Order Słonia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Order Słonia
Elefantordenen
Awers
Awers insygniów orderu
Awers
Awers słonia na małym łańcuchu
Gwiazda
Gwiazda
Baretka
Baretka
Ustanowiono 1580 – jako zakon rycerski
1693 – jako odznaczenie
Dewiza MAGNANIMI PRETIUM
(nagroda za męstwo)
Kruszec złoto (order)
srebro (gwiazda)
Wydano ok. 890
Powyżej brak
Równorzędne brak
Poniżej Order Dannebroga
Zamek Frederiksborg w Hillerød, gdzie mieści się kaplica orderu.

Order Słonia (duń. Elefantordenen) – najznamienitsze i najstarsze jednoklasowe odznaczenie Królestwa Danii. W sumie odznaczono nim około 890 osób[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki Orderu Słonia sięgają około roku 1460, do utworzenia katolickiego Bractwa Najświętszej Marii Panny, które składało się z 50 członków obojga płci i dysponowało własną kaplicą w katedrze w Roskilde. Oznaką Braterstwa był medalion z wizerunkiem NMP, noszony na szyi na łańcuchu z figurek białych słoni, symbolu walczącego chrześcijaństwa. W roku 1508 książę Chrystian, późniejszy król Chrystian II, nadał spowiednikowi Braterstwa Walkendorffowi insygnium z figurą białego słonia z wieżyczką na grzbiecie. Naszyjnik w postaci słoni i ostróg znajduje się na figurze króla Jana II na jego sarkofagu z roku 1513 w katedrze w Odense. Po Reformacji Braterstwo NMP zostało rozwiązane, ale już w roku 1580 król Fryderyk II zaczął nadawać Order Słonia jako symbol zakonu rycerskiego. Już wówczas noszono jako insygnium figurę białego słonia z wieżyczką na grzbiecie zawieszoną na złotym łańcuchu. Za czasów króla Chrystiana IV w roku 1634 konfraternię Słonia połączono z braterstwem krótkotrwałego Orderu Zbrojnego Ramienia i noszono insygnia obu orderów na podwójnym złotym łańcuchu. Za króla Fryderyka III wprowadzono używaną do dziś jasnoniebieską wstęgę i wprowadzono gwiazdę wówczas jeszcze haftowaną. Od tej pory zwano kawalerów Słonia „Błękitnymi Rycerzami”, a kawalerów Danebroga „Białymi Rycerzami”, od koloru wstęgi orderowej.

Pierwsze statuty nadał orderowi król Chrystian V w dniu 1 grudnia 1693 (w tym dniu nowe statuty otrzymał także order Dannebroga). Liczba kawalerów ograniczono do 30, nie licząc króla i jego synów, order można było otrzymać dopiero po ukończeniu 30 lat (osoby krwi królewskiej: 20 lat), warunkiem otrzymania Słonia było uprzednie posiadanie Wielkiego Krzyża Danebroga, co ma konsekwencje do dziś, gdyż przy nadaniu Słonia osobie, która nie posiada Dannebroga, dekoruje się ją Danebrogiem tydzień przedtem, a w dniu nadania Słonia Dannebroga trzeba zwrócić, gdyż obok Słonia nie wolno nosić żadnych innych odznaczeń (wyjątek stanowi rodzina królewska).

Statuty Chrystiana V utrzymały się aż do roku 1958, gdy do orderu dopuszczono także kobiety i postanowiono, że oprócz rodziny królewskiej i jej krewnych order będzie nadawany głównie zagranicznym głowom państwa. W przeciwieństwie do szwedzkiego Orderu Serafinów Orderu Słonia nie tracą duńscy książęta krwi przy utracie praw do tronu ze względu na małżeństwo zawarte bez zgody głowy rodu.

Święto Orderu Słonia jest obchodzone 1 stycznia. Dewizą orderu są słowa MAGNANIMI PRETIUM (nagroda za męstwo)[2].

Insygnia[edytuj | edytuj kod]

Insygnia jednoklasowego orderu to oznaka, noszona na łańcuchu lub na jasnoniebieskiej wstędze z lewego ramienia na prawy bok i gwiazda orderowa. Oznaką jest niesłychanie drogocenna, wysadzana kosztownymi kamieniami figurka słonia ze złota (125 g), pokryta białą emalią. Na grzbiecie słonia znajdują się kapa, wieżyczka i figurka Maura ze złotą dzidą. Na prawym boku słonia znajduje się wysadzany brylantami krzyż, na lewym monogram aktualnie panującego monarchy. Gwiazda orderowa jest srebrna, ośmiopromienna, nosi na sobie krzyż łaciński z pereł w czerwonym polu, otoczony srebrnym wieńcem laurowym. Order może być, na dowód szczególnej przychylności monarchy, nadany z brylantami, które umieszcza się na gwieździe.

Łańcuch orderu składa się z 40 członów na przemian białych słoni i wieżyczek. Na kapie słonia z łańcucha umieszczona jest litera „D” („Dania”).

Ze względu na swą rzadkość i drogocenność (insygnia duńskich oderów podlegają po śmierci odznaczonego zwrotowi do kancelarii królewskiej) Order Słonia nigdy jeszcze nie pojawił się na rynku numizmatycznym, czasami dostać można tylko haftowane gwiazdy z XVIII wieku.

Odznaczeni[edytuj | edytuj kod]

Tarcza herbowa prezydenta Stanisława Wojciechowskiego jako kawalera Orderu Słonia (1923) w kaplicy Orderu Słonia na zamku Frederiksborg w Hillerød (Dania)

Spośród Polaków otrzymali order z racji pełnienia urzędu Prezydenta RP i przy okazji wizyt państwowych tylko Stanisław Wojciechowski (1923) i Lech Wałęsa (1993).

Obecnie (październik 2017) Order Słonia ma 69 kawalerów i dam, łącznie z duńską rodziną królewską i jej krewnymi (20 osób).

 Z tym tematem związana jest kategoria: Odznaczeni Orderem Słonia.
Lista żyjących odznaczonych (pełna)[3][4][5]
Z nadania Fryderyka IX:
  1. 1947 – Małgorzata, następczyni tronu Danii
  2. 1947 – Benedykta, księżniczka Danii
  3. 1947 – Anna Maria, królowa Grecji
  4. 1947 – Elżbieta, następczyni tronu Wielkiej Brytanii
  5. 1947 – Filip, książę brytyjski
  6. 1953 – Akihito, następca tronu Japonii
  7. 1958 – Harald, następca tronu Norwegii
  8. 1960 – Sirikit Kitiyakara, królowa Tajlandii
  9. 1961 – Ingolf, duński hrabia
  10. 1962 – Konstantyn II, król Grecji
  11. 1962 – Elżbieta, księżniczka Danii
  12. 1963 – Farah, cesarzowa Iranu
  13. 1963 – Irena, księżniczka Grecji
  14. 1963 – Michał, książę Grecji
  15. 1965 – Karol Gustaw, następca tronu Szwecji
  16. 1965 – Hitachi, książę Japonii
  17. 1968 – Albert, następca tronu Belgii
    Z nadania Małgorzaty II:
  18. 1972 – Fryderyk, następca tronu Danii
  19. 1972 – Joachim, książę Danii
  20. 1973 – Krystiana, księżniczka Szwecji
  21. 1973 – Sonja, księżna norweska
  22. 1974 – Karol, następca tronu Wielkiej Brytanii
  23. 1975 – Beatrycze, królowa Holandii
  24. 1976 – Jan, wielki książę Luksemburga
  25. 1978 – Valéry Giscard d’Estaing, prezydent Francji
  26. 1980 – Jan Karol I, król Hiszpanii
  27. 1980 – Zofia, królowa Hiszpanii
  28. 1981 – Vigdís Finnbogadóttir, prezydent Islandii
  29. 1984 – António Ramalho Eanes, prezydent Portugalii
  30. 1985 – Sylwia, królowa Szwecji
  31. 1986 – Husni Mubarak, prezydent Egiptu
  32. 1991 – Hakoon, książę Norwegii
  33. 1992 – Mário Soares, prezydent Portugalii
  34. 1992 – Marta Ludwika, księżniczka Norwegii
  35. 1993 – Lech Wałęsa, prezydent Polski
  36. 1994 – Martti Ahtisaari, prezydent Finlandii
  37. 1995 – Paola, królowa Belgii
  38. 1995 – Wiktoria, następczyni tronu Szwecji
  39. 1995 – Aleksandra, księżna Danii
  40. 1996 – Ólafur Ragnar Grímsson, prezydent Islandii
  41. 1997 – Paweł, książę grecki
  42. 1997 – Guntis Ulmanis, prezydent Łotwy
  43. 1998 – Wilhelm Aleksander, następca tronu Holandii
  44. 1998 – Noor, królowa Jordanii
  45. 1998 – Michiko Shōda, cesarzowa Japonii
  46. 1999 – Fernando Henrique Cardoso, prezydent Brazylii
  47. 2000 – Emil Constantinescu, prezydent Rumunii
  48. 2000 – Petyr Stojanow, prezydent Bułgarii
  49. 2001 – Maha Vajiralongkorn, następca tronu Tajlandii
  50. 2001 – Tarja Halonen, prezydent Finlandii
  51. 2001 – Milan Kučan, prezydent Słowenii
  52. 2002 – Filip I Koburg, książę Belgii
  53. 2003 – Henryk, wielki książę Luksemburga
  54. 2003 – Maria Teresa, Wielka księżna Luksemburga
  55. 2004 – Ion Iliescu, prezydent Rumunii
  56. 2004 – Maria Elżbieta, księżna Danii
  57. 2004 – Naruhito, następca tronu Japonii
  58. 2006 – Georgi Pyrwanow, prezydent Bułgarii
  59. 2007 – Karolos Papulias, prezydent Grecji
  60. 2008 – Luiz Inácio Lula da Silva, prezydent Brazylii
  61. 2008 – Felipe Calderón, prezydent Meksyku
  62. 2008 – Maria, księżna Danii
  63. 2011 – Lee Myung-bak, prezydent Korei Południowej
  64. 2012 – Ivan Gašparovič, prezydent Słowacji
  65. 2013 – Sauli Niinistö, prezydent Finlandii
  66. 2014 – Mette-Marit, księżna Norwegii
  67. 2014 – Ivo Josipović, prezydent Chorwacji
  68. 2015 – Maksyma, królowa Holandii
  69. 2016 – Enrique Peña Nieto, prezydent Meksyku
  70. 2017 – Guðni Th. Jóhannesson, prezydent Islandii
  71. 2017 – Matylda, królowa Belgów
Pozostali odznaczeni (lista pełna od 1906)[5][6][7][8][9]
Z nadania Fryderyka VIII:
Z nadania Chrystiana X:
Z nadania Fryderyka IX:
Z nadania Małgorzaty II:

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Historien bag Elefantordenen (duń.). kongehuset.dk. [dostęp 2014-08-16].
  2. Stanisław Łoza: Ordery i odznaczenia krajowe i zagraniczne. Co wiedziec o nich należy. Warszawa: Główna Księgarnia Wojskowa, 1928, s. 37
  3. Modtagere af danske dekorationer (duń.). kongehuset.dk. [dostęp 2018-07-24].
  4. Elefantordenen (R.E.) (duń.). W: Ordensdetaljer [on-line]. borger.dk. [dostęp 2015-11-22].
  5. a b Jørgen Pedersen: Riddere af Elefantordenen 1559-2009. Frederiksberg, Syddansk Universitetsforlag, 2009. s. 454-457
  6. Lars Stevnsborg: Kongeriget Danmarks ordener, medaljer og hæderstegn. Frederiksberg, Syddansk Universitetsforlag: 2005. s. 44-48
  7. Louis Bobé: De Kongelige Danske Ridderordener og Medailler. T. I. Kopenhaga: Arthur Jensens Forlag, 1950, s. 105-110
  8. Th. Hauch-Fausbøll: De Kgl. Danske Ridderordener og Medailler. Biografisk billedgalleri. Kopenhaga, 1929. s. 64
  9. H. F. Grandjean: De Kgl. Danske Ridderordener. Personalhistorisk festskrift. Kopenhaga, 1903, s. 3-24

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]