Józef Zając (cichociemny)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Józef Zając
Józef Synek
Kolanko, Rozdzielacz, Zawór
porucznik   por. Józef Zając porucznik
por. Józef Zając
Data i miejsce urodzenia 10 marca 1902
Gorlice
Data i miejsce śmierci 9 października 1968
Londyn
Przebieg służby
Lata służby 1919–1920 i 1939–1945
Siły zbrojne Wojsko Polskie (II RP), Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie,Armia Krajowa
Jednostki 1 Pułk Strzelców Podhalańskich, 21 Dywizja Piechoty Górskiej, 3 Pułk Grenadierów Śląskich, 1 Dywizja Pancerna (PSZ), Batalion „Kiliński”, Batalion „Rum”
Stanowiska dowódca drużyny, zastępca dowódcy plutonu, zastępca dowódcy kompanii
Główne wojny i bitwy wojna polsko-bolszewicka,
II wojna światowa,
powstanie warszawskie
Odznaczenia
Krzyż Walecznych (od 1941, czterokrotnie)

Józef Zając pseud.: Kolanko, Rozdzielacz, Zawór (ur. 10 marca 1902 w Gorlicach, zm. 9 października 1968 w Londynie) – żołnierz Wojska Polskiego II RP, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, oficer Armii Krajowej, porucznik piechoty, cichociemny.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Po ukończeniu gimnazjum w Nowym Sączu w 1918 roku kontynuował naukę w Szkole Handlowej w Krakowie. W 1919 roku ochotniczo wstąpił do Wojska Polskiego. Został przydzielony do 1 pułku strzelców podhalańskich. Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Z 1 kompanią sztabową Brygady Górskiej uczestniczył w wielu bitwach z bolszewikami, następnie w kompanii sztabowej 21 Dywizji Piechoty Górskiej uczestniczył w ofensywie sierpniowej 1920 roku od Łukowa aż po Wilno.

Po demobilizacji w 1921 roku pracował w Muszynie, Nowym Sączu i Borysławiu. W latach 1924–1939 pracował jako rachmistrz w Wydziale Powiatowej Rachuby Starostwa w Kopyczyńcach.

We wrześniu 1939 roku został wyreklamowany przez starostę od służby. 18 września przekroczył polsko-rumuńską i w październiku statkiem SS Pułaski dotarł do Francji, gdzie został przydzielony do Szkoły Podchorążych Piechoty w Camp de Coëtquidan. Od maja 1940 roku walczył w kampanii francuskiej jako dowódca drużyny, następnie zastępca dowódcy plutonu w 2 kompanii II batalionu 3 pułku Grenadierów Śląskich 1 Dywizji Grenadierów. 22 czerwca zatrzymany na granicy szwajcarskiej, dostał się do niewoli niemieckiej, w której przebywał do czerwca 1942 roku, m.in. w Stalagu XVIII A Kaisersteinbruch. Na przełomie stycznia i lutego 1941 roku przeniesiony do Stalagu I A. Tam zachorował na płuca i został przeniesiony do szpitala w Marsylii, następnie w Clermont-Ferrand.

14 lipca 1942 roku wraz z kilkunastoma osobami uciekł barką morzem na Gibraltar, dotarł tam na przełomie maja i czerwca 1942 roku. W sierpniu 1942 roku przedostał się do Wielkiej Brytanii. Pod koniec sierpnia 1942 roku został przydzielony do 1 Pułku Rozpoznawczego 1 Dywizji Pancernej.

W maju 1943 roku zgłosił się do służby w Kraju. Do 20 marca 1944 roku uczestniczył w szkoleniach, m.in. w dywersji i broni pancernej (w Catterick Camp). Został zaprzysiężony 15 grudnia 1943 roku w Oddziale VI Sztabu Naczelnego Wodza. Przetransportowany do Głównej Bazy Przerzutowej w Brindisi we Włoszech, przebywał na stacji wyczekiwania od 20 marca do 4 maja 1944 roku.

Został zrzucony do Polski w nocy z 4 na 5 maja 1944 roku w ramach operacji „Weller 26” dowodzonej przez mjra naw. Józefa Gryglewicza, na placówkę „Szczur” położoną w okolicy wsi Wola Gałęzowska. Z samolotu Liberator o numerze BZ-965 „S” razem z nim skoczyli (ekipa 50): ppor. Adam Dąbrowski ps. Puti, ppor. Adam Krasiński ps. Szczur, ppor. Andrzej Prus-Bogusławski ps. Pancerz, kpt. Jan Walter ps. Cyrkiel oraz Alfred Whitehead ps. Dolina 2. Zrzut skoczków oraz zasobników i paczek z dwóch samolotów trwał 1,5 godz. i został w całości przyjęty przez oddział partyzancki Armii Krajowej, dowodzony przez ppor. Aleksandra Sarkisowa ps. Szaruga.

Początkowo w oddziałach leśnych AK, następnie z kurierem Delegatury Rządu na Kraj udaje się do Warszawy. Aklimatyzacja u ciotki Michaliny Wieszeniewskiej i in. Po aklimatyzacji dostał przydział do 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty, jednak przydział ten nie został zrealizowany.

Od 5 maja do 31 lipca 1944 roku był przydzielony do Okręgu AK Warszawa. W czasie powstania warszawskiego początkowo wraz z Tadeuszem Jaworskim ps. Bławat oraz Zbigniewem Wilczkiewiczem ps. Kij w grupie ochotników próbujących zdobyć gmach PAST-y. 5 sierpnia został przydzielony do batalionu Kiliński na stanowisko zastępcy dowódcy 9 kompanii, a od 9 września walczył w batalionie szturmowym „Rum”. Od 5 sierpnia 1944 roku walczył w obronie rejonu pl. Grzybowskiego oraz ulic Grzybowska – Ceglana – Graniczna – Marszałkowska – Zielna – Świętokrzyska, ew. dojścia do Pl. Bankowego. Wyróżnił się szczególnie 18 sierpnia 1944 roku podczas całodziennych walk z nacierającymi pod osłoną czołgów Niemcami, na pl. Grzybowskim i ul. Królewskiej, a także podczas nocnego szturmu z 30 na 31 sierpnia na Hale Mirowskie. Ranny w obie nogi.

Po kapitulacji powstania, od 5 października 1944 roku do 2 maja 1945 roku przebywał w obozach niemieckich, początkowo Stalag 344 Lamsdorf, następnie Oflag II-D Gross Born, potem Oflag X A Sandbostel oraz Oflagu X C. Uwolniony 3 maja 1945 roku przez wojska brytyjskie. 10 maja 1945 roku zameldował się w Oddziale VI Sztabu Naczelnego Wodza w Londynie. 1 lipca 1945 roku otrzymał od Szefa Oddziału VI Sztabu Naczelnego Wodza rozkaz pracy w Głównej Komisji Weryfikacyjnej Armii Krajowej przy 11 Leopold Road w Londynie. Został zweryfikowany przez tę komisję 29 listopada 1945 roku.

Osiedlił się w Wielkiej Brytanii. Działał w Kole Cichociemnych w Londynie.

Był autorem wspomnień: Służba na odcinku opublikowanych w książce pt. Drogi cichociemnych... (wyd. I, II, III, Veritas, Londyn, 1954, 1961, 1972, Bellona, Warszawa, 1993, 2008).

Awanse[edytuj | edytuj kod]

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Życie rodzinne[edytuj | edytuj kod]

Był synem Stanisława i Antoniny z domu Gawor. Był dwukrotnie żonaty, jego pierwszą żoną była Aniela z domu Pierogowska (1900–1992). Mieli dwoje dzieci: Zbigniewa (1927–2002) i Ewę (1931-2017). Będąc na emigracji ożenił się powtórnie. Jego wnuki to b. poseł Ryszard Zając[1] syn Ewy oraz Adam Zając syn Zbigniewa.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dowód pokrewieństwa » Ryszard M. Zając, Ryszard M. Zając [dostęp 2016-01-14] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]