Mileva Marić

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Milewa Marić w r. 1896

Mileva Marić (serb. Милева Марић ur. 19 grudnia 1875 w Titlu, zm. 4 sierpnia 1948 w Zurychu) – serbska matematyczka i fizyczka, pierwsza żona Alberta Einsteina (1903–1919), z którą miał troje dzieci.

Pochodzenie i edukacja[edytuj]

Mileva Marić urodziła się w bogatej rodzinie w Titlu – Wojwodina (wówczas Austro-Węgry) była najstarsza z trójki rodzeństwa – miała siostrę Zorkę (1883-1938) i brata o imieniu Miloš (ur. 1885). Ojciec Milevy był oficerem wojska austro-węgierskiego, wkrótce po narodzinach Milevy zakończył karierę wojskową i zdobył posadę w sądzie w Rumie, a następnie w Zagrzebiu.

W 1886 Mileva rozpoczęła naukę w żeńskim gimnazjum w Nowym Sadzie (ženska gimnazija u Novom Sadu). W 1888 przeniosła się do gimnazjum w Sremskiej Mitrovicy gdzie w 1890 roku zdała maturę osiągając najlepsze w całej klasie rezultaty z matematyki i fizyki. W 1890 uczęszczała do Serbskiego Królewskiego Gimnazjum (Kraljevska srpska škola) w Šabcu. Kiedy przeprowadziła się do Zagrzebia dostała specjalne pozwolenie umożliwiające jej uczęszczanie do szkoły dostępnej tylko dla chłopców.

Latem 1896 roku zapisała się na studia medyczne na Uniwersytecie w Zurychu, ale już w październiku przeniosła się na politechnikę (późniejszą Eidgenössische Technische Hochschule Zürich – ETHZ) na wydział matematyki i fizyki, w tym czasie przyjęto tam tylko pięć kobiet. Jednym z jej kolegów podczas wykładów z fizyki był Albert Einstein, który miał wówczas 17 lat. Pierwsze 2 lata studiów były dla Milevy pasmem sukcesów, jeden z semestrów spędziła w Heidelbergu prowadziła wtedy ożywioną korespondencję z Einsteinem, który w listach wyrażał swoją tęsknotę za ukochaną. W 1899 Mileva wróciła do Zurychu, a ich uczucie rozkwitło.

Rodzice Milevy nie sprzeciwiali się temu związkowi. Sądzili, że z powodu ułomności ich córka miała nikłe szanse na zamążpójście. (Mileva miała lewą nogę krótszą. Jako noworodek doznała urazu stawu biodrowego). Natomiast inna atmosfera panowała w domu Einsteinów. Rodzice Alberta nieprzychylnym okiem patrzyli na związek syna z kobietą starszą od niego o 3,5 roku, a do tego niebędącą Żydówką. Mimo obiecujących początków studenckiej kariery latem 1900 Mileva, w przeciwieństwie do Einsteina, po urodzeniu ich pierwszego dziecka, nie zdała egzaminów końcowych. Albert po zakończeniu studiów udał się na wakacje do domu, a Mileva została w Zurychu, pracowała jako pomocnik w laboratorium, przygotowywała się równocześnie do egzaminów poprawkowych, których po raz kolejny nie zdała. W tym czasie spotykała się z Einsteinem i zaszła w ciążę.

Małżeństwo z Einsteinem[edytuj]

Na przełomie stycznia i lutego Mileva w Nowym Sadzie urodziła córeczkę Lise (zdrobniale Lieserl). Mileva znalazła się w niekomfortowej sytuacji, jako 27 letnia panna z nieślubnym dzieckiem i niedokończonymi studiami czuła, że jej osoba przysparza rodzinie samych trosk. Ponieważ Einstein dostał pracę w Bernie Mileva dołącza do niego, a 6 stycznia 1903 roku zawarli związek małżeński. Mileva pojawiła się w Bernie bez dziecka. Prawdopodobnie dziewczynka została oddana do adopcji, bądź – jak twierdzą niektórzy, choć jest to wątpliwe – Liserl zachorowała na szkarlatynę i zmarła.

Z powodu natłoku zajęć Einstein 6 dni w tygodniu przeznaczał na pracę, a czas wolny poświęcał fizyce, natomiast Mileva próbowała poradzić sobie ze stratą dziecka i widmem niedokończonych studiów. Wbrew pozorom związek rozwijał się dobrze, Einstein otrzymał podwyżkę, a para powitała na świecie nowego członka rodziny, syna Hansa Alberta. W marcu 1909 Einstein został profesorem nadzwyczajnym fizyki teoretycznej na Uniwersytecie w Zurychu. W tym czasie korespondował ze swoja dawną sympatią, a między nim a Milevą zaczęło się psuć. Aby przywrócić związkowi należytą równowagę, para wyjechała na wakacje. W 1910 urodził się ich drugi syn Eduard. W 1911 małżeństwo przeniosło się do Pragi, gdzie Einstein został profesorem zwyczajnym na Uniwersytecie Niemieckim. Dla Milevy był to ciężki czas. Źle znosiła liczne napięcia między niemieckimi i czeskimi nacjonalistami. Sama jako Słowianka identyfikowała się z Czechami.

W 1912 roku Einstein ponownie podjął pracę w Zurychu. Mileva uważała, że przenosiny do Szwajcarii poprawią ich wzajemne stosunki. Wkrótce po przybyciu Einstein oprócz pozyskania nowego współpracownika naukowego Marcela Grossmanna, znalazł sobie również nową kochankę – swoją kuzynkę Elzę Einstein. Poważny kryzys małżeński nastąpił wtedy, gdy Einstein przyjął posadę stałego członka prestiżowej Pruskiej Akademii Nauk (Preusissche Akademie der Wissenschaften) i miejsce profesora na Uniwersytecie w Berlinie, gdzie mieszkała jego kochanka. Mileva przełamała swoją początkową niechęć do wyjazdu i w końcu zamieszkała wraz z mężem w Berlinie. Einstein sporządził dla Milevy specjalny spis zakazów. Żądał od niej m.in. aby nie odzywała się do niego niepytana.

W 1914 zaraz przed wybuchem I wojny światowej Mileva spakowała swoje rzeczy i wróciła z dziećmi do Zurychu. Einstein został z kochanką. W 1916 zażądał rozwodu, a gdy wiadomość dotarła do Milevy, ta rozchorowała się. Podczas gdy Milevę zmogła choroba, dziećmi opiekowała się jej siostra Zorka, ale i ta nie była w najlepszej kondycji. Przeżyła załamanie nerwowe i przez dwa lata przebywała w klinice psychiatrycznej. Tymczasem wytężona praca w połączeniu z głodem spowodowała chorobę Einsteina. W 1917 r. chorował na wątrobę, wrzody żołądka, żółtaczkę i ogólne wyczerpanie. W tym czasie zajmowała się nim Elsa Einstein. Latem 1917 r. Albert przeprowadził się do mieszkania obok niej, a rok później oboje postanowili się pobrać. W końcu Mileva przystała na rozwód. Oficjalne rozstanie pary nastąpiło 14 lutego 1919. Warunki określały, że Albert ma płacić alimenty, zdeponować w banku 40 000 marek niemieckich, z których odsetki miały być do dyspozycji Milevy, a ponadto, gdyby dostał Nagrodę Nobla, miał przekazać całą sumę byłej żonie. Wkrótce potem Einstein ożenił się z Elzą.

Po rozwodzie[edytuj]

W życiu Milevy nastał bardzo trudny czas. Siostra przeżyła kolejne załamanie nerwowe i w końcu została uznana za niepoczytalną. Ojciec zmarł w 1922 roku na udar mózgu. Po zdobyciu nagrody Nobla w 1921 Einstein przekazał Milevie pieniądze, za które kupiła w Zurychu trzy nieruchomości, a resztę środków przeznaczyła na leczenie syna Eduarda, który chorował na schizofrenię. Einstein wraz z aktualną żoną uciekł przed nazistami do USA. W 1935 roku zmarła matka Milevy, a w 1938 siostra. W tym samym roku starszy syn Milevy, Hans Albert, wraz z rodziną wyemigrował do USA. Tam też w pierwszych tygodniach po przybyciu zmarł najmłodszy wnuk Milevy, Klaus Martin.

Z powodu długów powstałych w wyniku kosztownego leczenia Eduarda Mileva sprzedała dwa mieszkania. Jednocześnie groziła jej utrata trzeciego lokum. W tych okolicznościach zwróciła się o pomoc do Einsteina. Einstein został właścicielem mieszkania, ale po 8 latach niespodziewanie sprzedał je za 85 000 franków z zastrzeżeniem, że przyszły właściciel pozwoli Milevie na pozostanie w mieszkaniu. Mimo tego Mileva wkrótce potem dostała wypowiedzenie. Jeden z jej przyjaciół – próbując pomóc – odkrył, że na nazwisko Milevy wpłacono sumę 85 000 franków. Einstein żądał od byłej żony zwrotu pieniędzy, grożąc wydziedziczeniem Eduarda.

Wiosną 1948 podczas kolejnego napadu Eduarda Mileva źle się poczuła i straciła przytomność. Zmarła w szpitalu 4 sierpnia 1948 roku. Została pochowana na cmentarzu Nordheim w Zurychu.

Wkład Milevy Marić w pracę Alberta Einsteina[edytuj]

Pojawiły się głosy, że Mileva przyczyniła się do powstania wczesnych prac Einsteina, ale stopień jej zaangażowania i udział nie jest znany, stając się tym samym przedmiotem wielu sporów.

W jednej z nowszych biografii Milevy, profesor Radmila Milentijević sugeruje, że Marić i Einstein wspólnie zadecydowli, by niektóre wspólne prace opublikować tylko pod nazwiskiem Einsteina. Marić chciała, aby Einstein zdobył uznanie w środowisku naukowym i znalazł pracę, co pozwoliłoby im się pobrać[1]. Profesor Dord Krstić twierdzi, że decyzja taka mogła wynikać z faktu, że na przełomie XIX i XX wieku w Europie uprzedzenia w stosunku do kobiet zajmujących się pracą naukową mogłyby wpłynąć negatywnie na odbiór artykułu, podpisanego żeńskim imieniem. Para pracowała więc razem przez piętnaście lat, ale publikowała wyłącznie pod nazwiskiem Einsteina[2].

W korespondencji, jaka zachowała się pomiędzy Einsteinem i Marić, znaleźć można nawiązania co do wspólnego charakteru badań[3]. W 1901 roku Einstein pisał do Marić[4]:

How happy and proud I will be when the two of us together will have brought our work on relative motion to a victorious conclusion.

"Jakże szczęśliwym i dumnym będę, gdy doprowadzimy naszą wspólną pracę nad ruchem względnym do zwycięskiej konkluzji". Istnieją także dowody na to, że Marić w 1905 roku powiedziała swojemu ojcu[2]:

Before our departure, we finished an important scientific work which will make my husband known around the world.

"Przed wyjazdem ukończyliśmy ważną pracę naukową, która przyniesie mojemu mężowi sławę".

W jednej ze starszych biografii Marić, Desanka Trbuhović-Gjurić pisze o bracie Marić, który wspomniał o tym, że w czasie jednego ze spotkań Einstein przyznał, że potrzebuje Marić, ponieważ rozwiązuje ona matematycznie problemy, które napotykają w swoich badaniach[5].

Przypisy

  1. RadmilaR. Milentijević RadmilaR., Mileva Marić Einstein: Life with Albert Einstein, BookBaby, 20 stycznia 2015, ISBN 9780578153926 [dostęp 2016-12-19] (ang.).
  2. a b DjordjeD. Krstić DjordjeD., Mileva & Albert Einstein: Their Love and Scientific Collaboration, Didakta d.o.o. Radovljica, , ISBN 9789616530088 [dostęp 2016-12-19] (ang.).
  3. MilevaM. Einstein-Marić MilevaM., In Albert's Shadow: The Life and Letters of Mileva Marić, Einstein's First Wife, JHU Press, , ISBN 9780801878565 [dostęp 2016-12-19] (ang.).
  4. MarleneM. Wagman-Geller MarleneM., Behind Every Great Man: The Forgotten Women Behind the World's Famous and Infamous, Sourcebooks, Inc., 3 marca 2015, ISBN 9781492603061 [dostęp 2016-12-19] (ang.).
  5. PaulineP. Gagnon PaulineP., The Forgotten Life of Einstein's First Wife, „Scientific American Blog Network” [dostęp 2016-12-19].

Linki zewnętrzne[edytuj]