Książ Wielki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Książ Wielki
Herb
Herb Książa Wielkiego
Książ Wielki – zamek
Książ Wielki – zamek
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat miechowski
Gmina Książ Wielki
Liczba ludności (2017) 1915
Strefa numeracyjna (+48) 41
Kod pocztowy 32-210[1]
Tablice rejestracyjne KMI
SIMC 0246617
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Książ Wielki
Książ Wielki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Książ Wielki
Książ Wielki
Ziemia50°26′32″N 20°08′25″E/50,442222 20,140278
Książ Wielki – pałacowa kapliczka pw. św.Zofi
Kościół parafialny św. Wojciecha (widok od strony wschodu).

Książ Wielki (łac. Xiaz Maior[potrzebny przypis]) – wieś gminna w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie miechowskim, w gminie Książ Wielki.

W 1595 roku miasto położone w powiecie ksiąskim województwa krakowskiego była własnością starosty chęcińskiego Piotra Myszkowskiego[2]. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie kieleckim.

Miejscowość jest siedzibą gminy Książ Wielki. Położona nad Nidzicą, ok. 7 km na północny wschód od Miechowa, przy DK7.

Integralne części wsi Książ Wielki[3][4]
SIMC Nazwa Rodzaj
1050394 Kozłówka część wsi
1050402 Mirów-Zamek część wsi
1050419 Opacz część wsi
1050431 Podbrzezie część wsi
1050483 Pokusa część wsi
1050490 Wielki Dwór część wsi
1050508 Wysiołek część wsi

Historia[edytuj]

Pierwotnie była to osada książęca, wzmiankowana już w 1120 przez kronikarza w klasztorze cystersów w Jędrzejowie.

W końcu XIV wieku był własnością Spytka z Melsztyna. W 1385 (inne źródła podają lata 1333–1370) Książ Wielki otrzymał prawa miejskie (lokacja królowej Jadwigi na prawie magdeburskim). Od tego czasu był także siedzibą szkółki parafialnej, wzmiankowanej w dokumentach magistratu. Jako siedziba powiatu, pod koniec XIV w. stał się także miejscem, w którym orzekał sąd ziemski (przetrwał do II poł. XVIII w.)[5].

W 1521 Książ Wielki i 7 wsi Marcin Kamieniecki sprzedał Janowi Tęczyńskiemu za 5500 florenów. Od XIV-XVIII wieku odbywały się tu roki sądowe ziemskie.

Do 1795 Książ Wielki był siedzibą powiatu, obejmował on wówczas takie miasta jak: Miechów, Wolbrom, Żarnowiec i Jędrzejów. Status miasta powiatowego utracił Książ po ostatnim rozbiorze Polski.

W XV i XVI wieku odbywały się jarmarki słynne na całe ówczesne województwo krakowskie.

W latach 1558–1562 Książ Wielki był własnością Jana Bonera, pod jego opieką powstał tu ważny ośrodek kalwinów, odbyły się tu synody w latach 1558, 1560 i 1562. Potem powstał zbór ariański[6].

Kolejnym właścicielem Książa był Stanisław Barzi, usunął on różnowierców. W 1582 miasto przeszło na własność Myszkowskich, a od 1727 należało do rodu Wielopolskich, m.in. miasto i pałac były własnością Aleksandra Wielopolskiego[7].

Po III rozbiorze w 1795 Książ Wielki znalazł się w zaborze austriackim. Od 1809 był w Księstwie Warszawskim, a od 1815 po kongresie wiedeńskim, został włączony do Królestwa Kongresowego. W odwecie za udział mieszkańców w powstaniu styczniowym, Książ Wielki w 1875 utracił prawa miejskie.

W czasie okupacji niemieckiej do 1942 na terenie Książa znajdowało się getto otwarte. Do tego czasu Żydzi stanowili około połowę mieszkańców Książa (478 na 910 mieszkańców w 1860 według „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”). W dniach 1–2 sierpnia 1944 Gestapo i niemiecka policja dokonali pacyfikacji wsi mordując 12 osób oraz paląc wieś liczącą ok. 100 zabudowań. Akcja pacyfikacyjna była odwetem za działalność partyzantów w regionie[8].

Zabytki[edytuj]

Według rejestru zabytków NID[9] na listę zabytków wpisane są obiekty:

  • zespół kościoła parafialnego pw. św. Wojciecha, nr rej.: 90 z 15.01.1969 oraz 972 z 21.03.1978:
    • kościół, XV w., pocz. XVII w.
    • drewniana dzwonnica z 1735 wraz z dzwonami: św. Wojciech, Maryja Królowa Polski, Millenium. Wszystkie z 1965 r. *
    • cmentarz przykościelny z kapliczką
    • ogrodzenie z bramką
  • zespół klasztorny augustianów z XIV-XVIII w., nr rej.: 110 z 8.02.1969 oraz 971 z 21.03.1978:
    • kościół pw. Świętego Ducha z ok. 1381, XVI-XIX
    • klasztor, ob. ss. pasjonistek z 1741
    • cmentarz przykościelny
    • ogrodzenie
    • murowana dzwonnica z XIX wieku. Obecnie nie ma na niej żadnych dzwonów.
  • zespół pałacowy z XVI w., nr rej.: 115/3/57 z 24.01.1957 oraz 979 z 3.07.1978:
    • pałac
    • 2 pawilony. Pierwszy od strony południowej – dawna biblioteka. Drugi od strony północnej – kaplica pałacowa pw. Św.Zofi i Św.Piotra Apostoła.
    • ogród z murami oporowymi
    • park krajobrazowy

Sport[edytuj]

W 2004 powstał klub sportowy – SKS Jastrzębiec Książ Wielki (SKS – Strażacki Klub Sportowy).

Obecnie I drużyna uczestniczy w rozgrywkach B klasy małopolskiego ZPN. II drużyna uczestniczy w rozgrywkach klasy C.

Struktury wyznaniowe[edytuj]

Zobacz też[edytuj]



Przypisy

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  2. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 109.
  3. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. 2013 poz. 200)
  4. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  5. M. Pawlikowski, Sądownictwo ziemskie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012.
  6. Książ Wielki. Wirtualny Szelt.
  7. Książ Wielki – Zamki Polskie (pol.). [dostęp 24 listopada 2008].
  8. Józef Fajkowski, Jan Religa: Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939-1945. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1981.
  9. NID: Rejestr zabytków nieruchomych, województwo małopolskie. [dostęp 24 listopada 2008].


Linki zewnętrzne[edytuj]