Rijeka
45°19′N 14°25′E/45,316667 14,416667 Promenada w Rijece | |||||
| |||||
| Państwo | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Żupania | |||||
| Miasto | |||||
| Burmistrz | |||||
| Powierzchnia |
44 km² | ||||
| Wysokość |
0 m n.p.m. | ||||
| Populacja (2021) • liczba ludności • gęstość |
| ||||
| Nr kierunkowy |
051 | ||||
| Kod pocztowy |
51 000 | ||||
| Tablice rejestracyjne |
RI | ||||
| Podział miasta |
7 dzielnic | ||||
Położenie na mapie żupanii primorsko-gorskiej  | |||||
Położenie na mapie Chorwacji  | |||||
| 45°19′N 14°25′E/45,316667 14,416667
| |||||
| Strona internetowa | |||||
Rijeka (wł. Fiume, niem. St. Veit am Flaum, także Pflaum) – miasto w północno-zachodniej Chorwacji, stolica żupanii primorsko-gorskiej, siedziba miasta Rijeka. Leży nad Zatoką Rijecką Morza Adriatyckiego, na wzgórzach u podnóża masywu Risnjak. W 2021 roku liczyło 108 622 mieszkańców[1].
Ośrodek przemysłowy kraju i największy chorwacki port handlowy (m.in. dowóz ropy naftowej), rybacki i tranzytowy. Rozwinięty przemysł stoczniowy, maszynowy, chemiczny, papierniczy, materiałów budowlanych, włókienniczy oraz spożywczy[2]. Znajduje się tu rafineria ropy naftowej z rurociągiem naftowym do rafinerii w Sisaku[3] oraz port lotniczy[4].
W miejscowości jest stacja kolejowa Rijeka.
Ośrodek naukowy – szkoły wyższe (m.in. Uniwersytet w Rijece)[5] i instytuty naukowo-badawcze oraz kulturalny – ośrodki turystyczne, muzea.
W 2020 roku Rijeka była Europejską Stolicą Kultury[6][7].
Demografia
[edytuj | edytuj kod]
Historia
[edytuj | edytuj kod]Osiedla ludzkie istniały na terenie Rijeki w starożytności – osadnictwo celtyckie, greckie, rzymskie – w czasach Imperium Rzymskiego miasto było znane jako Flumen. Następnie było podbijane przez Ostrogotów, Bizancjum, Longobardów, Awarów, a w 452 zostało zniszczone przez Hunów. Największe znaczenie i świetność miasto przeżywało w średniowieczu – dogodne położenie sprzyjało bogaceniu się na handlu, wysokie mury chroniły przed najeźdźcami. Chorwaci zaczęli zasiedlać miasto od VII wieku, następnie Rijeka przeszła we władanie węgierskie, a w XV wieku pod rządy Habsburgów. W 1723 została proklamowana „wolnym portem”. W XIX wieku nastąpił intensywny rozwój gospodarczy. Od 1870 Rijeka znajdowała się w jednostce administracyjnej (podlegającej bezpośrednio pod jurysdykcję Budapesztu) wchodzącej w skład Krajów Korony Świętego Stefana – węgierskiej części dualistycznych Austro-Węgier[8].
Początkowo po I wojnie światowej miasto stało się przedmiotem sporów między Włochami a nowo powstałym Królestwem Serbów, Chorwatów i Słoweńców. W czasie negocjacji dotyczących przyszłości Rijeki miasto zajął włoski awanturnik Gabriele d’Annunzio (1919) i proklamował objęcie władzy na tym obszarze (Regencja Carnaro)[8].
W 1920 Włochy i Królestwo SHS porozumiały się, w wyniku czego powstało Wolne Miasto Fiume, które jednak na mocy traktatu rzymskiego w 1924 uległo podziałowi – większość terytorium i samo miasto przyłączono do Królestwa Włoch[8]. Granica między Rijeką a wsią Sušak biegła jak dawna granica między terytorium Rijeki a Królestwem Chorwacji (autonomicznym regionem w węgierskiej części Austro-Węgier) i w niektórych miejscach na pamiątkę dawnego podziału jej przebieg jest zaznaczony do dziś[9].
Po II wojnie światowej, w 1947, miasto zostało przyłączone do Jugosławii[8].
Zabytki
[edytuj | edytuj kod]- średniowieczny kościół NMP (przebudowany w stylu barokowym)[10]
- klasztor Augustianów z barokowym kościołem Św. Hieronima[11]
- ratusz (XVIII wiek, przebudowany XIX wiek)[12]
- katedra Św. Wita (XVII wiek, XVIII wiek)[13]
- serbska cerkiew św. Mikołaja (XVIII wiek)[14]
- wieża miejska (XV wiek, XVIII wiek)[15]
- Chorwacki Teatr Narodowy im. Ivana Zajca (XIX wiek)[16]
- liczne budowle użyteczności publicznej z XIX wieku i początku XX wieku
Miasta partnerskie
[edytuj | edytuj kod]
Ludzie związani z Rijeką
[edytuj | edytuj kod]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ City of Rijeka, [w:] urbact.eu [online] [dostęp 2023-07-29] (ang.).
- ↑ Rijeka, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-08-08].
- ↑ Rafinerija nafte Rijeka. Portal hrvatske tehničke baštine, 30.11.2021. [dostęp 2025-11-14]. (chorw.).
- ↑ Rijeka International Airport. Rijeka Airport Ltd.. [dostęp 2025-11-14]. (ang.).
- ↑ Sveučilište u Rijeci. [dostęp 2025-11-14]. (chorw.).
- ↑ Rijeka će biti Europska prijestolnica kulture 2020.. hrt.hr, 2016-03-29. [dostęp 2016-08-02]. (chorw.).
- ↑ Rijeka to be European Capital of Culture in Croatia in 2020. ec.europa.eu, 2016-03-29. [dostęp 2016-08-02]. (ang.).
- ↑ a b c d Riječke godine. Turistička zajednica grada Rijeke. [dostęp 2025-11-14]. (chorw.).
- ↑ Zoran Zdelar: Miletić: Označavanje bivše granice Rijeke i Sušaka je uvreda za Riječane. Fiuman, 18.07.2018. [dostęp 2025-11-14]. (chorw.).
- ↑ Župna crkva Uznesenja Blažene Djevice Marije. bdm-uznesenja.org/. [dostęp 2025-11-14]. (chorw.).
- ↑ Crkva svetog Jeronima i dominikanski samostan. Turistička zajednica grada Rijeke. [dostęp 2025-11-14]. (chorw.).
- ↑ Stara gradska vijećnica. Turistička zajednica grada Rijeke. [dostęp 2025-11-14]. (chorw.).
- ↑ Katedrala sv. Vida. Turistička zajednica grada Rijeke. [dostęp 2025-11-14]. (chorw.).
- ↑ Srpska pravoslavna crkva, hram svetog Nikolaja. Turistička zajednica grada Rijeke. [dostęp 2025-11-14]. (chorw.).
- ↑ Gradski toranj. Turistička zajednica grada Rijeke. [dostęp 2025-11-14]. (chorw.).
- ↑ HNK Ivana pl. Zajca Rijeka. Turistička zajednica grada Rijeke. [dostęp 2025-11-14]. (chorw.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Strona internetowa miasta jako Europejskiej Stolicy Kultury (chorw. • ang.)
