżyńskiego i Doliny Dolnego Bugu, w pobliżu Puszczy Białej i Kamienieckiej[1], 55 km na północny wschód od Warszawy, przy drodze krajowej nr 8 w części pomiędzy Warszawą a Białystokiem.
Od 1956 do 1975 i ponownie od 1999 r. Wyszków jest siedzibą powiatu[1].
Według danych GUS z 1 stycznia 2024 r. miasto liczyło 26 019 mieszkańców, będąc 21. najludniejszym miastem w województwie[2].
Etymologia nazwy miejscowości
[edytuj | edytuj kod]Pochodzenie nazwy Wyszkowa nie zostało jak dotąd w pełni wyjaśnione. Najpopularniejsze teorie wywodzą nazwę miasta od ukształtowania terenu, a więc od wysokiej nadbużańskiej skarpy na której jest ono położone a także od męskiego imienia Wysz. Być może noszący je mężczyzna był jednym z pierwszych wyszkowskich kapelanów lub zarządców z ramienia biskupa[5].
Historia
[edytuj | edytuj kod]Okres średniowiecza
[edytuj | edytuj kod]Tereny wschodniego Mazowsza, położone nad dolnym Bugiem i Narwią od przełomu XI i XII wieku stanowiły własność utworzonego w 1075 roku biskupstwa płockiego (zwanego również mazowieckim)[6].
W średniowieczu, rozwój Wyszkowa był silnie związany z przebiegającym przez te tereny bużańskim szlakiem handlowym, łączącym Ruś z rynkami północnymi. W pierwszej połowie XIII wieku w Wyszkowie znajdowała się komora celna pobierająca opłaty za przewóz towarów wspomnianym szlakiem. Wynosiły one 12 kruszy soli zarówno od wozu jak i łodzi. W ówczesnej osadzie znajdowała się ponadto kaplica oraz karczma stanowiąca własność kościelną. W okresie tym Wyszków podległy był grodowi w Brańsku[7].
Ówczesny rozwój Wyszkowa i innych nadbużańskich ośrodków został zahamowany przez łupieżcze najazdy pogańskich Bałtów, które w XIII i XIV wieku pustoszyły tereny północno-wschodniego Mazowsza. 5 sierpnia 1262 roku pod Długosiodłem, położonym na północ od Wyszkowa doszło do przegranej przez mazowieckie rycerstwo bitwy z Prusami[8]. Ostatnia znana wyprawa łupieżcza pogańskich Bałtów na tereny Mazowsza miała miejsce w 1368 roku. W jej trakcie spalony został Pułtusk i liczne pobliskie miejscowości[9].
W latach trzydziestych XIV wieku Wyszków, wraz z trzema innymi wsiami należącymi do biskupstwa płockiego zajął i przyłączył do swojej domeny książę czerski Trojden I. Wspomniane dobra zostały zwrócone kościołowi dopiero w 1347 roku przez synów księcia[10]. Według dokumentu wystawionego wówczas przez biskupa płockiego Klemensa, Wyszków miał zostać wydzierżawiony książętom na okres ośmiu lat[11].
Chrystianizacja Litwy w 1386 roku oznaczała zakończenie okresu najazdów pogańskich na Mazowsze. W efekcie odżywać zaczął podupadły handel bużański. Pragnący czerpać z niego większe zyski książęta mazowieccy rozpoczęli intensywną akcję lokacyjną. Prawa miejskie uzyskał wówczas między innymi Kamieniec, Położony w pobliżu Wyszkowa[12].
Rozwój miast książęcych prowadził do marginalizacji znaczenia osad kościelnych. Biskup płocki Wincenty Przerębski zabiegał na dworze królewskim o zgodę na wyniesienie części z nich do rangi miast. Uzyskał ją 26 marca 1501 roku, kiedy to król Jan Olbracht nadał Wyszkowowi dwa coroczne jarmarki w dzień św. Apolonii (9 luty) oraz św. Idziego (1 września) oraz targ w każdy wtorek[13].
Po uzyskaniu królewskiego przyzwolenia, 10 marca 1502 roku biskup Przerębski nadał Wyszkowowi prawa miejskie chełmińskie, zastrzegając przy tym sobie i swoim następcom prawo do wyboru burmistrza oraz członków rady miejskiej. Lokacja dokonana przez biskupa Przerębskiego umożliwiła Wyszkowowi przetrwanie i nawiązanie rywalizacji handlowej z miastami książęcymi[14].
Od 1506 roku w Wyszkowie mieściła się siedziba dekanatu[15]. W 1526 roku wraz z resztą Mazowsza wschodniego Wyszków został włączony do Królestwa Polskiego.
Historia Późniejsza
[edytuj | edytuj kod]W 1528 przy Wyszkowie wybudowano most na Bugu, zniszczony w czasie wojny szwedzkiej w połowie XVII wieku. W 1655 w tutejszym dworze biskupim zmarł biskup płocki Karol Ferdynand Waza. Pamiątką po jego rządach pozostały znajdujące się w Wyszkowie Obeliski. Od 1795 r. w zaborze pruskim, od 1807 w Księstwie Warszawskim, a od 1815 w Królestwie Kongresowym. W 1863 ożywiona działalność oddziałów powstańczych. W ramach represji po powstaniu styczniowym 19 maja 1870 Wyszków stracił prawa miejskie i odzyskał je 4 lutego 1919. Szybki rozwój miasta po otwarciu w 1897 linii kolejowej Pilawa – Tłuszcz – Ostrołęka.
W czasie wojny polsko-bolszewickiej w sierpniu 1920 stanowił ostatnie miejsce postoju Tymczasowego Komitetu Rewolucyjnego Polski (planowanego jako rząd marionetkowy Polskiej Republiki Rad) w czasie ofensywy Armii Czerwonej na Warszawę. Epizod ten uwiecznił Stefan Żeromski w opowiadaniu Na probostwie w Wyszkowie. 18 sierpnia 1920 miasto wyzwolili żołnierze 31 Pułku Strzelców Kaniowskich[16]. Na wieść o zbliżających się oddziałach polskich ludność żydowska opuściła miasto uciekając do Ostrowi. Po powrocie pod strażą policji 24 sierpnia grupa 200 Żydów została w Ogrodzie Senatorskim skatowana przez funkcjonariuszy Policji i żołnierzy polskich. Żydów zmuszono do ciężkich prac fizycznych przy odbudowie mostu na Bugu[17].
Przed II wojną światową liczył 12 tysięcy mieszkańców, z czego połowę stanowili Żydzi. W dniach 8–10 września 1939 toczyły się zacięte walki 1 Dywizji Piechoty Legionów z Grupy Operacyjnej „Wyszków” z Niemcami forsującymi Bug. W okresie okupacji niemieckiej mieścił się w mieście oddział roboczy obozu w Beniaminowie dla jeńców sowieckich (w 1984 przy ul. Okrzei ustawiono poświęcony ich pamięci głaz pamiątkowy)[18]. Niemcy dokonywali w Wyszkowie masowych egzekucji, zamordowano ponad 7 tysięcy mieszkańców (300 zaraz po zajęciu miasta). 6 kwietnia 1944 rozstrzelano tu m.in. 14 członków PPR i żołnierzy AL[18]. Podczas walk między nacierającymi oddziałami pancernymi a broniącą mostu dywizją niemiecką miasto zostało prawie całkowicie zniszczone.
W latach 1946–1951 w okolicach Wyszkowa w ramach podziemia niepodległościowego działał oddział Jana Kmiołka „Wira”.
W Polsce Ludowej rozbudowano hutę szkła. W 1958 r. powstała bardzo nowoczesna fabryka mebli. W 1963 r. uruchomiono fabrykę mebli i urządzeń wyposażenia wnętrz. Fabryka zlokalizowana przy ul. I Armii Wojska Polskiego 173 (obecnie ul. Świętojańska) obejmowała teren 9,2 ha, składała się z dwóch obiektów produkcyjnych: hali produkcji mebli o kubaturze 72 000 m sześć. oraz hali produkcji płyt wiórowych i laminowania o kubaturze 18 000 m sześć. Budowę rozpoczęto w 1959 r. Termin zakończenia prac ustalono na 30 czerwca 1963 roku, ale działalność produkcyjna rozpoczęła się już 1 sierpnia 1962 roku, 11 miesięcy przed terminem. W pierwszych miesiącach zakład zatrudniał 300 osób. Oficjalnie zakład został otwarty w lipcu 1963 roku. Produkowano tu: szafki kredensowe, sekretarzyki, gabloty, szafy jedno- i dwudrzwiowe, krzesła, meblościanki, meble tapicerowane, a także płyty wiórowe używane do produkcji mebli. Wraz z fabryką w Wyszkowie powstały Technikum Drzewne i Zasadnicza Szkoła Zawodowa o tym samym profilu. Na uwagę zasługuje bardzo nowoczesny system konstrukcyjny hal fabrycznych, który można zaliczyć do tzw. „architektury źle urodzonej”, czyli o światowym poziomie, jednak mało znanej, bo powstałej w kraju komunistycznym. Autorami projektu fabryki byli: architekci Andrzej Dzierżawski, Zbigniew Pawelski i Maciej Siennicki oraz konstruktorzy Wacław Zalewski (jemu m.in. zawdzięczamy kształt katowickiego Spodka czy hali Torwar w Warszawie) oraz Aleksander Włodarz. Generalnym wykonawcą było Warszawskie Przedsiębiorstwo Budownictwa Przemysłowego „Kablobeton”.
Od 1973 r. działa Wyszkowski Ośrodek Kultury „Hutnik”. W 1975 r. powstała filia FSO – Zakład Zespołów Napędowych[19]. W 1978 r. na pl. Daszyńskiego odsłonięto Pomnik Wdzięczności ku czci bojowników ruchu oporu, żołnierzy Wojska Polskiego i Armii Czerwonej[18]. Pomnik został zburzony w sierpniu 2011[20].
30 października 2018 w parku miejskim odsłonięto pomnik – ławeczkę matematyka i kryptologa Jerzego Różyckiego, absolwenta przedwojennego wyszkowskiego gimnazjum w 1926[21].
6 listopada 2021 roku członkowie Komitetu Odbudowy Drugiego Obelisku Wazów zabezpieczyli odnalezione przy kościele św. Idziego w Wyszkowie wykonane z wapienia bolechowickiego pozostałości drugiego obelisku Wazów[22]. Elementy te zostały wcześniej zidentyfikowane jako fragmenty zabytku związanego z barokową kompozycją architektoniczną, wzniesioną w XVII wieku ku czci Karola Ferdynanda Wazy[23]. 5 czerwca 2023 na obiekt został wpisany do rejestru zabytków ruchomych decyzją Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.[24]
Zmiany granic miasta
[edytuj | edytuj kod]W 1939 r. do miasta została przyłączona część Rybienka Nowego (Wygoda i Zapole). W latach 1952–1954 do miasta należał Skuszew na lewym brzegu Bugu. W związku z powstaniem gromad w 1954 r. z granic miasta wyłączono Latoszek, który przyłączono znów w 1961 r., razem z Rybienkiem Leśnym i Rybienkiem Łochowskim.
Demografia
[edytuj | edytuj kod]Według danych z 31 grudnia 2012 miasto liczyło 27 309 mieszkańców[25].
Gospodarka
[edytuj | edytuj kod]- Przemysł: dawniej meblarski (Wyszkowska Fabryka Mebli), samochodowy (filia FSO, Zakład Zespołów Napędowych) i browar (1860–2001)[27], obecnie: szklarski (huta szkła Ardagh Glass), metalowy, węzeł drogowy, drukarnia amerykańskiej firmy Quad Graphics Europe[28].
Transport
[edytuj | edytuj kod]Przez miasto przechodzą drogi:
- droga międzynarodowa E67 Helsinki – Kowno – Warszawa – Praga,
- DK8: Kudowa-Zdrój – Wrocław – Piotrków Trybunalski – Warszawa – Wyszków – Białystok – Suwałki – Budzisko
- DK62: Siemiatycze – Wyszków – Płock – Strzelno
- DW618: Wyszków – Pułtusk – Gołymin-Ośrodek
Powstała też obwodnica Wyszkowa, która jest częścią drogi ekspresowej S8.
Przez Wyszków biegnie linia kolejowa nr 29 Tłuszcz – Ostrołęka[29], łącząca Ostrołękę z Warszawą, z dworcem w Wyszkowie i przystankiem w Rybienku Leśnym.
13 grudnia 2012 otwarto oficjalnie sanitarne lądowisko przy ul. Komisji Edukacji Narodowej.
Komunikacja miejska
[edytuj | edytuj kod]- Wyszkowska komunikacja miejska składa się z 9 linii autobusowych które działają na terenie całej gminy Wyszków. Usługi Transportowe świadczy – Przewóz Osób Bogdan Raniszewski 9 małymi busami typu miejskiego.
Media
[edytuj | edytuj kod]- Nowy Wyszkowiak
- Wyszkowiak
- Wyszków Moje Miasto (portal turystyczny)
- Kurier W
- Wyszków 24
- Tuba Wyszkowa
- Stacja Wyszków – Serwis kolejowy
- Portal regionu Wyszkowskiego
Oświata
[edytuj | edytuj kod]- Szkoły podstawowe
- Szkoła Podstawowa nr 1 im. Adama Mickiewicza
- Szkoła Podstawowa nr 2 im. Władysława Broniewskiego
- Szkoła Podstawowa nr 3 im. Stanisława Wróbla „Jaskółki” w Wyszkowie-Rybienku Leśnym
- Szkoła Podstawowa nr 4 im. Obrońców Westerplatte
- Szkoła Podstawowa nr 5 im. Żołnierzy Armii Krajowej
- Szkoły ponadpodstawowe
- Liceum Ogólnokształcące im. C.K. Norwida
- Zespół Szkół Nr 1 im. Marii Skłodowskiej-Curie
- Centrum Edukacji Zawodowej i Ustawicznej Kopernik (dawniej – Zespół Szkół Nr 2 im. Mikołaja Kopernika)
- Zespół Szkół Nr 3 im. Jana Kochanowskiego
- Zakład Doskonalenia Zawodowego w Warszawie Centrum Kształcenia w Wyszkowie
- Uczelnie
- Szkoła Wyższa im. Pawła Włodkowica w Płocku, filia w Wyszkowie
Zabytki
[edytuj | edytuj kod]
Na terenie Wyszków (gmina) i Powiat Wyszkowski działa Społeczny Opiekun Zabytków Paweł Kraszewski. Powołany w 2023 roku przez Starosta Marzena Dyl na wniosek Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków[30].
- Obelisk Wazów wystawiony na polecenie króla Jana Kazimierza na cześć jego brata Karola Ferdynanda Wazy, który zmarł w Wyszkowie. Obelisk zaprojektował Giovanni Battista Gisleni.
- Kościół św. Idziego z 1793 roku w stylu klasycystycznym. W 1884 roku dobudowano dwie kaplice. W 1939 roku kościół spłonął. W 1959 po odbudowie ponownie konsekrowany.
- obraz Najświętszej Maryi Panny w srebrnej sukience z XVII wieku
- plebania klasycystyczna, w której na zdobycie Warszawy w 1920 czekali m.in. Julian Marchlewski, Feliks Dzierżyński, Feliks Kon
- mur cmentarny
- Pałac w Rybienku Starym, klasycystyczny z 1780 roku zbudowany dla biskupa inflanckiego Jana Stefana Giedroycia. Od 1831 roku w rękach Augusta Morzkowskiego. Od 1879 roku do 1945 roku właścicielami była rodzina Skarżyńskich. Przebudowany na początku XX wieku m.in. poprzez dobudowanie tarasu. Po usunięciu uszkodzeń z wojny 1920 roku umieszczono w nim pensjonat goszczący m.in. Kossaka, Kotarbińskiego, Aleksandra Zelwerowicza. W wyniku działań wojennych we wrześniu 1939 roku spłonęło poddasze. Od 1945 roku własność Ministerstwa Zdrowia, które ulokowało w nim m.in. sanatorium dziecięce. Od 1989 roku własność SARP. Obecnie własność prywatna.
- dwie oficyny
- we wnętrzu polichromie Jana Bogumiła Plerscha, konserwowane po 1953
- park krajobrazowy
- Stróżówka pałacowa w stylu neogotyckim z połowy XIX wieku. Dawniej w jej pobliżu znajdowała się rezydencja biskupów płockich.
- Browar z XIX wieku, ul. Świętojańska 54 (dawniej I Armii WP).
- Willa z okresu międzywojennego, ul. Zakolejowa/Pułtuska.
Wspólnoty wyznaniowe
[edytuj | edytuj kod]- Kościół rzymskokatolicki[31]:
- Protestantyzm:
- Kościół Chrystusowy w RP:
- Społeczność Chrześcijańska w Wyszkowie[32]
- Kościół Chrześcijan Dnia Sobotniego:
- zbór w Wyszkowie[33]
- Kościół Chrystusowy w RP:
- Świadkowie Jehowy:
- zbór Wyszków (w tym grupa rosyjskojęzyczna) Sala Królestwa, ul. Jagodowa 10[34].
Sport
[edytuj | edytuj kod]- KS Camper Wyszków (siatkówka męska)
- UKS Volley Wyszków (siatkówka męska)
- Bug Wyszków (piłka nożna męska)
- UKS Loczki Wyszków (piłka nożna żeńska)
- Rhinos Wyszków (futbol amerykański męski)
- UKS 1 Wyszków (piłka ręczna żeńska)
Wyszków w kulturze
[edytuj | edytuj kod]- W 2006 na moście kolejowym na Bugu Andrzej Wajda nakręcił początkowe sceny do filmu Katyń.
- O wydarzeniach z 1920 Stefan Żeromski napisał opowiadanie pt. „Na probostwie w Wyszkowie”.
- Wyszków gości plenery malarskie[35].
- Wyszków jest tematem piosenki Elektrycznych Gitar Wyszków tonie.
- Wyszków jest miejscem akcji groteskowej powieści „Rzeźnia Wyszków” wydanej w 2023 roku[36][37][38]. Jej autorem jest Marek Czestkowski, mieszkaniec tego miasta.
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]Nazwę miasta nadano uniwersalnemu masowcowi m/s „Wyszków”, który pływał pod tą nazwą w latach 1979–2006[39].
Współpraca międzynarodowa
[edytuj | edytuj kod]| Miasto | Kraj | Data podpisania umowy |
|---|---|---|
| Ejszyszki |  Litwa |
2 września 2006[40] |
| Kohtla-Järve |  Estonia |
2 września 2006[40][41] |
| Wyszogród |  Ukraina |
2006[40] |
| Winnica | Ukraina |
luty 2013[40][42] |
Galeria zdjęć
[edytuj | edytuj kod]-
-
-
Pomnik Cypriana Kamila Norwida
w parku miejskim -
Kościół MB Częstochowskiej
w parafii św. Wojciecha -
Pomnik ku pamięci Mordechaja Anielewicza -
-
Biblioteka miejska -
Szkoła podstawowa nr 1
i LO im. Cypriana Norwida -
Pływalnia miejska „Błękitna” -
Łęgi nadbużańskie
i Kościół św. Idziego -
Haubica nad brzegiem Bugu -
Bug w Wyszkowie -
Most kolejowy na Bugu -
Most drogowy na Bugu -
Osiedle Sowińskiego
Ludzie związani z Wyszkowem
[edytuj | edytuj kod]Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c Wyszków, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2019-05-30].
- ↑ a b c Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2024 roku [online], Główny Urząd Statystyczny, 22 lipca 2024 [dostęp 2024-10-23] (pol.).
- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 153841.
- ↑ Corona Regni Poloniae. Mapa w skali 1:250 000, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
- ↑ J. Szczepański, Dzieje Wyszkowa i Okolic, Warszawa 1998, s. 15.
- ↑ J. Szczepański, Z dziejów Pułtuska - rezydencji biskupów płockich, [w:] Notatki Płockie, Płock 1987.
- ↑ J. T. Lubomirski, Kodeks dyplomatyczny Księstwa Mazowieckiego, obejmujący bulle papieżów, przywileje królów polskich i książąt mazowieckich, tudzież nadania tak korporacyj jako i osób prywatnych, Warszawa 1863, s. 337-338.
- ↑ Kronika Wielkopolska, (red.) B. Kürbis, (tłum.) K. Abgarowicz, Kraków 2010, s. 191.
- ↑ J. Długosz, Roczniki czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego. Ks. 9, 1300-1370, Warszawa 2009, s. 425-426.
- ↑ A. Salina, Polityka książąt mazowieckich wobec władz Kościoła od początku XIV wieku do 1526 roku, Poznań 2011, s. 145-146.
- ↑ Nowy kodeks dyplomatyczny Mazowsza, część II, (red.) I. Sułkowska-Kuraś, S. Kuraś, K. Pacuski i H. Wajs, Wrocław 1989, s. 284-285.
- ↑ O. Ciskowski, Krótko o lokacji miejskiej Kamieńca i jej datacji, [w:] Świadkowie czasu. Koleje losu. Materiały z II Konferencji Historycznej, Wyszków 2026, s. 38-39.
- ↑ Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Metryka Koronna 19, f. 22 [MRPS II, nr 1462] dostępne w Internecie [dostęp: 2025.12.06]: https://www.agad.gov.pl/pomoce/MK_19.xml.
- ↑ O. Ciskowski, Krótko o lokacji miejskiej Wyszkowa i jej datacji, [w:] Świadkowie czasu. Koleje losu. Materiały z II Konferencji Historycznej, Wyszków 2026, s. 36-37.
- ↑ J. Sawicki, Synody diecezji płockiej i jej statuty, [w:] Concilia Poloniae, tom VI, Warszawa 1952. s. 79-80.
- ↑ Feliks Libert: Zarys historji wojennej 31-go pułku strzelców kaniowskich. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1928, s. 30–31, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
- ↑ Janusz Szczepański „Władze i społeczeństwo Drugiej Rzeczypospolitej wobec bolszewickiego zagrożenia w 1920 roku” Wydawnictwo Sejmowe 2022, ISBN 978-83-7666-720-1, s. 451.
- ↑ a b c Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa, „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939–1945”, Sport i Turystyka 1988, ISBN 83-217-2709-3, s. 504.
- ↑ Tomasz Chludziński, Janusz Żmudziński: „Mazowsze, mały przewodnik”, Wyd. Sport i Turystyka, Warszawa 1978, s. 248.
- ↑ Rozbiórka Pomnika Wdzięczności Armii Czerwonej. wyszkow.pl, 2011-08-05. [dostęp 2019-03-18].
- ↑ Elżbieta Szczuka: Na ławeczce obok Różyckiego (foto). nowywyszkowiak.pl, 2018-10-30. [dostęp 2019-03-18].
- ↑ Pozostałości po drugim obelisku Wazów wydobyte z ziemi (FOTO) [online], nowywyszkowiak.pl [dostęp 2025-08-01].
- ↑ Wyszków bez muzeum, miasto bez historii? – Wyszkowska Atlantyda [online], wyszkowskaatlantyda.mazowsze.pl [dostęp 2025-08-01] [zarchiwizowane z adresu 2024-12-11].
- ↑ Fragmenty drugiego obelisku Wazów oficjalnie uznane za zabytek [online], tubawyszkowa.pl, 23 czerwca 2023 [dostęp 2025-08-01].
- ↑ Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2012 r.), Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 5 czerwca 2013, ISSN 2083-3342.
- ↑ Wyszków w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-01-10], liczba ludności na podstawie danych GUS.
- ↑ Wojciech Jankowski, Mały przewodnik po Polsce, Wydawnictwo Sport i Turystyka, Warszawa 1983, ISBN 83-217-2329-2, s. 340.
- ↑ Quad/Graphics. wyszkow.pl. [dostęp 2021-12-09]. (pol.).
- ↑ Hubert Waguła, Sławomir Fedorowicz, Linia kolejowa 29 (PL) • Tłuszcz – Ostrołęka / © Atlas Kolejowy Polski i Czech [online], pl.atlaskolejowy.net [dostęp 2017-04-29].
- ↑ Pierwszy społeczny opiekun zabytków w Powiecie Wyszkowskim [online], tubawyszkowa.pl, 11 lipca 2024 [dostęp 2025-01-21].
- ↑ Parafie [online], diecezja.lomza.pl [dostęp 2023-06-19].
- ↑ Wspólnoty lokalne [online], chrystusowi.pl [dostęp 2023-06-19].
- ↑ Nasze Zbory [online], kchds.pl [dostęp 2023-06-19].
- ↑ Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2023-12-12].
- ↑ Marta Pietruszko: Wiktoria Tołłoczko-Tur zaprasza do Galerii im. Sleńdzińskich. poranny.pl.
- ↑ „Rzeźnia Wyszków”. Czy wywoła lokalne trzęsienie ziemi? [online], Tuba Wyszkowa [dostęp 2023-04-23] (pol.).
- ↑ l, „Rzeźnia Wyszków” – Lovciam to miasto, ale siebie najbardziej! – Recenzje książek [online], Altao.pl [dostęp 2023-04-23] (pol.).
- ↑ Damian Bajkowski, „Rzeźnia Wyszków” to Polska w pigułce [online], Gazeta Kongresy, 17 kwietnia 2023 [dostęp 2023-04-23] (pol.).
- ↑ „Sider shine” – ten statek nazywał się kiedyś „Wyszków”. Viscobar – Wyszków. [dostęp 2016-12-13].
- ↑ a b c d Współpraca zagraniczna Gminy Wyszków. Tubawyszkowa.pl, 2012-12-07. [dostęp 2013-03-05].
- ↑ Delegaci miasta partnerskiego Kohtla – Jarve w Wyszkowie. Urząd Miejski w Wyszkowie, 2011-08-29. [dostęp 2013-03-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-02-24)].
- ↑ WYSZKÓW ZACIEŚNIA WSPÓŁPRACĘ Z WINNICĄ ZAPRZYJAŹNIONYM MIASTEM NA UKRAINIE. Kurier W, 2013-02-12. [dostęp 2013-03-05].
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Oficjalna strona miasta
- Wyszków, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XIV: Worowo – Żyżyn, Warszawa 1895, s. 147.
