Kazimierz Braun (reżyser)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy polskiego reżysera i pisarza. Zobacz też: Kazimierz Braun - inne osoby o tym imieniu i nazwisku.
Kazimierz Braun
Data i miejsce urodzenia 29 czerwca 1936
Mokrsko Dolne
Zawód polski reżyser, pisarz, uczony
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Zasługi RP Krzyż Oficerski Orderu Zasługi RP Złoty Krzyż Zasługi Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Medal Komisji Edukacji Narodowej Medal Komisji Edukacji Narodowej

Kazimierz Braun (ur. 29 czerwca 1936 w Mokrsku Dolnym) – polski reżyser, pisarz, uczony.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Źródła[1]

Kazimierz Braun ukończył polonistykę na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (1958) oraz reżyserię dramatyczną w PWST w Warszawie (1962). Doktoryzował się na Uniwersytecie im. A. Mickiewicza w Poznaniu (1971), habilitował się na Uniwersytecie Wrocławskim (1975) oraz w PWST w Warszawie (1988). Został mianowany profesorem w USA (1989) i profesorem w Polsce (1992). Jako reżyser zadebiutował w teatrze w 1961 r., w telewizji w 1962 r. Reżyserował w Teatrze Polskim w Warszawie, Teatrze Wybrzeże w Gdańsku, Teatrze im. Słowackiego w Krakowie, Teatrze im. Horzycy w Toruniu, Teatrze im. Solskiego w Tarnowie, oraz za granicą m.in. w USA, Irlandii, Kanadzie, Niemczech. W latach 1967-1971 był Dyrektorem Artystycznym Teatru im. Osterwy w Lublinie, w latach 1971-1974 Dyrektorem Naczelnym i Artystycznym tamże, w latach 1975-1984, Dyrektorem Naczelnym i Artystycznym Teatru Współczesnego we Wrocławiu, skąd został zwolniony przez władze z powodu działalności opozycyjnej. Od 1985 r. pracował i mieszkał w USA. Reżyserował m.in. w The Guthrie Theatre w Minneapolis, Odyssey Theatre w Los Angeles, Chicago Actors Ensemble, Kavinoky Theatre w Buffalo, oraz na uniwersytetach.

Do jego najwybitniejszych prac zaliczano cykle przedstawień według sztuk C. Norwida (13 widowisk)[2], T. Różewicza (19 widowisk)[3], Shakespeare’a (12 widowisk w językach polskim i angielskim)[4], oraz Dziady A. Mickiewicza (dwukrotnie) oraz Dżuma według A. Camusa i Anna Livia według J. Joyce’a i inne.

Wykładał m.in. na Uniwersytecie Wrocławskim, New York University, University of California Santa Cruz, University at Buffalo. Prowadził warsztaty reżyserskie w USA, Polsce, Irlandii i Wielkiej Brytanii. Współpracował z zespołami polskimi w USA i Kanadzie.

W swoich pracach teatralnych Kazimierz Braun odwołuje się do tradycji Appii, Craiga, Wyspiańskiego i Osterwy. Tworzy przedstawienia w oparciu o swą ideę „Teatru wspólnoty”[5], dążąc do przemienienia aktorów i widzów w jedną twórczą grupę. Osiąga to poprzez wytworzenie specjalnych relacji międzyludzkich w czasie akcji widowiska, jak również budując przestrzeń teatralną, która łączy wszystkich obecnych. W swoich utworach prozatorskich i dramatycznych Braun posługuje się stylistyką i środkami wyrazowymi „fikcji historycznej”, w której prawdziwe zdarzenia i prawdziwe postaci służą jako fundament do zbudowania skomplikowanej rzeczywistości symbolicznej i duchowej. W swoich pracach poświęconych historii teatru wydobywa zależności między estetyką, a społecznym i politycznym kontekstem życia teatralnego. Tłumaczył z angielskiego, francuskiego i włoskiego na polski, oraz z polskiego, francuskiego i rosyjskiego na angielski.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Jego rodzicami byli dr Juliusz Braun, profesor, działacz katolicki, więzień stalinowski, oraz Elżbieta, z domu Korwin-Szymanowska (oboje zmarli w 1990 r.). Ożenił się z Zofią Reklewską, córką Wincentego Reklewskiego, pisarką i teatrologiem. Ich dziećmi są dr Monika Braun, pisarka i nauczyciel akademicki, Grzegorz Braun, reżyser filmowy i publicysta, dr Justyna Braun, nauczyciel akademicki. Ich wnuczkami są Anna, Joanna, Aniela, Zofia, Elżbieta.

Kariera zawodowa (wybór)[edytuj | edytuj kod]

Źródło[6]

  • Asystent reżysera, Teatr Współczesny, Warszawa, 1958-1961
  • Reżyser, Teatr Wybrzeże, Gdańsk, 1961-1964
  • Reżyser, Teatr Polski, Warszawa, 1961-1964
  • Reżyser, Teatr im. Horzycy, Toruń, 1965-1967
  • Dyrektor artystyczny, Teatr im. Osterwy, Lublin, 1967-1972
  • Dyrektor naczelny i artystyczny, Teatr im. Osterwy, Lublin, 1972-1974
  • Dyrektor naczelny i artystyczny, Teatr Współczesny, Wrocław, 1975-1984
  • Docent, Uniwersytet Wrocławski, 1975-1985
  • Docent, PWST Kraków/Wrocław, 1977-1985
  • Visiting Professor, New York University, 1985
  • Visiting Professor, Swarthmore College, 1985-1986
  • Regents Professor, University of California, 1986
  • Associate Professor, University at Buffalo, 1987-1989
  • Professor University at Buffalo, 1989-2015
  • Profesor, nominacja Prezydenta RP, 1992

Prace reżyserskie (wybór)[edytuj | edytuj kod]

Źródło[7]

  • 1961, Mrożek, Karol, Na pełnym morzu, Strip-tease, Gdańsk
  • 1962, Norwid, Pierścień wielkiej damy, Warszawa (także Teatr Telewizji, 1963)
  • 1962, Szaniawski, Dwa teatry (także Teatr Telewizji, 1972)
  • 1963, Brecht, Kaukaskie kredowe koło, Gdańsk
  • 1963, Shakespeare, Romeo i Julia, Warszawa
  • 1965, Wyspiański, Wesele, Toruń
  • 1967, Wyspiański, Noc listopadowa, Gdańsk
  • 1968, Shakespeare, Hamlet, Lublin (także Wrocław, 1985)
  • 1968, Norwid, Kleopatra i Cezar, Lublin (także Teatr Telewizji, 1968)
  • 1970, Różewicz, Akt przerwany, Lublin (także Teatr Telewizji, 1970)
  • 1970, Norwid, Za kulisami, Kraków (także Teatr Telewizji w 1966)
  • 1971, Żeromski, Popioły, adaptacja reżysera, Teatr Telewizji
  • 1972, Różewicz, Kartoteka (także Sofia, Bułgaria, 1978; SouthBend, Indiana, 1982)
  • 1972, Wyspiański, Wyzwolenie, Lublin
  • 1973, Różewicz, Stara kobieta, Lublin (także Teatr Telewizji, 1976; Dublin, Irlandia, 1983)
  • 1976, Joyce, Anna Livia, Wrocław
  • 1977, Gombrowicz, Operetka, Wrocław
  • 1978, Mickiewicz, Dziady (pełny tekst), Wrocław
  • 1979, Różewicz, Przyrost naturalny, adaptacja reżysera, Wrocław (także Chicago, 1989)
  • 1982, Mickiewicz, Dziady, adaptacja reżysera, Wrocław
  • 1982, Shakespeare, Wieczór trzech króli, Wrocław (także Esslingen, Niemcy, 1982)
  • 1983, Camus, Dżuma, adaptacja reżysera, Wrocław (także Chicago, 1988)
  • 1984, Różewicz, Pułapka, Wrocław
  • 1986, Ionesco, Nosorożec, Minneapolis
  • 1987, Różewicz, Odejście głodomora, Buffalo
  • 1988, Witkacy, Szewcy, Los Angeles
  • 1989, Shakespeare, Król Lear, Buffalo
  • 1990, Braun, Królowa Emigrantka, Toronto
  • 1991, Shakespeare, Jak wam się podoba, Buffalo
  • 1995, Mrożek, Tango, Konxville, Tennessee
  • 1996, Bolt, Oto jest głowa zdrajcy, Buffalo
  • 1999, Shakespeare, Ryszard III, Buffalo
  • 2003, Jerzy Braun, Europa, Tarnów
  • 2004, Braun, Dzieci Paderewskiego, Buffalo
  • 2006, Brandstaetter, Upadek kamiennego domu, Tarnów
  • 2006, Różewicz, Kartoteka rozrzucona, Buffalo
  • 2008, Braun, Opowieści Poli Negri, Toronto
  • 2010, Claudel, Księga Krzysztofa Kolumba, Steubenville, Ohio
  • 2011, Braun, Cela Ojca Maksymiliana, Tarnów
  • 2012, Braun, Tajemnice Ordonki, Toronto
  • 2012, Greene, Moc i chwała, adaptacja reżysera, Buffalo
  • 2013, Shakespeare, Burza, Buffalo

Łącznie w latach 1961-2014, 154 reżyserie

Książki naukowe (wybór)[edytuj | edytuj kod]

Źródło[8]

  • 1967, Teofil Trzciński, wraz z Zofią Reklewską-Braun, PIW, Warszawa
  • 1971, Cypriana Norwida teatr bez teatru, PIW, Warszawa
  • 1972, Teatr Wspólnoty, Wyd. Literackie, Kraków
  • 1975, Nowy teatr na świecie, WAiF, Warszawa
  • 1979, Druga Reforma Teatru, Ossolineum, Wrocław
  • 1982, Przestrzeń teatralna, PWN, Warszawa
  • 1984, Wielka Reforma Teatru, Ossolineum, Wrocław
  • 1994, Teatr Polski 1939-1989, Semper, Warszawa
  • 1996, A History of Polish Theatre 1939-1989, Greenwood Press, Westport, Connecticut
  • 2000, Theatre Directing, Mellen Press, Lewiston, New York
  • 2003, A Concise History of Polish Theatre, Mellen Press, Lewiston, New York
  • 2005, Krótka historia teatru amerykańskiego, Wyd. UAM, Poznań
  • 2010, Pani Scenograf. Jadwiga Pożakowska, Muzeum Narodowe, Gdańsk
  • 2011, Bracia Adamowiczowie, wraz z Zofią Reklewską-Braun, Wyd. Uniwersytetu Rzeszowskiego
  • 2013, Mój teatr Różewicza, Wyd. Uniwersytetu Rzeszowskiego
  • 2014, Mój teatr Norwida, Wyd. Uniwersytetu Rzeszowskiego

Łącznie w latach 1967-2014, 21 książek naukowych

Utwory literackie (wybór)[edytuj | edytuj kod]

  • 1989, Pomnik, powieść, Instytut Literacki, Paryż
  • 1993, Helena, rzecz o Modrzejewskiej, monodram, High Park Press, Toronto
  • 1996, Pożegnanie z Alaską, powieść, PAX, Warszawa
  • 1996, Rzecz o Norwidzie z jego słów utkana, monodram, Bernardinum, Pelplin
  • 1999, Dzień świadectwa, powieść, Wyd. 4K, Bytom
  • 2003, Ptak na szczudłach, opowiadanie, Wyd. A. Marszałek, Toruń
  • 2005, Dzień świadectwa, powieść, wersja rozszerzona, wyd. Św. Wojciecha, Poznań
  • 2006, Promieniowanie, dramat, Archiwum Emigracji, Toruń
  • 2008, Dziesięć dni w PRL-u, wspomnienia, Norbertinum, Lublin
  • 2011, Maximilianus, dramat, Wyd. Bratni Zew, Kraków
  • 2013, Dobrzy księża, wraz z Zofią Reklewską-Braun, Bernardinum, Pelplin

Łącznie w latach 1989-2011, 20 utworów literackich (powieści, poezji, opowiadań, wspomnień)

Nagrody (wybór)[edytuj | edytuj kod]

  • 1963, Nagroda za reżyserię, Kaukaskie kredowe koło Brechta, Festiwal TPP w Toruniu
  • 1964, Nagroda za reżyserię, Zaczarowane koło Rydla, Festiwal Teatrów w Telewizji
  • 1965, Nagroda za reżyserię i opracowanie tekstu, Aktor Norwida, Festiwal Teatrów w Telewizji
  • 1965, Nagroda za reżyserię i opracowanie tekstu, Aktor Norwida, Kaliskie Spotkania Teatralne
  • 1966, Nagroda za reżyserię, Wesele Wyspiańskiego, Festiwal TPP w Toruniu
  • 1970, Nagroda za inscenizację, Akt przerwany Różewicza, Kaliskie Spotkania Teatralne
  • 1979, Nagroda specjalna za inscenizację, Operetka Gombrowicza, Międzynarodowy Festiwal Teatralny w Sitges, Hiszpania
  • 1980, Złota Statuetka Fredry, Przyrost naturalny Różewicza, Wrocław
  • 1980, Nagroda Fundacji Japońskiej, Tokio
  • 1984, Złota Statuetka Fredry, Dżuma według Camusa, Wrocław
  • 1986, Nagroda Kultury Niezależnej
  • 1990, Nagroda Fundacji Guggenheima, USA
  • 1996, Nagroda za najlepsze przedstawienie w Buffalo, Oto jest głowa zdrajcy Bolta
  • 2000, Aurum Award, nagroda literacka, Toronto, Kanada
  • 2001, Nagroda Fundacji Fulbrighta, USA
  • 2003, Nagroda Fundacji Turzańskich, Kanada
  • 2005, Doroczna Nagroda Kongresu Polonii Amerykańskiej
  • 2004, Nagroda Ministra Edukacji Narodowej, Polska
  • 2011, „Złota Sowa”, Wiedeń, Austria

Ordery i odznaczenia (wybór)[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Kto jest kim w Polsce, Edycja 1, Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1984, s. 88-89. Edycja 2, 1989, s. 127. Edycja 3, 1993, s. 75. Edycja 4, Warszawa: Wydawnictwo PAI, 2001, s. 81-82; Kto jest kim we Wrocławiu, Wrocław: Wydawnictwo FOX, 1999, s. 43-44; Marta Fik, Trzydzieści pięć sezonów, Warszawa: WAiF, 1981. s. 291; Informator Nauki Polskiej. Uczeni polscy za granicą, tom 5, Warszawa: Ośrodek Przetwarzania Informacji, 2006, s. 35-36; Małgorzata Semil, Elżbieta Wysińska, Słownik Teatru Współczesnego, Warszawa: WAi F,1990, s. 38-39, drugie wydanie: Warszawa: PAN, Instytut Sztuki, 1980, s. 45-46; Złota Księga Nauk Humanistycznych, Gliwice: Mastermedia, 2013, s. 32; Theatrical Directors, Westport – London: Greenwood Press, 1994, s. 52-53; Who is Who in Polish America, New York: Bicentennial Publishing Corporation, 1996; Kazimierz Braun, International Artistic Advisor, Ambassador Theatre International Center, zoom.info, 2015; Five Thousand Personalities of the World, Raleigh, North Carolina: The American Biographical Institute, 1992, s. 50; International Who’s Who of Intellectuals, Cambridge, England: International Biographical Centre, 1992, s. 84-85; Men and Women of Distinction, Cambridge, England: International Biographical Centre, 1984, s. 56; Kazimierz Braun, Two Thousand Notable American Men, Raleigh, North Carolina: The American Biographical Institute, 1992, s. 36; Who’s Who in the World, Marquis Who’s Who, New Providence, New Jersey: A Reed Reference Publishing Company, 1994, s. 138; Kazimierz Braun, www.culture.pl [dostęp 2014-05-23]; Kazimierz Braun, www.poles.pl [dostęp 2014-05-23].
  2. Antoni Dunajski, Kazimierz Braun wobec Cypriana Norwida, w: Kazimierz Braun, Mój teatr Norwida. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2014. s. 12-32.
  3. Justyna Hoffman, Grand Drame – Grand Théâtre w: Kazimierz Braun, Mój teatr Różewicza. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2013, s. 15-62.
  4. Kazimierz Braun, Z szekspirowskiego archiwum reżysera, w: Andrzej Żurowski, Szekspiromania, Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2013, s. 103-121.
  5. Justyna Hoffman, Wielki teatr wspólnoty we Wrocławiu, w: Droga Kazimierza Brauna, pod red. Justyny Brylewskiej, Toruń: Wyd. A. Marszałek 2006, s. 107-178; Krzysztof Sielicki, Podążać za sensem słowa, w: Horyzonty teatru. Szkice o twórczości Kazimierza Brauna, pod red. Elżbiety Kosarzeckiej, Toruń: Wyd. A. Marszałek, 2004, s. 129-140; Kazimierz Braun, Teatr Wspólnoty, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1972.
  6. Horyzonty teatru III. Bibliografia Kazimierza Brauna, oprac. Barbara Bułat, Toruń: Wyd. A. Marszałek, 2014, s. 5-8.
  7. Horyzonty teatru III. Bibliografia Kazimierza Brauna, oprac. Barbara Bułat, Toruń: Wyd. A. Marszałek, 2014, s. 278-294.
  8. Wojciech Kaczmarek, Kazimierza Brauna historia teatru, w: Szkice o twórczości Kazimierza Brauna, pod red. Elżbiety Kosarzeckiej, Toruń: Wyd. A. Marszałek, 2004, s. 55-77.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • 1978, Witkowska-Lis Hanna, oprac. Teatr Współczesny Wrocław 1948-1978, Teatr Współczesny, Wrocław
  • 1983, Kelera Józef, Wrocław teatralny 1945-1980, Ossolineum, Wrocław
  • 1984, Żmudzki Andrzej (Jarosław Szymkiewicz), Sprawa Teatru Współczesnego, „Obecność”, 1984 nr. 7
  • 1988, Roman Andrzej, Sabat Marian i in. oprac. Komedianci, rzecz o bojkocie. Editions Spotkania, Paryż, 1988
  • 1989, Braun Kazimierz, Różewicz Tadeusz Języki teatru, Wyd. Dolnośląskie, Wrocław
  • 1989, Schlatter Jim, Kazimierz Braun. University of Pennsylvania, Filadelfia
  • 1993, Bereś Stanisław, Braun Kazimierz, Rozdarta kurtyna, Aneks, Londyn
  • 1994, Tyszka Juliusz, Widowiska nowojorskie, Ars Nova, Poznań
  • 1995, Grünberg Sławomir, Na pograniczu kultur (film), Telewizja Polska
  • 2000, Teatr Drugiego Obiegu. Oprac. i red. Joanna Krakowska-Narożniak, Marek Waszkiel. Wyd. Errata, Warszawa
  • 2004, Horyzonty teatru. Szkice o twórczości Kazimierza Brauna, pod redakcją Elżbiety Kossarzeckiej, Wyd. A. Marszałek, Toruń
  • 2006, Horyzonty teatru II. Droga Kazimierza Brauna, pod redakcją Justyny Brylewskiej, Wyd. A. Marszałek, Toruń
  • 2005, Przastek Daniel, Środowisko teatralne w okresie stanu wojennego. Instytut Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa
  • 2006, Mieszkowska Anna, Posłowie do: Kazimierz Braun, Promieniowanie, sztuka o Marii Skłodowskiej-Curie. Archiwum Emigracji, Toruń
  • 2007, Braun Kazimierz, Listy na Babilon. Wyd. Kontekst, Poznań ─ Tarnów 2007.
  • 2008, Braun Kazimierz, Dziesięć dni w PRL-u. Wyd. Norberinum, Lublin
  • 2009, Reklewska-Braun Zofia, Urodziłam się pomiędzy. Wyd. Norbertinum, Lublin
  • 2013, Trygar Barbara, „Ja” w drodze do Wolności, Prawdy i Piękna. Aksjologiczne aspekty twórczości prozatorskiej Kazimierza Brauna. Uniwersytet Rzeszowski, Rzeszów 2013. (Praca doktorska).
  • 2013, Kaczorowska Teresa, Dwunastu na trzynastego. Emigranci stanu wojennego, Związek Literatów na Mazowszu, Ciechanów
  • 2013, Braun Kazimierz, Mój teatr Różewicza. Wyd. Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów
  • 2014, Braun Kazimierz, Mój teatr Norwida. Wyd. Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów
  • 2014, Horyzonty teatru III. Bibliografia Kazimierza Brauna, opracowała Barbara Bułat, Wyd. A. Marszałek, Toruń

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]