Iskrzynia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 49°41′1″N 21°51′21″E
- błąd 39 m
WD 49°41'1.0"N, 21°51'20.9"E, 49°42'N, 21°56'E
- błąd 14 m
Odległość 0 m
Iskrzynia
wieś
Ilustracja
Zapora na Wisłoku w Iskrzyni
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Powiat krośnieński
Gmina Korczyna
Liczba ludności (2011) 1222[1][2]
Strefa numeracyjna 13
Kod pocztowy 38-422[3]
Tablice rejestracyjne RKR
SIMC 0354608
Położenie na mapie gminy Korczyna
Mapa konturowa gminy Korczyna, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Iskrzynia”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Iskrzynia”
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa konturowa województwa podkarpackiego, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Iskrzynia”
Położenie na mapie powiatu krośnieńskiego
Mapa konturowa powiatu krośnieńskiego, blisko centrum na prawo u góry znajduje się punkt z opisem „Iskrzynia”
Ziemia49°41′01″N 21°51′21″E/49,683611 21,855833

Iskrzyniawieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie krośnieńskim, w gminie Korczyna[4][5]. Leży nad rzeką Wisłok. Miejscowość graniczy od zachodu z Krościenkiem Wyżnym, od północy – z Kombornią, od wschodu – z Jabłonicą Polską (przysiółek Budzyń) i Haczowem oraz od południa – z Pustynami.

Wieś królewska położona na przełomie XVI i XVII wieku w ziemi sanockiej województwa ruskiego[6], w drugiej połowie XVII wieku należała do starostwa sanockiego[7].W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.

Części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Iskrzynia[4][5]
SIMC Nazwa Rodzaj
0354614 Na Górce część wsi
0354637 Siciny część wsi
0354643 Wygoda część wsi
0354666 Zagórze przysiółek
0354650 Zamorwana[8] część wsi

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś lokowana na prawie magdeburskim w 1352 roku, dokumentem wystawionym w Sanoku przez Kazimierza Wielkiego, na miejscu wczesnopiastowskiej osady Obrwinowo (Obrwynowo, Obrwinów?). Zasadźcą i pierwszym sołtysem wsi był Jakub Iskra, od którego nazwiska pochodzi nazwa miejscowości. Król Zygmunt I Stary potwierdza ten przywilej Adamowi Mysłowskiemu w 1530 r.

W Iskrzyni w XVI wieku na dworze Krzysztofa Boboli (1517-1559) i Elżbiety z Wielopolskich h. Starykoń (1520–1615), gościli jadący do Lwowa Jezuici, tacy jak; Stanisław Hozjusz, czy Piotr Skarga[9]. Następnie Iskrzynię dziedziczył syn Krzysztofa Boboli; Andrzej Bobola (podkomorzy).

Położona przy historycznym Trakcie Węgierskim, z Przemyśla na Przełęcz Dukielską, zbudowanym w latach 1782–1784, a więc niedługo po I rozbiorze Polski, w wyniku którego Iskrzynia stała się częścią Imperium Habsburgów. W ciągu tej drogi znajdował się unikatowy kryty most na rzece Wisłok, niszczony następnie podczas wojen światowych przez wycofujące się wojska. W 1849 r. traktem tym maszerowały na Węgry rosyjskie wojska feldmarszałka Iwana Paskiewicza, idące z pomocą dla żołnierzy Franciszka Józefa I dławiących powstanie węgierskie podczas Wiosny Ludów.

W XIX w. Iskrzynia była własnością Urbańskich. W czasie powstania krakowskiego w 21 lutego 1846 r., w momencie napaści podburzonych poddanych na dwór powstańczy w Kombornii, żonę Feliksa Urbańskiego uratowali chłopi z Iskrzyni; Ignacy Fakadej (Takadaj) i Pelc, którzy przenieśli ją na plecach do swojej miejscowości i tu wójt ukrył Emilię Urbańską. Najpierw w małym domku, dając straż z 20 chłopów, potem w chacie Piotra Stepka. Gdy dowiedział się, że chłopi w Sanoku uradzili by ją uwięzić, odstawił Urbańską w przebraniu do Dukli.

W 1863 r. w Iskrzyni mieszkało 760 osób.

W roku 1878, samorząd wiejski zakupił budynek dawnego dworu i parcelę o powierzchni 67 arów z przeznaczeniem na szkołę. OSP w Iskrzyni założona została w 1912 roku. W tym roku wybudowano również prowizoryczną remizę.

W czasie I wojny światowej toczyły się tu walki nacierających wojsk w kierunku przemyskiej twierdzy, czego dowodem są dwie zbiorowe mogiły żołnierskie położone: nad Wisłokiem i obok drogi krajowej nr 19.

Najważniejszym dziełem, które opisuje dzieje Iskrzyni jest kronika napisana w 2002 r. przez Józefa Lorensa.

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Przez wieś przebiega Droga Krajowa nr 19 łącząca Barwinek na granicy ze Słowacją z Kuźnicą Białostocką na granicy z Białorusią (trasa międzynarodowa E371). Międzynarodowy charakter drogi powoduje duży ruch tranzytowy, którego znaczną część stanowią samochody ciężarowe z różnych państw (Bałkany, Węgry, państwa bałtyckie, a ostatnio także Rosja). W najbliższych latach DK19 ma zostać zastąpiona drogą ekspresową S19 wchodzącą w skład tzw. Via Carpathia. Odcinek Rzeszów Południe – Barwinek ma już wydaną decyzję środowiskową, trwa wykonanie koncepcji programowej (termin realizacji – lata 2019–2020). Trasa planowanej drogi ekspresowej przebiega pomiędzy Iskrzynią i Haczowem. W południowej części wsi planuje się węzeł Iskrzynia (jeden z dwóch przeznaczonych do obsługi miasta Krosna), natomiast w północnej – Miejsce Obsługi Podróżnych „Zagórze”.

Poza DK19 na sieć drogową wsi składa się droga powiatowa Iskrzynia-Haczów-Trześniów, a także szereg dróg gminnych. Położenie Iskrzyni nad dwoma rzekami wymusiło budowę mostów – najważniejszy to most na Wisłoku w ciągu drogi krajowej, zbudowany w latach 70. XX wieku, tuż obok historycznej przeprawy Traktu Węgierskiego. Ponadto istnieje most na Morwawie w ciągu drogi powiatowej oraz wiszący most linowy na Wisłoku (tzw. kładka).

Najbliższa stacja kolejowa – Targowiska (4 km).

Miejscowość jest obsługiwana przez kilku prywatnych przewoźników, wykonujących kursy na trasie KrosnoBrzozów. Kursuje także autobus PKS Rzeszów relacji Rzeszów-Dukla.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

  • zbór (obecnie nieczynny)[10].

Ludzie związani z Iskrzynią[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wieś Iskrzynia w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2018-03-16] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2018-03-04].
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 358 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  4. a b GUS. Wyszukiwarka TERYT.
  5. a b Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200).
  6. Atlas historyczny Rzeczypospolitej Polskiej wydany z zasiłkiem Akademii Umiejętności w Krakowie , [T. 1] , Epoka przełomu z wieku XVI-ego na XVII-sty. Dział II-gi. "Ziemie Ruskie" Rzeczypospolitej, Dział opracowany przez Aleksandra Jabłonowskiego [...], k. 4.
  7. Lustracja województwa ruskiego 1661-1665. Cz. 1, Ziemia Przemyska i Sanocka, wydali Kazimierz Arłamowski i Wanda Kaput, Wrocław-Warszawa-Kraków 1970, s. 266.
  8. Właściwie Zamorwawa (część położona za rzeką Morwawą). Nazwa "Zamorwana" pojawia się na mapach austriackich, zapewne w wyniku przekręcenia nazwy przez niepolskojęzycznych autorów mapy
  9. Wspomina o tym, ks. Jan Poplatek w Błogosławiony Andrzej Bobola.
  10. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2019-03-05].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Encyklopedia powszechna, 1863 – t. 12, s. 748

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]