Ivan Gašparovič

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ivan Gašparovič
Ivan Gašparovič.jpg
Data i miejsce urodzenia 27 marca 1941
Poltár
Prezydent Słowacji
Okres od 15 czerwca 2004
do 15 czerwca 2014
Poprzednik Rudolf Schuster
Następca Andrej Kiska
Signature of Ivan Gašparovič.png
Odznaczenia
Order Andreja Hlinki I Klasy (Słowacja) Order Ľudovíta Štúra I Klasy (Słowacja) Krzyż Milana Rastislava Štefánika I Klasy (Słowacja) Krzyż Pribiny I Klasy (Słowacja) Wielki Order Króla Tomisława (Chorwacja) Order Lwa Białego I Klasy (Czechy) Order Słonia (Dania) Order Krzyża Ziemi Maryjnej I Klasy (Estonia) Łańcuch Orderu Izabeli Katolickiej (Hiszpania) Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Lwa Niderlandzkiego (Holandia) Order Dostyk I klasy (Kazachstan) Wielki Krzyż Orderu Witolda Wielkiego (Litwa) Komandor Krzyża Wielkiego Orderu Trzech Gwiazd (Łotwa) Krzyż Wielki Królewskiego Norweskiego Orderu Świętego Olafa Wielki Łańcuch Orderu św. Jakuba od Miecza (Portugalia) Order Orła Białego Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Order Republiki Serbii II stopnia Order Zasługi Republiki Włoskiej I Klasy z Wielkim Łańcuchem

Ivan Gašparovič (ur. 27 marca 1941 w Poltárze[1]) – słowacki polityk, prawnik i nauczyciel akademicki, profesor prawa, przewodniczący Rady Narodowej, prezydent Słowacji od 15 czerwca 2004 do 15 czerwca 2014.

Życiorys[edytuj]

Urodził się w miejscowości Poltár, w pobliżu Łuczeńca. Jego ojciec, Vladimir Gašparović, wyemigrował do Słowacji z Rijeki w Chorwacji pod koniec I wojny światowej i pracował jako nauczyciel w gimnazjum w Bratysławie.

W latach 1959–1964 odbył studia prawnicze na Wydziale Prawa Uniwersytetu Komeńskiego w Bratysławie[2]. Podjął pracę w prokuraturze w Martinie, a następnie w Bratysławie. Był członkiem Komunistycznej Partii Czechosłowacji, deklarował poparcie dla reform Alexandra Dubčeka. Został z wykluczony z partii komunistycznej po inwazji wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację w 1968[1].

Od 1968 do lipca 1990 był nauczycielem akademickim w instytucie prawa karnego, kryminologii i kryminologii na Wydziale Prawa Uniwersytetu Komeńskiego w Bratysławie. W międzyczasie doktoryzował się i objął stanowisko profesora. W lutym 1990 został prorektorem macierzystej uczelni. W 1989 zakładał niezależne od władz stowarzyszenie prawnicze, w którym pełnił funkcję współprzewodniczącego i z którym wspierał aksamitną rewolucję[1][2].

W lipcu 1990 został mianowany przez prezydenta Václava Havla prokuratorem generalnym Czeskiej i Słowackiej Republiki Federacyjnej. Stanowisko to zajmował do marca 1992. Dołączył do Ruchu na rzecz Demokratycznej Słowacji (HZDS), kierowanego przez Vladimíra Mečiara. Z jego listy uzyskał mandat posła do Rady Narodowej, a następnie został wybrany na jej przewodniczącego. W tym samym roku był jednym z autorów Konstytucji Republiki Słowackiej z 1 września 1992. W wyborach w 1994 i 1998 z powodzeniem ubiegał się o poselską reelekcję, zasiadając w Radzie Narodowej do 2002. Na czele parlamentu stał do października 1998. Od marca do października 1998 wspólnie z premierem wykonywał obowiązki głowy państwa po zakończeniu kadencji prezydenta Michala Kováča i wobec braku jego następcy. W ramach HZDS pełnił funkcję wiceprzewodniczącego[1].

W lipcu 2002 wraz z kilkoma innymi członkami opuścił Ruch na rzecz Demokratycznej Słowacji. Było to efektem trwającego już konfliktu z Vladimírem Mečiarem i wykreślenia Ivana Gašparoviča z listy kandydatów w kolejnych wyborach parlamentarnych. 12 lipca wraz ze swoimi zwolennikami założył Ruch dla Demokracji, nową opozycyjną partię, której został liderem. We wrześniu tegoż roku jego ugrupowanie otrzymało w wyborach 3,3% głosów, nie przekraczając wyborczego progu[1]. Ivan Gašparovič powrócił wówczas do działalności naukowej na Wydziale Prawa Uniwersytetu Komeńskiego[1].

W 2004 wystartował w wyborach prezydenckich. Początkowo poparły go własne ugrupowanie i Unia Ludowa, a w sondażach plasował się na niższych miejscach. Do głosowania na niego wezwał w trakcie kampanii wyborczej Robert Fico, lider zyskującej popularność opozycyjnej partii SMER. W pierwszej turze głosowania z 3 kwietnia Ivan Gašparovič otrzymał 22,3% głosów, nieznacznie pokonując Eduarda Kukana. Przeszedł do drugiej tury z Vladimírem Mečiarem, którego poparło 32,7% głosujących. W głosowaniu z 17 kwietnia Ivan Gašparovič pokonał byłego premiera, otrzymując 59,9% głosów[1]. Urząd prezydenta objął 15 kwietnia 2004[2].

W 2009 z powodzeniem ubiegał się o reelekcje w kolejnych wyborach. W pierwszej turze dostał najwięcej głosów (46,7%)[3]. W drugiej pokonał centroprawicową kontrkandydatkę Ivetę Radičovą, otrzymując poparcie na poziomie 55,5%. Drugą pięcioletnią kadencję zakończył 15 czerwca 2014.

Odznaczenia i wyróżnienia[edytuj]

Otrzymane z urzędu (2002)
Otrzymane przed rozpoczęciem kadencji
Odznaczenia państw obcych

Przypisy

  1. a b c d e f g Ivan Gašparovič (hiszp.). cidob.org. [dostęp 2016-09-25].
  2. a b c Profil na stronie osobnosti.sk (słow.). [dostęp 2016-09-25].
  3. Počet a podiel platných hlasov odovzdaných pre jednotlivých kandidátovna prezidenta Slovenskej republiky za Slovenskú republiku (słow.). statistics.sk. [dostęp 2016-09-26].
  4. Štátne vyznamenania udelené v rokoch 1993–1998 (słow.). prezident.sk. [dostęp 2016-09-25].
  5. Apdovanotų asmenų duomenų bazė (lit.). prezidente.lt. [dostęp 2016-09-25].
  6. Cavaliere di Gran Croce Ordine al Merito della Repubblica Italiana (wł.). quirinale.it, 20 lutego 2007. [dostęp 2016-09-25].
  7. BOE nùm. 254/2007 (hiszp.). boe.es, 23 października 2007. [dostęp 2016-09-25].
  8. Cidadãos Estrangeiros Agraciados com Ordens Portuguesas (port.). presidencia.pt. [dostęp 2015-05-16].
  9. Anuário: Ordens Honoríficas Portuguesas, Ciadadãos Estrangeiros 1910–2006. Lizbona: Presidencia da Republica, Chancelaria das Ordens Honoríficas Portuguesas, 2006. [dostęp 2015-05-16]. (port.)}
  10. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 18 lutego 2009 r. o nadaniu orderu (M.P. z 2009 r. Nr 32, poz. 455).
  11. Statsbesøg fra Slovakiet (duń.). kongehuset.dk. [dostęp 2016-09-25].
  12. Seznam vyznamenaných (cz.). hrad.cz. [dostęp 2016-09-25].
  13. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 20 maja 2014 r. o nadaniu orderu (M.P. z 2014 r. poz. 761).