Order Słonia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Order Słonia
Elefantordenen
Awers
Awers insygniów orderu
Awers
Awers słonia na małym łańcuchu
Gwiazda
Gwiazda
Baretka
Baretka
Ustanowiono 1580 – jako zakon rycerski
1693 – jako odznaczenie
Dewiza MAGNANIMI PRETIUM
(nagroda za męstwo)
Kruszec złoto (order)
srebro (gwiazda)
Wydano ok. 890
Powyżej brak
Równorzędne brak
Poniżej Order Dannebroga
Zamek Frederiksborg w Hillerød, gdzie mieści się kaplica orderu.

Order Słonia (duń. Elefantordenen) – najznamienitsze i najstarsze jednoklasowe odznaczenie Królestwa Danii. W sumie odznaczono nim około 890 osób[1].

Historia[edytuj]

Początki Orderu Słonia sięgają około roku 1460, do utworzenia katolickiego Bractwa Najświętszej Marii Panny, które składało się z 50 członków obojga płci i dysponowało własną kaplicą w katedrze w Roskilde. Oznaką Braterstwa był medalion z wizerunkiem NMP, noszony na szyi na łańcuchu z figurek białych słoni, symbolu walczącego chrześcijaństwa. W roku 1508 książę Chrystian, późniejszy król Chrystian II, nadał spowiednikowi Braterstwa Walkendorffowi insygnium z figurą białego słonia z wieżyczką na grzbiecie. Naszyjnik w postaci słoni i ostróg znajduje się na figurze króla Jana II na jego sarkofagu z roku 1513 w katedrze w Odense. Po Reformacji Braterstwo NMP zostało rozwiązane, ale już w roku 1580 król Fryderyk II zaczął nadawać Order Słonia jako symbol zakonu rycerskiego. Już wówczas noszono jako insygnium figurę białego słonia z wieżyczką na grzbiecie zawieszoną na złotym łańcuchu. Za czasów króla Chrystiana IV w roku 1634 konfraternię Słonia połączono z braterstwem krótkotrwałego Orderu Zbrojnego Ramienia i noszono insygnia obu orderów na podwójnym złotym łańcuchu. Za króla Fryderyka III wprowadzono używaną do dziś jasnoniebieską wstęgę i wprowadzono gwiazdę wówczas jeszcze haftowaną. Od tej pory zwano kawalerów Słonia "Błękitnymi Rycerzami", a kawalerów Danebroga "Białymi Rycerzami", od koloru wstęgi orderowej.

Pierwsze statuty nadał orderowi król Chrystian V w dniu 1 grudnia 1693 (w tym dniu nowe statuty otrzymał także order Dannebroga). Liczba kawalerów ograniczono do 30, nie licząc króla i jego synów, order można było otrzymać dopiero po ukończeniu 30 lat (osoby krwi królewskiej: 20 lat), warunkiem otrzymania Słonia było uprzednie posiadanie Wielkiego Krzyża Dannebroga, co ma konsekwencje do dziś, gdyż przy nadaniu Słonia osobie, która nie posiada Dannebroga, dekoruje się ją Danebrogiem tydzień przedtem, a w dniu nadania Słonia Dannebroga trzeba zwrócić, gdyż obok Słonia nie wolno nosić żadnych innych odznaczeń (wyjątek stanowi monarcha).

Statuty Chrystiana V utrzymały się aż do roku 1958, gdy do orderu dopuszczono także kobiety i postanowiono, że oprócz rodziny królewskiej i jej krewnych order będzie nadawany głównie zagranicznym głowom państwa. W przeciwieństwie do szwedzkiego Orderu Serafinów Orderu Słonia nie tracą duńscy książęta krwi przy utracie praw do tronu ze względu na małżeństwo zawarte bez zgody głowy rodu.

Święto Orderu Słonia jest obchodzone 1 stycznia. Dewizą orderu są słowa MAGNANIMI PRETIUM (nagroda za męstwo)[2].

Insygnia[edytuj]

Insygnia jednoklasowego orderu to oznaka, noszona na łańcuchu lub na jasnoniebieskiej wstędze z lewego ramienia na prawy bok i gwiazda orderowa. Oznaką jest niesłychanie drogocenna, wysadzana kosztownymi kamieniami figurka słonia ze złota (125 g), pokryta białą emalią. Na grzbiecie słonia znajdują się kapa, wieżyczka i figurka Maura ze złotą dzidą. Na prawym boku słonia znajduje się wysadzany brylantami krzyż, na lewym monogram aktualnie panującego monarchy. Gwiazda orderowa jest srebrna, ośmiopromienna, nosi na sobie krzyż łaciński z pereł w czerwonym polu, otoczony srebrnym wieńcem laurowym. Order może być, na dowód szczególnej przychylności monarchy, nadany z brylantami, które umieszcza się na gwieździe.

Łańcuch orderu składa się z 40 członów na przemian białych słoni i wieżyczek. Na kapie słonia z łańcucha umieszczona jest litera "D" ("Dania").

Ze względu na swą rzadkość i drogocenność (insygnia podlegają po śmierci odznaczonego zwrotowi do kancelarii królewskiej) Order Słonia nigdy jeszcze nie pojawił się na rynku numizmatycznym, czasami dostać można tylko haftowane gwiazdy z XVIII wieku.

Odznaczeni[edytuj]

Tarcza herbowa prezydenta Stanisława Wojciechowskiego jako kawalera Orderu Słonia (1923) w kaplicy Orderu Słonia na zamku Frederiksborg w Hillerød (Dania)

Spośród Polaków otrzymali order z racji pełnienia urzędu Prezydenta RP i przy okazji wizyt państwowych tylko Stanisław Wojciechowski (1923) i Lech Wałęsa (1993).

Obecnie Order Słonia ma 70 kawalerów i dam, łącznie z duńską rodziną królewską i jej krewnymi (21 osób).

 Z tym tematem związana jest kategoria: Odznaczeni Orderem Słonia.
Lista żyjących odznaczonych (pełna)[3][4]
Z nadania Fryderyka IX:
  1. 1947 – Małgorzata, następczyni tronu Danii
  2. 1947 – Benedykta, księżniczka Danii
  3. 1947 – Anna Maria, królowa Grecji
  4. 1947 – Elżbieta, następczyni tronu Wielkiej Brytanii
  5. 1947 – Filip, książę brytyjski
  6. 1953 – Akihito, następca tronu Japonii
  7. 1958 – Harald, następca tronu Norwegii
  8. 1960 – Sirikit Kitiyakara, królowa Tajlandii
  9. 1961 – Ingolf, duński hrabia
  10. 1962 – Konstantyn II, król Grecji
  11. 1962 – Elżbieta, księżniczka Danii
  12. 1963 – Farah, cesarzowa Iranu
  13. 1963 – Irena, księżniczka Grecji
  14. 1963 – Michał, książę Grecji
  15. 1965 – Karol Gustaw, następca tronu Szwecji
  16. 1965 – Hitachi, książę Japonii
  17. 1967 – Henryk, książę małżonek Danii
  18. 1968 – Albert, następca tronu Belgii
    Z nadania Małgorzaty II:
  19. 1972 – Fryderyk, następca tronu Danii
  20. 1972 – Joachim, książę Danii
  21. 1973 – Krystiana, księżniczka Szwecji
  22. 1973 – Sonja, księżna norweska
  23. 1974 – Karol, następca tronu Wielkiej Brytanii
  24. 1975 – Beatrycze, królowa Holandii
  25. 1976 – Jan, wielki książę Luksemburga
  26. 1978 – Valéry Giscard d’Estaing, prezydent Francji
  27. 1980 – Jan Karol I, król Hiszpanii
  28. 1980 – Zofia, królowa Hiszpanii
  29. 1981 – Vigdís Finnbogadóttir, prezydent Islandii
  30. 1983 – Mauno Koivisto, prezydent Finlandii
  31. 1984 – António Ramalho Eanes, prezydent Portugalii
  32. 1985 – Sylwia, królowa Szwecji
  33. 1986 – Husni Mubarak, prezydent Egiptu
  34. 1989 – Richard von Weizsäcker, prezydent Niemiec
  35. 1991 – Hakoon, książę Norwegii
  36. 1992 – Mário Soares, prezydent Portugalii
  37. 1992 – Marta Ludwika, księżniczka Norwegii
  38. 1993 – Lech Wałęsa, prezydent Polski
  39. 1994 – Martti Ahtisaari, prezydent Finlandii
  40. 1995 – Paola, królowa Belgii
  41. 1995 – Wiktoria, następczyni tronu Szwecji
  42. 1995 – Aleksandra, księżna Danii
  43. 1996 – Ólafur Ragnar Grímsson, prezydent Islandii
  44. 1997 – Paweł, książę grecki
  45. 1997 – Guntis Ulmanis, prezydent Łotwy
  46. 1998 – Wilhelm Aleksander, następca tronu Holandii
  47. 1998 – Noor, królowa Jordanii
  48. 1998 – Michiko Shōda, cesarzowa Japonii
  49. 1999 – Fernando Henrique Cardoso, prezydent Brazylii
  50. 2000 – Emil Constantinescu, prezydent Rumunii
  51. 2000 – Petyr Stojanow, prezydent Bułgarii
  52. 2001 – Maha Vajiralongkorn, następca tronu Tajlandii
  53. 2001 – Tarja Halonen, prezydent Finlandii
  54. 2001 – Milan Kučan, prezydent Słowenii
  55. 2003 – Henryk, wielki książę Luksemburga
  56. 2003 – Maria Teresa, Wielka księżna Luksemburga
  57. 2004 – Ion Iliescu, prezydent Rumunii
  58. 2004 – Maria Elżbieta, księżna Danii
  59. 2004 – Naruhito, następca tronu Japonii
  60. 2006 – Georgi Pyrwanow, prezydent Bułgarii
  61. 2007 – Karolos Papulias, prezydent Grecji
  62. 2008 – Luiz Inácio Lula da Silva, prezydent Brazylii
  63. 2008 – Felipe Calderón, prezydent Meksyku
  64. 2008 – Maria, księżna Danii
  65. 2011 – Lee Myung-bak, prezydent Korei Południowej[5]
  66. 2012 – Ivan Gašparovič, prezydent Słowacji[6]
  67. 2013 – Sauli Niinistö, prezydent Finlandii[7]
  68. 2015 – Maksyma, królowa Holandii[8]
Pozostali odznaczeni (lista pełna od 1906)[4][9][10][11][12]
Z nadania Fryderyka VIII:
Z nadania Chrystiana X:
Z nadania Fryderyka IX:
Z nadania Małgorzaty II:

Przypisy

  1. Historien bag Elefantordenen (duń.). kongehuset.dk. [dostęp 2014-08-16].
  2. Stanisław Łoza: Ordery i odznaczenia krajowe i zagraniczne. Co wiedziec o nich należy. Warszawa: Główna Księgarnia Wojskowa, 1928, s. 37
  3. Elefantordenen (R.E.) (duń.). W: Ordensdetaljer [on-line]. borger.dk. [dostęp 2015-11-22].
  4. a b Jørgen Pedersen: Riddere af Elefantordenen 1559-2009. Frederiksberg, Syddansk Universitetsforlag, 2009. s. 454-457
  5. Tilføjelser og rettelser til "Riddere af Elefantordenen 1559-2009" (duń.). omsd.dk. [dostęp 2015-11-23].
  6. Statsbesøg fra Slovakiet (duń.). kongehuset.dk. [dostęp 2015-11-23].
  7. Dîner au château de Fredensborg en l’honneur du président de Finlande (fr.). noblesseetroyautes.com. [dostęp 2015-11-23].
  8. Queen Maxima and King Willem-Alexander of The Netherlands Visit Denmark (ang.). gettyimages.ca. [dostęp 2015-11-23].
  9. Lars Stevnsborg: Kongeriget Danmarks ordener, medaljer og hæderstegn. Frederiksberg, Syddansk Universitetsforlag: 2005. s. 44-48
  10. Louis Bobé: De Kongelige Danske Ridderordener og Medailler. T. I. Kopenhaga: Arthur Jensens Forlag, 1950, s. 105-110
  11. Th. Hauch-Fausbøll: De Kgl. Danske Ridderordener og Medailler. Biografisk billedgalleri. Kopenhaga, 1929. s. 64
  12. H. F. Grandjean: De Kgl. Danske Ridderordener. Personalhistorisk festskrift. Kopenhaga, 1903, s. 3-24

Bibliografia[edytuj]

  1. Gustav Adolph Ackermann, Ordensbuch sämmtlicher in Europa blühender und erloschener Orden und Ehrenzeichen, Annaberg 1855, s. 170
  2. Paul Hieronymussem, Orders, Medals and Decorations of Britain and Europe in Colour, Nowy Jork, 1967, s. 145-146