Nürnberg (1934)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Nürnberg (1935))
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy krążownika, który wszedł do służby w 1935. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Nürnberg
Nürnberg
Historia
Stocznia Deutsche Werke, Kilonia
Położenie stępki 4 listopada 1933
Wodowanie 8 grudnia 1934
 Kriegsmarine
Nazwa "Nürnberg"
Wejście do służby 2 listopada 1935
Wycofanie ze służby 9 maja 1945
 MW ZSRR
Nazwa "Admirał Makarow"
Wejście do służby 13 lutego 1946
Wycofanie ze służby 20 lutego 1959
Los okrętu złomowany w latach 60. XX w.
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność standardowa – 7150 t
pełna – 9040 t
Długość 181,3 m całkowita
170 m na linii wodnej
Szerokość 16,3 m
Zanurzenie 5,74 m
Napęd
6 kotłów parowych, 2 turbiny parowe o mocy 66 000 KM, 4 silniki wysokoprężne o mocy 12 400 KM, 3 śruby
Prędkość 32 węzły
Zasięg 3280 Mm przy 15 w,
2260 Mm przy 21 w
Uzbrojenie
9 x 149 mm (3xIII)
8 x 88 mm plot (4xII),
8 x 37 mm plot (4xII),
4 x 20 mm plot,
12 wt 533 mm (4xIII),
120 min (stan początkowy, szczegóły w tekście)
Wyposażenie lotnicze
2 wodnosamoloty Ar 196, katapulta
Załoga 683 (pokój) – 896

Nürnberg – niemiecki krążownik lekki z okresu II wojny światowej, trzeci krążownik noszący tę nazwę, po wojnie służący w latach 1946-1959 w marynarce ZSRR pod nazwą Admirał Makarow.

Budowa[edytuj]

Po zbudowaniu lekkiego krążownika "Leipzig" nastąpiła w Niemczech kilkuletnia przerwa w budowie okrętów tej klasy. W końcu w 1933 Niemcy postanowiły zbudować kolejny, szósty lekki krążownik. Zbudowane uprzednio okręty nie były całkowicie zadowalające; ponieważ jednak klasa lekkich krążowników była w tym okresie w Niemczech niedoceniana, na korzyść cięższych okrętów, dlatego, pomimo stopniowego odchodzenia od przestrzegania ograniczeń traktatu wersalskiego, nie zdecydowano się na opracowanie nowego, większego i bardziej dopracowanego projektu. Zamiast tego nowy okręt, nazwany "Nürnberg", zbudowano według zmodyfikowanego projektu krążownika "Leipzig", stanowiącego z kolei rozwinięcie poprzednich krążowników typu K (Königsberg) z końca lat 20. W stosunku do "Leipziga" jedynie nieco zwiększono wymiary i wyporność oraz zastosowano drobniejsze modyfikacje. Nowy okręt powtarzał też sylwetkę "Leipziga" z jednym szerokim kominem i główną nadbudówką przesuniętą w kierunku dziobu, jednakże komin ten przesunięto nieco do przodu, przez co katapulta dla wodnosamolotu została przeniesiona za komin. Nadbudówka dziobowa z kolei została znacznie rozbudowana (wskutek zastosowanych zmian, nieuzasadnione jest spotykane czasami w publikacjach określanie okrętu jako typ Leipzig).

Okręt był budowany jako "krążownik F" (Kreuzer F) lub Ersatz "Nymphe" – dla zamiany starego krążownika "Nymphe". Położenie stępki miało miejsce 4 listopada 1933 w stoczni Deutsche Werke w Kilonii, wodowanie i chrzest okrętu 8 grudnia 1934. Okręt otrzymał nazwę "Nürnberg" (Norymberga), jako trzeci krążownik noszący tę nazwę, po krążownikach "Nürnberg" z 1908 i z 1917, używanych podczas I wojny światowej (wodowanie miało miejsce 20 lat po bitwie pod Falklandami, w której zatonął pierwszy "Nürnberg", a matką chrzestną była córka jego dowódcy[1]). Budowa kosztowała 40 milionów Reichsmark.

Konstrukcja[edytuj]

Uzbrojenie główne stanowiło 9 dział kalibru 149 mm (nominalnie 15 cm). Podobnie jak poprzedniki, okręt miał nietypowe rozmieszczenie artylerii, z jedną trzydziałową wieżą na dziobie i dwoma na rufie (w wariancie "defensywnym", optymalizowanym dla krążowników pełniących samotnie zadania rajderskie i zwiadowcze, ostrzeliwujących się podczas odwrotu). Nieco wzmocniono uzbrojenie przeciwlotnicze, montując czwartą podwójną podstawę dział 88 mm – po dwie na burtach na śródokręciu. Lekkie uzbrojenie przeciwlotnicze początkowo składało się z czterech podwójnych działek 37 mm i 4 pojedynczych 20 mm, lecz było ono umiarkowanie skuteczne. Uzbrojenie uzupełniało 12 wyrzutni torpedowych i możliwość postawienia aż 120 min[2], rzadko spotykana wśród krążowników. Z 9 działami 149 mm, odpowiadającymi typowemu dla krążowników lekkich kalibrowi 152 mm, "Nürnberg" dysponował silniejszą salwą burtową od lekkich krążowników budowanych do połowy lat 30., jednakże w tym okresie na świecie projektowane były już wówczas silniej uzbrojone okręty tej klasy. Zaletą było wyposażenie okrętu w katapulty dla wodnosamolotów zwiadowczych, lecz z powodu braku hangaru były one słabo chronione przed wpływami warunków atmosferycznych.

Opancerzenie było jak na połowę lat 30. stosunkowo dobre, powtarzając zasadniczo schemat z krążownika "Leipzig". Opancerzenie pionowe, według charakterystycznego schematu dla krążowników niemieckich, tworzył pas burtowy na linii wodnej i wewnętrzny pokład pancerny, schodzący skosami do burt. Burtowy pas pancerny, obejmujący prawie całą długość okrętu, o maksymalnej grubości na większości swojej długości 50 mm, był nieco nachylony od pionu na zewnątrz (18°), a pokład pancerny schodził do jego dolnej krawędzi łukami o grubości 25 mm, wzmacniającymi ochronę burt. Na dziobie grubość pasa wynosiła 18 mm, a za tylnymi wieżami, 35 mm (w rejonie maszyny sterowej). W stosunku do "Leipziga" wzmocniono jednak niektóre części opancerzenia, głównie wieże artylerii do 80 mm z przodu, 35 mm z tyłu i 32 mm w nachylonej tylnej części dachu (w przedniej części dachu i po bokach – 20 mm). Pancerz 100 mm miało stanowisko dowodzenia w przedniej części nadbudówki; lekko opancerzone było też stanowisko kierowania ogniem na szczycie masztu (20 mm) i kierowania ogniem przeciwlotniczym na nadbudówce rufowej (14 mm) oraz mostek (15 mm)[2].

Zachowano system kombinowanego napędu turbinowo-dieslowskiego "Leipziga", z niewielkimi zmianami. Silniki diesla napędzały trzecią śrubę, pozwalając na rozwinięcie prędkości ekonomicznej 19 węzłów, gdy nie pracowały turbiny, napędzające pozostałe dwie śruby. Okręt mógł płynąć także pod samymi turbinami (z łopatami środkowej śruby ustawionymi w celu wywoływania najmniejszego oporu) lub z całym pracującym zespołem napędowym. Kadłub dzielił się na 16 przedziałów wodoszczelnych, podobnie jak w typach K i Leipzig i miał podwójne dno na 83% długości. Przedziały siłowni były rozmieszczone w układzie liniowym, od dziobu: 3 kotłownie, przedział amunicji 88 mm, pierwszy przedział turbin, przedział reduktorów, drugi przedział turbin, przedział silników.

Konsekwencją oparcia nowego okrętu na mało już nowoczesnym projekcie "Leipziga" było to, że "Nürnberg" był mniejszy i nieco słabszy od nowo projektowanych w pierwszej połowie lat 30. krążowników zagranicznych. Ponadto, nie wyeliminowano w nim większości wad poprzednich projektów, głównie małej wytrzymałości kadłuba spowodowanej dążeniem do ograniczenia masy, przy dużych rozmiarach. Na skutek przeciążenia kadłuba, miał on najsłabszą dzielność morską spośród niemieckich krążowników okresu międzywojennego, a także zmniejszył się jego zasięg; mimo to był uważany za najbardziej udany typ niemieckiego krążownika lekkiego[2]. Kolejne projektowane niemieckie krążowniki lekkie typu M, z których budowy ostatecznie zrezygnowano, miały być już budowane według całkiem nowego projektu, uzbrojonego w 8 dział 150 mm w czterech wieżach.

Modernizacje[edytuj]

  • 1941 – zdjęto rufowe aparaty torpedowe, pozostawiając 6 wyrzutni w dwóch aparatach[1]
  • 1941, lato – zainstalowano radar FuMO 21 na dachu nadbudówki dziobowej, zamiast dalmierza
  • 1942, luty-maj
    • zdemontowano wyposażenie lotnicze
    • wzmocniono lekkie uzbrojenie przeciwlotnicze: dodano 2 podwójne działka 37 mm C/30, 2 poczwórne 20 mm Flakvierling (na dachu drugiej wieży i na mostku) i 1 pojedyncze działko 20 mm (łącznie: 12x37 mm, 13x20 mm)
    • radar zamieniono na FuMO 22, na platformie na maszcie,
    • zmodyfikowano nadbudówkę
  • 1942-44?
    • dodano stację wykrywania promieniowania radarowego FuMB-4 Sumatra
  • 1944, lato[2]
    • wzmocniono lekkie uzbrojenie przeciwlotnicze do 2 działek 40 mm FlaK 28 (Bofors) (2xI, z tego jedno na dachu mostka), 8 automatycznych działek 37 mm (4xII, typu M43[3]) i 29 działek 20 mm (2xIV, 10xII, 1xI)
    • główny radar zamieniono na FuMO 25, dodano maszt rufowy z radarem FuMO 63 i stację wykrywania promieniowania radarowego FuMB 6 Palau na głównym maszcie.

Służba[edytuj]

Podobnie jak inne niemieckie krążowniki lekkie, "Nürnberg" nie był intensywnie używany bojowo podczas II wojny światowej, nie miał on również starć z żadnymi okrętami nawodnymi aliantów. W listopadzie 1939 osłaniał stawianie zagród minowych na wodach angielskich. 13 grudnia 1939 został storpedowany przez brytyjski okręt podwodny koło Dogger Bank, po czym był remontowany do kwietnia 1940. Po tym był głównie używany do celów szkolnych na Bałtyku. Od listopada 1942 do maja 1943 bazował w północnej Norwegii, lecz bez akcji bojowych, po czym nadal służył jako okręt szkolny na Bałtyku. W styczniu 1945 osłaniał stawianie min w Cieśninach Duńskich, po czym przebywał w Kopenhadze do końca wojny. Po kapitulacji Niemiec, w lutym 1946 został przekazany flocie radzieckiej, w której służył do 1959 na Bałtyku pod nazwą Admirał Makarow, po czym został złomowany.

Przed wojną[edytuj]

Okręt wszedł do służby 2 listopada 1935. Do kwietnia 1936 okręt przechodził próby na Bałtyku, po czym 9 kwietnia 1936 został okrętem flagowym Sił Rozpoznawczych pod flagą kontradmirała Boehma i od razu od kwietnia do maja odbył rejs zagraniczny z trzema innymi krążownikami na Wyspy Kanaryjskie i do Portugalii. Następnie od sierpnia do października 1936 pełnił służbę patrolową na wodach ogarniętej wojną domową Hiszpanii w ramach Komitetu Nieinterwencji (w rzeczywistości wspomagając blokadę Republiki); ponownie od listopada do grudnia 1936, od kwietnia do maja i od czerwca do sierpnia 1937[1]. W ciągu kolejnych miesięcy załoga krążownika głównie szkoliła się na Bałtyku i uczestniczyła w manewrach floty. W maju 1939 odbył wizyty w Szwecji i Norwegii.

II wojna światowa[edytuj]

Po wybuchu II wojny światowej, w związku z ewakuacją polskich niszczycieli do Wielkiej Brytanii, "Nürnberg" wraz z "Leipzigiem" zostały odkomenderowane z Bałtyku na Morze Północne[1]. Pierwszą operacją bojową "Nürnberga" był udział w akcji stawiania obronnej zagrody minowiej Westwall u wybrzeży Niemiec w nocy 3/4 i 5/6 września 1939 (z krążownikiem "Leipzig", niszczycielami i stawiaczami min)[1]. Od 9 listopada 1939 "Nürnberg" został okrętem flagowym nowego dowódcy Sił Rozpoznawczych, admirała Lütjensa. Po krótkim remoncie, krążownik wraz z krążownikiem "Königsberg" wziął udział w osłonie dwóch operacji stawiania zagród minowych przez niszczyciele u wybrzeży Wielkiej Brytanii, 12/13 i 17/18 listopada 1939, bez kontaktów z nieprzyjacielem (w obu przypadkach )[1].

12 grudnia wraz z krążownikami "Köln" i "Leipzig" wziął udział w kolejnym wypadzie na Dogger Bank celem osłony operacji minowej, podczas którego 13 grudnia przed południem "Leipzig", a następnie "Nürnberg" zostały storpedowane przez brytyjski okręt podwodny "Salmon". "Nürnberg" został trafiony jedną torpedą w dziób i uszkodzony (16 rannych), lecz zdołał o własnych siłach wrócić 14 grudnia do bazy, pod eskortą niszczyciela "Hermann Künne".

Po remoncie w Kilonii "Nürnberg" powrócił do służby 29 kwietnia 1940, lecz nie zdążył wziąć udziału w ataku na Norwegię. W dniach 25-28 lipca 1940 krążownik z niszczycielami "Karl Galster", "Friedrich Ihn", "Paul Jacobi", "Hans Lody" i 5 torpedowcami eskortował z Trondheim do Kilonii storpedowany pancernik "Gneisenau"[4][1]. Po inwazji na Norwegię, Niemcy znacznie zmniejszyli aktywność działania ciężkich okrętów nawodnych, a szczególnie lekkich krążowników, które od lutego 1941 przeznaczono do celów szkolnych na Bałtyku. Wiosną 1941 okręt otrzymał radar FuMO 21. Po ataku na ZSRR, "Nürnberg" wszedł w skład północnej grupy Floty Bałtyckiej (Baltenflotte), utworzonej doraźnie przez Niemców 8 września 1941 w celu przeciwdziałania ewentualnym próbom przedarcia się okrętów floty radzieckiej (wraz z pancernikiem "Tirpitz" i krążownikami "Köln" i "Admiral Scheer"). Okręt patrolował w rejonie Wyspa Alandzkich na przełomie września i października, bez starć z flotą radziecką[1].

W 1942 zdecydowano przebazować okręt do Norwegii do działań przeciw konwojom alianckim, w tym celu przeszedł od stycznia do sierpnia 1942 kapitalny remont połączony z niewielką modernizacją. Wzmocniono mu lekką artylerię przeciwlotniczą, demontując katapultę dla wodnosamolotów, zamieniono też radar na FuMO 22 i wymieniono turbiny na nowe. Dopiero 2 grudnia 1942 przebazowano go do Narwiku w Norwegii. Jednakże, w tym okresie Niemcy po doznanych porażkach (m.in. bitwa na Morzu Barentsa) zaprzestali wykorzystywania dużych okrętów nawodnych i "Nürnberg" nie został użyty w żadnej akcji bojowej, a w maju 1943 wycofano go do Niemiec (podczas przebazowania, był atakowany przez brytyjskie kutry torpedowe pod Stavanger, lecz bezskutecznie[1]). Powrócił następnie do roli szkoleniowej na Bałtyku. W 1944 wzmocniono mu lekkie uzbrojenie przeciwlotnicze i wyposażenie radarowe.

Dopiero na początku stycznia 1945 zdecydowano wykorzystać okręt bojowo do stawiania zagród minowych w Cieśninach Duńskich i przebazowano do Oslo. Po akcji stawiania min 13/14 stycznia (zagroda Titus I), okręt 27 stycznia 1945 przebazowano do Kopenhagi w Danii, gdzie pozostał do końca wojny, nie biorąc udziału w dalszych akcjach z powodu braków kadrowych i braków paliwa. 5 maja 1945 jednak załoga okrętu odparła z działek przeciwlotniczych atak duńskiego ruchu oporu dokonany za pomocą wybuchowego kutra[5]. Kopenhaga została zajęta przez oddziały alianckie i okręt kapitulował 9 maja 1945, po czym przeszedł pod brytyjską kontrolą do Wilhelmshaven.

W służbie ZSRR[edytuj]

Po wojnie, zgodnie z ustaleniami międzyalianckimi, okręt przypadł jako reparacja wojenna ZSRR. Wciągnięto go na listę floty już 5 listopada 1945[6] (według innych danych 19 listopada)[1]. 1 stycznia 1946 przekazano okręt[7], a następnie, z pomocą niemieckiej załogi pod dowództwem H. Gresslera, pod flagą radzieckiego wiceadmirała J. Ralla, przebazowano 5 stycznia do Lipawy. 13 lutego 1946 okręt nazwano "Admirał Makarow" (Ад­мирал Макаров) i 15 lutego wcielono w skład radzieckiej Floty Północnobałtyckiej z bazą w Tallinnie. W latach 1948-50 okręt zmodernizowano, zamieniając lekką artylerię przeciwlotniczą, wyrzutnie torped i wyposażenie radioelektroniczne na radzieckie (pozostały dwa poczwórne działka 20 mm, dodano radzieckie podwójne działka 37 mm[1]). W 1951 okręt zagrał rolę brytyjskiego krążownika "Diomede" w filmie Niezapomniany 1919 (Незабываемый 1919)[1].

W związku ze zużyciem mechanizmów napędowych, 21 lutego 1957 okręt skreślono ze stanu jednostek bojowych i przeklasyfikowano na okręt szkolny[2] (według innych źródeł, 13 października 1954 lub 24 grudnia 1955[1]). W 1957 odbył rejs szkolny na Morze Północne. 20 lutego 1959 ostatecznie skreślono okręt z listy floty i przeznaczono do złomowania. Przez pewien czas używany był jako hulk koszarowy w Kronsztadzie. W latach 1960-68 został złomowany, najprawdopodobniej w Kaliningradzie.

Dowódcy[edytuj]

  • KzS Hubert Schmundt – 27 września 1935 – 2 listopada 1935
  • KzS Hubert Schmundt – 2 listopada 1935 – 13 października 1936
  • KzS Theodor Riedel – 13 października 1936 – 8 października 1937
  • KzS Walter Krastel – 8 października 1937 – 5 listopada 1938
  • KzS Heinz Degenhardt – 5 listopada 1938 – 11 listopada 1938
  • FK Walter Hennecke – 11 listopada 1938 – 19 listopada 1938
  • KzS Otto Kluber – 19 listopada 1938 – 7 sierpnia 1940
  • KzS Leo Kreisch – 7 sierpnia 1940 – 19 marca 1941
  • KzS Ernst von Studnitz – 19 marca 1941 – 6 czerwca 1943
  • KzS Gerhardt Bohmig – 6 czerwca 1943 – 7 października 1944
  • KzS Hellmuth Gressler – 7 października 1944 – 6 stycznia 1946
  • kmdr ppor. (kapitan 2 ranga) S. Workow – 6 stycznia 1946 – ?[1]

(KzS – Kapitän zur Seekomandor, FK – Fregattenkapitänkomandor porucznik)

Szkic krążownika "Nürnberg" amerykańskiego wywiadu, z bocznym schematem opancerzenia (dane są błędne)

Dane techniczne[edytuj]

  • napęd: 6 kotłów parowych (ciśnienie robocze 16 at) i 2 dwustopniowe turbiny parowe Deutsche Werke o mocy łącznej 66 000 KM oraz 4 7-cylindrowe silniki wysokoprężne MAN o mocy łącznej 12 400 KM dla prędkości ekonomicznej, 3 śruby
  • zapas paliwa do kotłów: 1152 t, oleju napędowego: 348 t

Uzbrojenie i wyposażenie:

  • początkowo
    • 9 dział kalibru 149,1 mm (nominalnie 15 cm) SKC/25, w wieżach trzydziałowych (3xIII).
      • długość lufy L/60 (60 kalibrów – 8570 mm – w rzeczywistości L/57), donośność maksymalna 25 700 m, kąt podniesienia 40°, masa pocisku 45,5 kg, zapas amunicji 120 na lufę (w toku wojny zwiększony do 1500 ogółem[1])
    • 8 dział przeciwlotniczych 88 mm SKC/32 (4xII) (3200 nabojów)
    • 8 półautomatycznych działek przeciwlotniczych 37 mm SKC/30, na podstawach LC/30 (4xII) (od 1942: 12 działek 6xII)
    • 4 działka przeciwlotnicze 20 mm (później zwiększane)
    • 12 wyrzutni torpedowych 533 mm (4xIII), 24 torpedy (6 wyrzutni od 1941)
    • 120 min morskich
    • 2 wodnosamoloty Heinkel He 60, od 1939 Arado Ar 196, katapulta (do 1942)
  • 1944-1945
    • 9 dział kalibru 149,1 mm (nominalnie 15 cm) SKC/25, w wieżach trzydziałowych (3xIII)
    • 8 dział przeciwlotniczych 88 mm SKC/32 (4xII)
    • 2 automatyczne działa przeciwlotnicze 40 mm Bofors (2xI)
    • 8 automatycznych działek przeciwlotniczych 37 mm M43 (4xII)
    • 29 działek przeciwlotniczych 20 mm (2xIV, 10xII, 1xI)
    • 6 wyrzutni torpedowych 533 mm (2xIII)
    • 120 min morskich

Wyposażenie

  • przyrządy kierowania ogniem artylerii głównej: 3 dalmierze stereoskopowe 6-metrowe (na szczycie masztu, nad mostkiem i na nadbudówce rufowej), 3 dalocelowniki (2 na szczycie masztu i 1 na nadbudówce rufowej), centrala artyleryjska pod pokładem i rezerwowa na rufie[1].
  • przyrządy kierowania ogniem artylerii plot: punkt kierowania ogniem SL-2 z dalmierzem 3-metrowym (na rufie)[1]
  • hydrolokator pasywny GHG (Gruppenhorchgerat)
  • radar FuMO 21 (od 1941, na dachu mostka, zamiast dalmierza), później zamieniony na FuMO 22 (na maszcie) i FuMO 25 (na maszcie)
  • radar FuMO 63 Hohentwiel-K (od 1944, na maszcie rufowym)
  • stacja wykrywania promieniowania radarowego FuMB-4 Sumatra (od ok. 1942), później dodana FuMB-6 Palau (na maszcie)
Schemat poprzeczny opancerzenia kadłuba krążowników "Leipizg" i "Nürnberg"

Opancerzenie[edytuj]

  • burty: pas pancerny 50-18 mm i łuki wewnętrznego pokładu pancernego 25 mm
  • pokład pancerny: 20 mm
  • stanowisko dowodzenia: 100 mm ściany, 50 mm dach
  • wieże artylerii: 80 mm przód, 20 mm boki, 35 mm tył, 32-20 mm dach
  • barbety: 60 mm na zewnątrz, 30 mm wewnątrz kadłuba

Przypisy

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q S.B. Trubicyn: "Legkije kriejsiera..."
  2. a b c d e W. Kofman: "Giermanskije..."
  3. German 3.7 cm/57 (1.5") Flak M43 w serwisie Navweaps.com
  4. Chronik des Seekrieges 1939-1945
  5. Według S. Trubicyn. Serwis German Naval History podaje to wydarzenie pod 27 stycznia 1945, lecz wtedy okręt przybył do Kopenhagi
  6. Siergiej Bierieżnoj: Trofiei i rieparacii WMF SSSR, sprawocznik. Jakuck: 1994.
  7. Według W. Kofman.... Według S. Trubicyn... – 2 stycznia 1946.

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]