Historia Poznania

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
POL Poznań COA.svg
Historia Poznania
Okresy w historii Poznania:
Do chrztu Polski
Stołeczny gród Piastów (966-1034)
Upadek grodu i odbudowa (1034-1253)
Od lokacji do zjednoczenia państwa (1253-1320)
Poznań w późnym średniowieczu (1320-1500)
Poznań w renesansie (1500-1650)
Od potopu do epoki stanisławowskiej (1650-1768)
Poznań za Stanisława Augusta (1768-1793)
W Prusach Południowych (1793-1806)
W Księstwie Warszawskim (1806-1815)
W Wielkim Księstwie Poznańskim (1815-1848)
W Prowincji Poznańskiej (1848-1918)
Okres międzywojenny (1919-1939)
Okupacja hitlerowska (1939-1945)
Poznań w okresie PRL (1946-1989)
Pozostałe:
→Przywilej Lokacyjny Poznania 1253
→Oblężenie Poznania 1146
→Oblężenie Poznania 1331
→Oblężenie Poznania 1657
→Zdobycie Poznania 1703
→Oblężenie Poznania 1704
→Oblężenie Poznania 1716
→Powstanie wielkopolskie 1846
→Powstanie wielkopolskie 1848
Armia Wielkopolska
→Powstanie wielkopolskie 1918-1919
→Bitwa o Ławicę 1919
→Strajk kolejarzy 1920
Wysiedlenia Polaków z Wielkopolski 1939-1941
→Bitwa o Poznań 1945
→Poznański Czerwiec 1956
→Twierdza Poznań
→Prezydenci Poznania
→Historia budowy Rataj
Historia Polski

Historia Poznania

Czasy do 966[edytuj]

Pierwsi osadnicy pojawili się na terenie dzisiejszego Poznania w epoce paleolitu. Podczas badań archeologicznych odnaleziono zabytki kultury łużyckiej oraz kultury pomorskiej, do tego wyroby z okresu kultury przeworskiej. Od VII w. wzwyż datowane są materialne świadectwa obecności Polan. Na Ostrowie Tumskim znajduje się gród (VIII/IX w.)[1].

Stołeczny gród pierwszych Piastów (966-1034)[edytuj]

 Osobny artykuł: Historia Poznania 966-1034.

Pierwotnie miasto leżało nad brzegiem Cybiny i prawym brzegu Warty. Na pobliskim wzgórzu stała tam wówczas pogańska świątynia i zamek książęcy. Poznań za czasów pierwszych Piastów był ważnym ośrodkiem politycznym i religijnym. Jest to jedno z prawdopodobnych miejsc chrztu Polski. Znajdowało się tu murowane palatium należące do Mieszka I. Tutaj też mieściło się pierwsze polskie biskupstwo (968[1]), które dzięki statusowi biskupstwa misyjnego utrzymało znaczną niezależność po utworzeniu metropolii w Gnieźnie.

Upadek grodu i odbudowa zniszczeń (1034-1253)[edytuj]

 Osobny artykuł: Historia Poznania 1034-1253.

W 1038 gród został zniszczony przez księcia czeskiego Brzetysława I[1]. Odbudował go po powrocie do Polski Kazimierz Odnowiciel. Wzniesiono nowe wały, które stanowiły podstawę obrony grodu aż do lokacji miasta w 1253. Jednocześnie jednak w wyniku przeniesienia stolicy do Krakowa Poznań stracił na znaczeniu politycznym.

Na początku XII w. na lewym brzegu Warty powstała osada targowa, Śródka. Wzniesiono też szereg nowych kościołów (m.in. św. Marcina i św. Wojciecha), przy których zaczęły powstawać kolejne osady.

Od lokacji na lewym brzegu Warty do zjednoczenia państwa (1253-1320)[edytuj]

 Osobny artykuł: Historia Poznania 1253-1320.

W 1253 miasto Poznań uzyskało przywilej lokacyjny od Przemysła I. W tym samym roku powstały pierwsze fortyfikacje. W latach późniejszych całe miasto zostało otoczone murem. Wzniesiony został także zamek, do którego przenieśli się książęta wielkopolscy. Przywilej lokacyjny został w 1296 potwierdzony przez Władysława Łokietka po objęciu przez niego władzy na terenie Wielkopolski.

Poznań w późnym średniowieczu (1320-1500)[edytuj]

 Osobny artykuł: Historia Poznania 1320-1500.

Poznań w renesansie (1500-1650)[edytuj]

 Osobny artykuł: Historia Poznania 1500-1650.

Od Potopu do Komisji Dobrego Porządku (1650-1768)[edytuj]

 Osobny artykuł: Historia Poznania 1650-1768.

Odbudowa Poznania za Stanisława Augusta (1768-1793)[edytuj]

 Osobny artykuł: Historia Poznania 1768-1793.

Podczas zaborów[edytuj]

Szwadron ułanów miasta Poznań z Powstania listopadowego 1830-31

W Prusach Południowych (1793-1806)[edytuj]

 Osobny artykuł: Historia Poznania 1793-1806.

W Księstwie Warszawskim (1806-1815)[edytuj]

 Osobny artykuł: Historia Poznania 1806-1815.

W autonomicznym Wielkim Księstwie Poznańskim (1815-1848)[edytuj]

 Osobny artykuł: Historia Poznania 1815-1848.

W II Rzeczypospolitej[edytuj]

 Osobny artykuł: Historia Poznania 1919-1939.

Podczas II wojny światowej[edytuj]

Wysiedlanie Polaków z Kraju Warty w 1939
 Osobny artykuł: Heim ins Reich.
Obwieszczenie gen. von Schenckendorffa, Komendanta Wojskowego Poznania z 15.09.1939 r. (ze zbiorów Archiwum Państwowego w Poznaniu)
Obwieszczenie informujące o skutkach uchylania się od wykonania zarządzeń wojskowych władz niemieckich, 1939 (ze zbiorów Archiwum Państwowego w Poznaniu)

Poznań został zajęty bez walki przez wojska niemieckie 12 września 1939 roku. Podczas okupacji niemieckiej Polski miasto zostało wcielone do Rzeszy i zostało siedzibą namiestnika Rzeszy Arthura Greisera w stworzonym przez Niemców tzw. Kraju Warty (niem. Warthegau). W latach 1939-1945 hitlerowcy wysiedlili przymusowo 100 tysięcy Polaków z Poznania (w tym 41 tys. z okręgu poznańskiego, oraz 2 tys. Żydów na Lubelszczyznę) do Generalnego Gubernatorstwa. Około 10 tys. z ogólnej liczby wysiedlonych zginęło w niemieckich obozach[1]. Równolegle realizowano nazistowską politykę metodami represyjnymi, do których należały m.in. masowe egzekucje cywilnych mieszkańców Poznania. Likwidowano w pierwszym rzędzie polskich intelektualistów, naukowców, działaczy społecznych, powstańców wielkopolskich i inteligencję, z których większość zginęła w pierwszym na ziemiach polskich obozie koncentracyjnym w Forcie VII w Poznaniu, będącym faktycznie obozem eksterminacji, przez który przeszło łącznie ok. 20 tys. Wielkopolan. Fort VII do 1941 był kolejno obozem przejściowym, a do 1944 więzieniem policyjnym i obozem "pracy wychowawczej" dla poznaniaków. Od 1943 funkcjonował nowy obóz karno-śledczy w Żabikowie, w którym przeciętnie przebywało ok. 2 tys. osób.

W latach 1939-1941 z miasta wysiedlano masowo do Generalnego Gubernatorstwa w szczególności Żydów oraz Polaków[2]. Do końca 1939 r. wysłano do GG ok. 80 transportów – ogółem 87 883 osób. Do końca 1940 r. wysiedlenia objęły już ponad 250 000 osób. W 1941 r. nasilono politykę wysiedlania Żydów z Kraju Warty do dowolnego z blisko 200 gett utworzonych na terenie GG. Z samego Poznania przesiedlono do GG ok. 70 000 osób. Setki tysięcy ludzi, głównie młodych, czasem nastolatków, wysiedlono jako robotników przymusowych w głąb Rzeszy[3]. Na ich miejsce w ramach akcji Heim ins Reich (pol. "Dom w Rzeszy") napływały grupy Niemców ze Wschodu, głównie z terenów zajętych przez ZSRR.

Niewygodni politycznie Polacy byli torturowani i mordowani w katowniach Gestapo przy ul. Młyńskiej (wyroki śmierci wykonywano w nim przez gilotynowanie i powieszenie) i "Domu Żołnierza" (w 1944 przebywał w nim także osobisty sekretarz namiestnika Rzeszy Greisera, aresztowany po tym jak stwierdził iż Niemcy przegrają wojnę, oraz kilku generałów włoskich i jeńców amerykańskich) przy ul. Ritterstrasse 21. Wokół Poznania mieściło się także kilka niemieckich obozów pracy dla Żydów z Polski i Niemiec, m.in. w Krzesinach (ok. 10 tysięcy więźniów), Smochowicach (ok. 2 tys. osób, wywiezionych następnie do obozu w Krzesinach-Piotrowie), Dębcu (ok. 2 tys. ludzi wywiezionych do Auschwitz). W okresie 1940-1945 w obozie jenieckim na terenie Poznania przebywało także ok. 7 tys. Francuzów, Brytyjczyków i żołnierzy sowieckich. W czasie okupacji niemieckiej w Poznaniu i Wielkopolsce działały także polskie organizacje konspiracyjne, prowadzące działalność dywersyjną, wywiadowczą i sabotażową - m.in. ZWZ-AK, Bataliony Chłopskie i GL/AL.

W latach 1940-42 do Poznania przyłączono okoliczne wsie takie jak Antoninek, Kobylepole, Chartowo, Żegrze, Krzesiny, Szczepankowo, Spławie, Głuszyna, Marlewo, Minikowo, Fabianowo, Kotowo, Junikowo, Ławica, Smochowice, Krzyżowniki, Psarskie, Strzeszyn, Podolany i Naramowice. Było to największe rozszerzenie miasta w całej jego historii. Przyłączono w sumie 14889 ha, co dało dwukrotne zwiększenie obszaru Poznania.

W styczniu i lutym 1945 toczyły się o Poznań ciężkie walki (zwłaszcza o Cytadelę Poznańską) między Armią Czerwoną a siłami niemieckimi. Miasto zostało zdobyte 23 lutego 1945, na skutek walk zostało zniszczonych od 20% (głównie obiektów mieszkalnych) do 50% zabudowy (Śródmieście) substancji miejskiej Poznania. Pozostałe zabytkowe dzielnice mieszkalne m.in.: Jeżyce, Łazarz, Wilda i Sołacz nie uległy zniszczeniom.

W PRL[edytuj]

Manifestacja podczas Poznańskiego czerwca na ul. Armii Czerwonej (obecnie Święty Marcin) 1956.
Centrum Poznania sfotografowane przez satelitę wywiadowczego , 23 sierpnia 1965 r.

W Poznaniu założono Specłagier NKWD nr 2. Dokumenty świadczą o ponad 800 więźniach przebywających w tym obozie w 1945, i potem, w dyspozycji poznańskiego WUBP. Wśród przetrzymywanych znajdowali się wyżsi oficerowie AK, a także żołnierze NSZ i działacze SN.

Po 1945 rozpoczęła się odbudowa miasta ze zniszczeń wojennych i powiększanie jego obszaru połączone z jego rozbudową. Poznań jako jedno z większych miast polskich nadal pełnił funkcję ośrodka kulturalnego, naukowego i gospodarczego (mimo wywiezienia części ważnych zakładów przemysłowych do ZSRR). W latach 70. na niezabudowanych terenach Junikowa, Piątkowa oraz na Ratajach wybudowano osiedla z wielkiej płyty.

W 1952 w centrum Poznania miała miejsce katastrofa lotnicza samolotu bombowego, w której zginęło co najmniej 9 osób (była to największa katastrofa wojskowego samolotu w historii miasta Poznania).

Od 1952 i początku funkcjonowania PRL, Poznań doświadczył protestów robotniczych wynikających z niezadowolenia i kontestacji polityki socjalistycznej prowadzonej przez władze, kulminacją były wydarzenia z czerwca 1956, określane jako Poznański Czerwiec '56, krwawo spacyfikowane przez LWP i siły MO - w wyniku zajść śmierć poniosło według oficjalnych danych ponad 70 osób (nieoficjalnie ponad 100), a rannych zostało kilkaset osób.

 Osobny artykuł: Poznański Czerwiec.

Przypisy

  1. a b c d Encyklopedia Powszechna PWN. T. 3. M-R. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1975, s. 673–674.
  2. Maria Rutowska, "Wysiedlenia ludności polskiej z Kraju Warty do Generalnego Gubernatorstwa 1939-1941" Instytut Zachodni, Poznań 2003, ISBN 83-87688-42-8
  3. Nawrocki S., Terror policyjny w Kraju Warty 1939-1945, Poznań 1973;

Linki zewnętrzne[edytuj]