Kombornia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kombornia
Dwór w Komborni
Dwór w Komborni
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat krośnieński
Gmina Korczyna
Liczba ludności (2011) 1446[1][2]
Strefa numeracyjna 13
Kod pocztowy 38-420
Tablice rejestracyjne RKR
SIMC 0354672
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Kombornia
Kombornia
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kombornia
Kombornia
Ziemia49°42′51″N 21°52′29″E/49,714167 21,874722
Kombornia, kościół
Kombornia, dwór na mapie z 1851r.

Komborniawieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie krośnieńskim, w gminie Korczyna[3][4].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś lokowana na prawie niemieckim ("ius teutonicum" lub "ius Magdeburgense") jako osada Kaltborn. Historyczne nazwy de Kaltborn 1426[5]. Miejscowość położona w pobliżu dawnego szlaku przez Duklę na Węgry i z Krosna przez Domaradz do Przemyśla i do Lwowa. W pobliskich Czarnorzekach odkryto grodzisko świadczące o śladach kultury łużyckiej.

Benedykt Gajewski stworzył publikację pt. Kombornia. Zarys dziejów wsi (1995).

1426–1772[edytuj | edytuj kod]

Wieś lokowana na prawie niemieckim w wyniku saskiej akcji osadniczej jako osada Kaltborn, w wyniku czego powstała nowa grupa etniczna[6] (zob. Głuchoniemcy) . Od XV wieku ludność w pewnej części niemiecka, z biegiem czasu uległa polonizacji. W XV w. należała do Kamienieckich. 26 stycznia 1448 r. w wyniku działu dóbr między braćmi Kamienieckimi (Mikołajem, Marcinem i Henrykiem) Kombornia wraz z zamkiem kamienieckim i z wsiami Węglówką, Szklarami, Jabłonicą i Zawadą przypada Henrykowi, co potwierdza wzmianka z 1449 r.

Od 1536 r. Kombornia była własnością Mikołaja Kamienieckiego, a następnie przeszła w posiadanie Bonerów, właścicieli m.in.:Ogrodzieńca i Odrzykonia, którzy przekształcili kościół w zbór protestancki. (Zwrócono go katolikom w 1596 r.).

W latach dziewięćdziesiątych XVI wieku Kombornię przejął wojewoda lubelski Piotr Firlej, a po jego śmierci – syn Piotr Firlej (kasztelan wojnicki). Przez krótki czas dziedzicem wsi był Jędrzej Rappe.

W pierwszej połowie XVII wieku tu istniał zamek obronny, podobny do odrzykońskiego, ale został przebudowany w XVIII i XIX wieku na siedzibę rodu Firlejów.

W Boże Ciało w 1624 r. na Kombornię napadli Tatarzy. Wydarzenie to zapisane jest w historii obrazu Koronacji Matki Bożej, którego fundatorem w roku 1493 był ksiądz Stanisław Kłeczek, proboszcz komborskiej parafii. Ksiądz Sebastian Krauzowicz, uciekając przed najeźdźcami, uratował nie tylko życie, ale także obraz Matki Bożej. Namacalnym śladem tych wydarzeń był fakt, że modrzewiowa, rama obrazu w połowie swej długości była ukosem przerżnięta, a później złożona i związana kawałkami białej blachy. W 1636 r. odnowił parafię Piotr Firlej (kasztelan wojnicki). Około 1660 r. wieś wraz z ręką Konstancji Teresy Firlejowej otrzymał Kazimierz Karol Tarnowski c córka Franciszka Tarnowska wniosła Kombornię w wianie Klemensowi Ignacemu Ustrzyckiemu h. Przestrzał. Po latach właścicielem został Stanisław Wierzbowski. W 1735 r. Kombornię kupił Ignacy Urbański (stolnik przemyski).

1772–1914[edytuj | edytuj kod]

Od r. 1775 do 1803 Kombornia była własnością Adama Urbańskiego (syna Ignacego Urbańskiego) – stolnika sanockiego. Następnie odziedziczyli ją Stanisław Urbański (w latach 1803–1833) i Feliks Urbański, który w swoim dworze zorganizował zebranie powstańcze (w 1846 r.). Po rzezi galicyjskiej i splądrowaniu dworu przez chłopów Kombornię nabył od Feliksa Urbańskiego Piotr Tchórznicki, po czym przeszła w spadku na własność Maryi z Urbańskich Szeliskiej i jej męża Henryka Szeliskiego, a następnie na ich syna, też Henryka, zamordowanego w Oświęcimiu..

Tu urodził się i wychował prof. Stanisław Pigoń (1885–1968), polonista, historyk literatury polskiej, profesor USB i UJ, który opisał życie mieszkańców w swoim pamiętniku "Z Komborni w świat" . Wcześniej Kombornię i okolice opisał również Wincenty Pol: " Na obszarze Wisłoki uderza nas fakt inny; całą tę okolicę, którą obszar Wisłoki, Ropy, Jasły, Jasełki i średniego Wisłoka zajmuje, osiedli tak zwani Głuchoniemcy od dołów Sanockich począwszy, to jest od okolicy Komborni, Haczowa, Trześniowa aż po Grybowski dział: Gorlice, Szymbark i Ropę od wschodu na zachód, ku północy aż po ziemię Pilźniańską która jest już ziemią województwa Sandomierskiego. Cała okolica Głuchoniemców jest nowo-siedlinami Sasów; jakoż strój przechowali ten sam co węgierscy i siedmiogrodzcy Sasi. Niektóre okolice są osiadłe przez Szwedów, ale cały ten lud mówi dzisiaj na Głuchoniemcach najczystszą mową polską dijalektu małopolskiego, i lubo z postaci odmienny i aż dotąd Głuchoniemcami zwany, nie zachował ani w mowie ani w obyczajach śladów pierwotnego swego pochodzenia, tylko że rolnictwo stoi tu na wyższym stopniu, a tkactwo jest powołaniem i głównie domowem zajęciem tego rodu "[7].

W 1896 roku urodził się tu Leon Wojnar – patriota, działający u ojców kapucynów w Krośnie.

1914–1945[edytuj | edytuj kod]

Henryka Szelińskiego – ostatniego właściciela dworu – Niemcy zamordowali w Oświęcimiu. Ostatecznego dzieła zniszczenia majątku dokonały stacjonujące tu wojska radzieckie, których żołnierze palili we dworze ogniska.

Z Komborni wywieziono na roboty przymusowe do Rzeszy Stanisława i Janinę Pelców, Paulinę Kwolek, rodzinę Pycia, Stanisława Prajsnara, Ferdynanda Wojnara oraz Henryka Długosza.

Na Łupanej Górze, w lesie w domu Jacka Konarskiego ukrywali się m.in. Barbara Wojciechowska, ps. Hanka, Żydówka Danuta Fiszbein i więźniowie uwolnieni w Jaśle. Gościł tu oddział Z. Cerkowniaka Boruty. W domu Anny Mermon w Komborni żołnierze Armii Krajowej mieli spotkania i tam składali przysięgi.

7 listopada 1943 r., 8 grudnia 1943 r. i 1 lipca 1944 r. policja niemiecka (żandarmeria?) rozstrzelała 36 Polaków mieszkańców Kombornii, których pochowano na miejscowym cmentarzu. W 1944 r. polegli tu w walce wkraczający żołnierze radzieccy, których ciała po ekshumacji pochowano na cmentarzu wojennym w Dukli.

Historyczne nazwy wsi[edytuj | edytuj kod]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Zabytkowa kapliczka konfederacka związana z legendą o św. Janie z Dukli, który uniósł się stąd do Lwowa. Przy kapliczce źródło uważane przez wiernych za uzdrawiające (przy trasie międzynarodowej Rzeszów–Barwinek)
  • Dworek z historią sięgającą XVI wieku, wzniesiony w połowie XVIII wieku w miejscu starego zamku przez właściciela Kombornii Ignacego Urbańskiego, stolnika przemyskiego. Otaczające go stawy to dawna fosa. Własność Moskorzewskich, Firlejów, Urbańskich, Szelińskich. W tym dworze u Feliksa Urbańskiego odbyła się zbiórka powstańców w 1846 r. przeciw zaborcom.
  • Zabytkowy kościół z lat 30. ubiegłego wieku. Ołtarz główny barokowy pochodzi sprzed 1775 roku. Zachowano też chrzcielnicę z końca XVIII w. oraz obraz św. Kazimierza i główny obraz zabytkowy Koronacji Matki Bożej.

W okresie międzywojennym rozebrano drewnianą świątynię; w Bezmiechowej w kościele są zabytkowe przedmioty z Komborni, np.; kielich z 1810 r. odnowiony w 1822 i 1899 r., gładki z ośmiolistną profilowaną stopą i nowszą czarą z wyrytą na stopie cechą imienną złotnika HE, dwa cenne ornaty: czerwony wykonany haftem płaskim rozłupanym z końca XVII w. z tarczą herbową z herbami Lewart Piotra Firleja kasztelana zawichojskiego (z pocz. XVII w.) – przeniesiony z kościoła w Komborni przez ks. Tadeusza Sabika.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Portal polskawliczbach.pl
  2. GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2018-03-04].
  3. GUS. Wyszukiwarka TERYT
  4. Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. Adam Fastnacht. Słownik Historyczno-Geograficzny Ziemi Sanockiej.
  6. "Ten stok spodobał się Niemcom; głogi, tarninę, krzewy wykarczowali, założyli osadę na stronie od południa wystawionej i od placu nazwali z niemiecka – Kaltborn". ks. Władysław Sarna "Opis powiatu krośnieńskiego"
  7. Wincenty Pol: Historyczny obszar Polski. Rzecz o dijalektach mowy polskiej. Kraków 1869.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Władysław Lubaś; Nazwy miejscowości woj. krośnieńskiego,w Krosno studia z dziejów..., Rzeszów 1995 r.s. 32.
  • Kazimierz Rymut: Nazw miast polskich. Wrocław 1980.
  • Władysław Sarna "Opis powiatu krośnieńskiego".

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]