Józef Tusk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Józef Tusk
Data i miejsce urodzenia 23 marca 1907
Emaus
Data i miejsce śmierci 12 czerwca 1987
Sopot
Miejsce spoczynku cmentarz katolicki w Sopocie
Zawód, zajęcie urzędnik kolejowy, lutnik
Narodowość polska
Rodzice Józef, Augustyna
Małżeństwo Julianna Jeżewska
Dzieci Jan, Donald, Eleonora, Ewa, Bronisław, Rajmund
Krewni i powinowaci Donald Tusk (wnuk)
Odznaczenia
Medal Zwycięstwa i Wolności 1945
Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury”

Józef Tusk (ur. 23 marca 1907 w Emaus, zm. 12 czerwca 1987 w Sopocie) – polski urzędnik kolejowy i lutnik.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 23 marca 1907 w Emaus (obecnie część Gdańska) w robotniczej, katolickiej rodzinie Józefa i Augustyny z domu Adamczyk[1][2]. Miał pięcioro rodzeństwa[3]. W dzieciństwie stracił ojca i był wychowywany przez matkę[3].

Okres przedwojenny[edytuj | edytuj kod]

W 1921 ukończył szkołę powszechną w Gdańsku, a od 1924 do 1925 kształcił się w wieczorowych kursach malarstwa artystycznego[2]. Według jego późniejszej relacji – jako Polacy – nie mieli z rodziną dobrych warunków życia w Wolnym Mieście Gdańsku[3].

Podjął pracę w Poczcie Polskiej[2]. Od 1926 do 1939 był pracownikiem w Polskich Kolejach Państwowych, m.in. na stanowisku telegrafisty kolejowego na dworcu głównym[4][2]. Działał w organizacjach polonijnych w Gdańsku[5][2]. Po latach został wymieniany w gronie kolejarzy-członków formacji dywersyjnych, przygotowywanych przez Oddział II SG WP do działań w przypadku wojny[6].

Jego pasja związana z wykonywaniem skrzypiec zaczęła się od otrzymania prostego modelu tego instrumentu, gdy miał pięć lat[3]. Początkowo próbował na nich grać samodzielnie[3]. W wieku młodzieńczym zajmował się majsterkowaniem i modelarstwem lotniczym[3]. W okresie międzywojennym zajął się lutnictwem, wpierw od lat 20. jako samouk[2]. W wieku 15 lat wykonał samodzielnie pierwszy model skrzypiec[3]. Kilka lat później poznał znanego gdańskiego lutnika Emila Neumanna, prezentując mu wykonaną przez siebie kopię XVII-wiecznego modelu skrzypiec Steinera[3]. Doceniony przez niego od 1934 działał u jego boku[3][2].

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Po wybuchu II wojny światowej 1 września 1939 został aresztowany przez Gestapo[2]. Został wysłany na roboty przymusowe, przebywał w obozie w Nowym Porcie[7], od 19 marca 1940 był osadzony w niemieckim obozie koncentracyjnym Stutthof (pracował tam przy budowie baraków; na jednej z zachowanych drewnianych tabliczek znalezionych w tym obozie odkryto podpis J. Tusk 24 września 1939[8]), a potem także w Neuengamme (numer obozowy 5939)[9], w którym przebywał do 26 sierpnia 1942[10][2]. Został zwolniony ze względu na nieprzydatność do pracy. Najpóźniej pod koniec 1943 powrócił do żony i dzieci w Gdańsku.

Zgodnie z dekretem Hitlera z 1 września 1939 obywatele Wolnego Miasta Gdańska stali się automatycznie obywatelami Niemiec[11]. Wobec ponoszenia przez III Rzeszę strat na froncie wschodnim zapadła decyzja o wcielaniu ludności kaszubskiej do Wehrmachtu, w związku z czym Józef Tusk 2 sierpnia 1944 został powołany do tego wojska[2]. Według relacji jego najstarszej córki Eleonory Gurkowskiej oraz zgodnie z niemieckimi dokumentami[12] był żołnierzem jednostki o nazwie 328. Grenadier-Ersatz-und Ausbilldungsbatallion (328. Zapasowy Batalion Szkolny Grenadierów) i wraz z nią stacjonował w Akwizgranie (jednostka odpowiadała za pobór, szkolenie rezerw wojsk lądowych oraz uzbrojenie)[13]. W szeregach Wehrmachtu pozostawał do października 1944[5]. Od 24 listopada 1944 był żołnierzem Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie[13][5][2]. W życiorysie z 1975 stwierdził, że pracował Od 26.8.1944 do 5.3.1945 przy kopaniu okopów.

 Osobny artykuł: Polacy w Wehrmachcie.

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

Grób Józefa Tuska na Cmentarzu katolickim w Sopocie

Po zakończeniu wojny, przez Szczecin 15 października 1945 przybył do Gdańska[2]. Od tego roku do 1948 ponownie był pracownikiem PKP[2]. W okresie PRL wraz z rodziną zamieszkał w Sopocie przy ulicy 20 października[3]. W 1949 założył pracownię lutniczą w Sopocie[2]. W 1955 przystąpił do Związku Polskich Artystów Lutników[2]. Łącznie wykonał około 150 skrzypiec, 10 altówek, 12 gitar oraz wiolonczelę[2]. W 1955 został laureatem I Krajowego Konkursu Lutniczego[2]. Brał udział w międzynarodowych konkursach[3]. W jego mieszkaniu, stanowiącym zarazem pracownię, spotykali się artyści muzycy i plastycy[3].

Zmarł 12 czerwca 1987 w Sopocie[2]. Został pochowany na cmentarzu katolickim w Sopocie 17 czerwca 1987[14] (kwatera D2-19-10)[15].

Był żonaty z Julianną z d. Jeżewską (ślub: 27 czerwca 1929, Gdańsk), z którą miał sześcioro dzieci: Jana, Donalda (1930–1972), Eleonorę (ur. 1932, po mężu Gurkowska), Ewę (1934-), Bronisława (1935-2000, rzeźbiarz), Rajmunda (1936-)[2].

Odniesienia[edytuj | edytuj kod]

Do dyskredytowania w oczach opinii publicznej byłego Premiera RP z powodu służby jego dziadka w Wehrmachcie często wykorzystywana jest powyższa fotografia przedstawiająca członków Einsatzgruppen w czasie akcji aresztowania Żydów we wrześniu 1939 roku w okupowanej Polsce, gdzie w tym czasie jego dziadek był aresztowany przez Gestapo. Na fotografii widoczni są od lewej: Oberscharführer SD, Rottenführer Allgemeine SS, Untersturmführer Waffen-SS i Oberscharführer SD.

Wojenne losy Józefa Tuska, a w szczególności kwestia wcielenia do Wehrmachtu, stały się pożywką do wywołania czarnego PR wobec osoby jego wnuka, Donalda Tuska, podczas prezydenckiej kampanii wyborczej w 2005. Wówczas Jacek Kurski (przedstawiciel konkurencyjnego kandydata na urząd prezydenta RP, Lecha Kaczyńskiego) stwierdził, że poważne źródła na Pomorzu mówią, że dziadek Donalda Tuska zgłosił się na ochotnika do Wehrmachtu[16][7][17][18]. Wcześniej Kurski wynajął niemiecką kancelarię adwokacką w celu poszukiwania informacji w tym zakresie[13].

Podobny ruch propagandowy wykonały w kwietniu 2020 na Węgrzech media zależne od Viktora Orbána[19]. Za rozpowszechnianie tego czarnego pijaru tym razem odpowiadała agencja prasowa powiązana z Árpádem Habonym, nieoficjalnym spin doktorem i architektem kampanii propagandowych Orbana[20].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Akt urodzenia Józefa Tuska, USC Ujeścisko, akt nr 36/1907, Archiwum Państwowe w Gdańsku. szukajwarchiwach.gov.pl. [dostęp 2021-09-02].
  2. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u Józef Tusk. gedanopedia.pl. [dostęp 2020-04-21].
  3. a b c d e f g h i j k l Józef Tusk fecit. Od własnego... sympatyka. „Dziennik Bałtycki”. Nr 16, s. 7, 19-20 stycznia 1958. 
  4. Rocznik Komunikacyjny na lata 1933/1934 – III wydanie Związku Prawników i Ekonomistów Kolejowych Rzeczypospolitej Polskiej, poz. 633, s. 216.
  5. a b c Łukasz Grzędzicki. Polowanie na dziadków. „Pomerania)”. Nr 241, s. 9-11, 2005. 
  6. „Dziennik Bałtycki” z 12 VIII 2006.
  7. a b Bulterier rzuca błotem w Tuska. „Głos Pomorza”. Nr 238, s. 4, 15-16 października 2005. 
  8. Tusk: przypomnimy całemu światu, kto za co odpowiada. onet.pl, 2007-05-10.
  9. Baza danych: Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką (pol.). s. należy wpisać w wyszukiwarce: Józef Tusk oraz datę lub miejsce urodzenia. [dostęp 2012-07-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-01-23)].Sprawdź autora:1.
  10. Lamus.pl, s. 240.
  11. 61 lat po zbrodni, rmf.fm, 12 grudnia 2000
  12. Nowe dokumenty ws. dziadka Donalda Tuska. vp.pl, 2005-10-15. [dostęp 2010-05-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-06-17)].(strona dostępna na: ). Informacja z niemieckich archiwów dotycząca służby Józefa Tuska w Wehrmachcie: (skan dokumentu na stronie tvp.pl, dostępny na: web.archive.org).
  13. a b c Miał dziadka w niemieckiej armii. „Głos Pomorza”. Nr 241, s. 1, 4, 15-16 października 2005. 
  14. Nekrolog. „Dziennik Bałtycki”. Nr 138, s. 6, 16 czerwca 1987. 
  15. śp. Józef Tusk
  16. Katarzyna Pastuszko, Komuna poparła Tuska, angora.com.pl, 16 października 2005 [zarchiwizowane 2014-03-09].
  17. Dziadek z Wehrmachtu. wp.pl. [dostęp 2020-04-21].
  18. "Okazało się, że dziadek był w Wehrmachcie". onet.pl, 2011-09-28. [dostęp 2020-04-21].
  19. Az Orbánt nácizó Tusk nagyapja valóban náci kollaboráns volt (węg.). magyarnemzet.hu, 2020-04-18. [dostęp 2020-04-21].
  20. Mateusz Bałuka: Węgry: Tusk zaatakował Orbana. Prorządowe media publikują teksty o dziadku z Wehrmachtu (pol.). Onet.pl, 2020-04-20. [dostęp 2020-12-16].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]