Junikowo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Osiedle Junikowo
Osiedle Poznania
Ilustracja
Centrum historycznego Junikowa - ul. Junikowska/Bełchatowska, szkoła
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Miasto Poznań
SIMC 0969468
Zarządzający Paweł Rosada[1]
Powierzchnia 5,29 km²
Populacja (2011)
• liczba ludności

8837
• gęstość 1670,51 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 61
Tablice rejestracyjne PO
Położenie na mapie Poznania
Mapa konturowa Poznania, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Osiedle Junikowo”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej znajduje się punkt z opisem „Osiedle Junikowo”
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Osiedle Junikowo”
52,387405°N 16,829917°E/52,387405 16,829917
Portal Polska
Teren historycznej wsi (ul. Junikowska)
Pozostałości tzw. Kolonii (ul. Krośnieńska)
Typowa jednorodzinna zabudowa Junikowa (ul. Dziewińska)

Junikowo – część miasta Poznania a zarazem jednostka obszarowa Systemu Informacji Miejskiej (SIM)[2] oraz osiedle administracyjne, w zachodnim obszarze miasta.

Położenie i obiekty[edytuj | edytuj kod]

Dominuje tu zabudowa jednorodzinna. Na Junikowie znajdują się dwie pętle tramwajowe: Junikowo i Budziszyńska. Swoje trasy kończą tu tramwaje linii 1, 6, 13 i 15 oraz autobusy linii 177, 716, 727, 803 i 251 (nocny).

Ważniejsze obiekty:

Na Junikowie od 2001 roku istnieje drużyna piłkarska Szturm Junikowo Poznań (A-klasa).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Według legendy pierwsza lokalizacja wsi miała miejsce bliżej centrum Poznania, ale zamieszkiwali ją ludzie bezbożni, większość czasu spędzający w karczmie, za co spotkała ich kara. Zatrzęsła się ziemia, a wieś wpadła w rozpadlinę, która potem stała się stawem[3].

Najstarszy prawdopodobny zapis dotyczący Junikowa pochodzi z 1287 r. W roku tym książę Przemysł II, późniejszy król, nadał kapitule kościoła katedralnego w Poznaniu swoją wieś, zwaną pospolicie Janicovo - ("hereditatem seu villam Capituli nostri, lanicovo vulgariter nominatum"). Kolejny zapis ("Vnykowo"[3]) pochodzi z 1408 r. gdzie kapituła poznańska sprzedaje sołectwo w Junikowie kmieciowi Wawrzyniakowi s. Marcina sołtysowi z Krzyżownik (w parafii Tulce).

Wieś duchowna Janikowo, własność kapituły poznańskiej, położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego[4].

Aż do roku 1796 Junikowo stanowiło uposażenie kapituły. W wyniku drugiego rozbioru Polski majątek kapituły uległ konfiskacie i przeszedł na własność państwa pruskiego. Na przełomie 1831/32 nastąpiło uwłaszczenie chłopów. Około 1880 Junikowo składało się ze wsi właściwej (okolice obecnej ulicy Junikowskiej) oraz kolonii Rudnicze (liczyło wtedy 37 domów i 328 mieszkańców: 297 katolików i 31 protestantów[5]). Z tego okresu pochodzi wzmianka opisująca, że na terenie folwarku Junikowo (obecnie w tym miejscu znajduje się kościół) znajdowała się gorzelnia oraz młyn wodny. W 1906 r. folwark (58 ha) został sprzedany komisji kolonizacyjnej za 360 000 marek. Komisja kolonizacyjna podzieliła majątek na jednohektarowe działki. Na działkach wybudowano (z pieniędzy komisji kolonizacyjnej) 3-4 izbowe prymitywne domy oraz zabudownia gospodarcze. Większą część działek przydzielono niemieckim urzędnikom pracującym w Poznaniu. W tym też czasie wybudowano jednoizbową ewangelicką szkołę oraz niewielki cmentarz (obecna ul. Jawornicka). Aby umożliwić urzędnikom niemieckim dojazd do pracy uruchomiono przystanek kolejowy Junikowo[6]. W tym czasie dał się zaznaczyć wyraźny podział osady na trzy części:

  • Starą Wieś - wzdłuż obecnej ul. Junikowskiej,
  • Kolonię - wzdłuż obecnej ul. Krośnieńskiej,
  • tzw. Osiedle - przy ul. Grunwaldzkiej.

Ponadto przy obecnej ul. Cmentarnej do dziś istnieje niewielkie skupisko domów dawniej nazywane Bożą Wolą[7].

W okresie międzywojennym większość Niemców sprzedała swoje majątki. Od tego czasu datuje się przyspieszony rozwój Junikowa. II wojna światowa zakończyła się w tym rejonie 27 stycznia 1945 wyparciem Niemców[8]. W szybkim tempie przywrócono tu polskie nazwy ulic, ze szczególnym uwzględnieniem imion wywodzących się od nazw miejscowości łużyckich (np. Budziszyńska lub Miśnieńska)[9].

W 1948 r. na terenie byłego placu ćwiczeń wojskowych utworzono cmentarz oraz wybudowano linię tramwajową łączącą Junikowo z centrum miasta. 28 czerwca 1956 o godz. 16.00, podczas Powstania Poznańskiego, zaatakowano miejscowy VIII Komisariat MO. 60 osób zdobyło wtedy 19 sztuk broni i amunicję[10].

Obszar Junikowa do 1990 r. należał do dzielnicy Grunwald.

W 1992 r. utworzono jednostkę pomocniczą miasta Osiedle Poznań-Junikowo[11]. W 2010 r. w Poznaniu przeprowadzono reformę funkcjonalną jednostek pomocniczych i 1 stycznia 2011 r. przyłączono do obszaru Junikowa cmentarz miejski Junikowo, las na północ od ulicy Chryzantemowej, tereny na północ od ul. Smoluchowskiego[12]. Rada Osiedla Junikowo wydaje czasopismo lokalne „Gazeta Junikowska”.

Kapliczki i krzyże[edytuj | edytuj kod]

Przed II wojną światową na terenach Junikowa i Rudniczego istniało dziewięć kapliczek i krzyży przydrożnych. Obecnie pozostały dwa krzyże i jedna figura - pozostałe zostały zniszczone podczas metodycznej akcji przeprowadzonej przez Niemców:

  • ul. Junikowska, przed domem piekarza Edwarda Styzy - prosty krzyż kamienny, zniszczony,
  • ul. Junikowska/Grunwaldzka - ceglana, otynkowana kapliczka maryjna z parkanem i figurką z 1910, fundator - sołtys Ludwik Nowak, z tyłu mogiła powstańców 1846, zniszczona przez policjanta Giesego,
  • przy gospodarstwie Egona Kremera - figura św. Józefa z maja 1914, fundacja hrabiny Potockiej z Będlewa, zniszczona, przechowana i przywrócona w 1945, potem przeniesiona na ul. Junikowską,
  • ul. Sieradzka/Grunwaldzka - drewniany krzyż, upadł podczas wichury w 1904, naprawiony i ponownie zniszczony przez Niemców,
  • w rejonie Fortu VIII - murowana kapliczka św. Marii Magdaleny, zniszczona w nocy z 7 na 8 grudnia 1939 (legenda głosiła, że w tym miejscu straszy),
  • ul. Paczkowska/Świdnicka - betonowy pomnik Najświętszego Serca Jezusowego ze składek społecznych, wykonawcą był Wojciech Tritt, poświęcenie 15 sierpnia 1935, zniszczony,
  • ul. Wołowska/Fabianowska - krzyż drewniany z 1869 upamiętniający mord rabunkowy na księdzu Ignacym Cwojdzińskim, ścięty siekierami w 1940 lub 1941, po wojnie zrekonstruowany,
  • nad Skórzynką w Rudniczem - krzyż drewniany z XIX wieku, w 1933 przeniesiony, ocalał w czasie wojny,
  • ul. Bełchatowska/Sieradzka/Krośnieńska - betonowy Pomnik Wdzięczności w kształcie Miecza Chrobrego z fundacji lokalnego koła Stronnictwa Narodowego, rozebrany w 1940 przy odmowie wykonania tego zadania przez jeńców angielskich z pobliskiej budowy,
  • ul. Grunwaldzka/Wołczyńska - figura Serca Jezusowego ufundowana przez Cecylię Witkowską w 1947 w podziękowaniu za uratowanie syna podczas wojny[13].

Cmentarze[edytuj | edytuj kod]

Oprócz jednego z dwóch największych cmentarzy w mieście - cmentarza junikowskiego - na terenie Junikowa funkcjonował też nieistniejący cmentarz ewangelicki. W 1938, przy ul. Junikowskiej, pomiędzy kościołem a torowiskami kolejowymi, odkryto szczątki kosynierów z 1846, pochowanych we wcześniejszym grobie ofiar epidemii cholery z I połowy XIX wieku. Kości zmarłych na tę chorobę, wraz ze szczątkami kosynierów pochowano przy kapliczce na ul. Grunwaldzkiej (obecnie poszerzona ul. Grunwaldzka). 25 listopada 2011, podczas przebudowy torowiska tramwajowego, skrzynię z kośćmi spod dawnej kapliczki odnaleziono i zabezpieczono[14].

Podczas walk o Poznań w 1945 żołnierzy radzieckich chowano na przyfrontowym cmentarzu na narożniku ulic Grunwaldzkiej i Grotkowskiej (potem powstał tam sam spożywczy). Już w 1945 ciała przeniesiono na Cytadelę. Od ul. Krośnieńskiej do Lasku Marcelińskiego ciągnął się w latach 1944-1945 niemiecki rów przeciwczołgowy, nazywany Panzergrab, do którego wrzucano żołnierzy niemieckich. Wielu z nich spoczywa tam do dziś, np. w 2011 wykopano szczątki 40 żołnierzy podczas budowy biurowca Pixel[15].

Sołtysi[edytuj | edytuj kod]

Junikowscy sołtysi po 1832 (uwłaszczenie rolników, sołtys wybieralny):

  • Jan Szymczak,
  • Szymon Andrzejak vel Andrzejewski (do 19 października 1860),
  • Ludwik Nowak (19 października 1860 - 1 kwietnia 1913),
  • Andrzej Czyż (1918 - 1923),
  • Antoni Banach (1923 - 1935),
  • Walenty Gałęski (1935 - 1936),
  • Jan Kujawiak (1936 - 1939),
  • Karl Holz (narzucony Bürgermeister, 1939 - 1940, do przyłączenia Junikowa do Poznania)[16].

Siedziba Rady Osiedla[edytuj | edytuj kod]

Adres Rady Osiedla
Szkoła Podstawowa nr 54, ul. Małoszyńska 38, 60-176 Poznań[17]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Osiedle Junikowo - Osiedla - Poznan.pl, poznan.pl [dostęp 2020-12-15] (pol.).
  2. Zarząd Dróg Miejskich w Poznaniu, Mapa jednostek obszarowych Systemu Informacji Miejskiej Poznania, zdm.poznan.pl [zarchiwizowane 2017-09-22].
  3. a b Krzysztof Kwaśniewski, Poznańskie legendy i nie tylko, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań, 2005, s. 108, ​ISBN 83-7177-346-3
  4. Adolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. I, Wielkopolska, Warszawa 1883, s. 14.
  5. Ewaryst Czabański, Z kart historii Junikowa, Poznań: Pomost, 2013, s. 37, ISBN 978-83-89789-16-7, OCLC 876478068.
  6. Ewaryst Czabański, Z kart historii Junikowa, Poznań: Pomost, 2013, s. 11-13, ISBN 978-83-89789-16-7, OCLC 876478068.
  7. Ewaryst Czabański, Z kart historii Junikowa, Poznań: Pomost, 2013, s. 12-13, ISBN 978-83-89789-16-7, OCLC 876478068.
  8. Wiktoria Hetmańska, W partyjnej kuźni przy ulicy Matejki, w: red. Tadeusz Świtała, Trud pierwszych dni. Poznań 1945. Wspomnienia Poznaniaków, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań, 1970, s.76, ​ISBN 83-232-0322-9
  9. Ignacy Kaczmarek, W służbie administracji miasta, w: red. Tadeusz Świtała, Trud pierwszych dni. Poznań 1945. Wspomnienia Poznaniaków, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań, 1970, s.119, ​ISBN 83-232-0322-9
  10. Ewaryst Czabański, Z kart historii Junikowa, Poznań: Pomost, 2013, s. 100-101, ISBN 978-83-89789-16-7, OCLC 876478068.
  11. Uchwała Nr LVII/300/92 Rady Miejskiej Poznania z dnia 9 czerwca 1992 r. w sprawie powołania Osiedla Poznań-Junikowo
  12. Uchwała Nr LXXVI/1107/V/2010 Rady Miasta Poznania z dnia 31 sierpnia 2010 r. ws. zmiany granicy Osiedla Junikowo w ramach reformy funkcjonalnej jednostek pomocniczych w Poznaniu (Dz. Urz. Woj. Wielkopolskiego z 2010 r., Nr 226, poz. 4171)
  13. Ewaryst Czabański, Z kart historii Junikowa, Poznań: Pomost, 2013, s. 19-23, ISBN 978-83-89789-16-7, OCLC 876478068.
  14. Ewaryst Czabański, Z kart historii Junikowa, Poznań: Pomost, 2013, s. 33-35, ISBN 978-83-89789-16-7, OCLC 876478068.
  15. Ewaryst Czabański, Z kart historii Junikowa, Poznań: Pomost, 2013, s. 28-32, ISBN 978-83-89789-16-7, OCLC 876478068.
  16. Ewaryst Czabański, Z kart historii Junikowa, Poznań: Pomost, 2013, s. 113-114, ISBN 978-83-89789-16-7, OCLC 876478068.
  17. Osiedle Junikowo - Osiedla - Poznan.pl, poznan.pl [dostęp 2020-12-15] (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]