Narcyz Witczak-Witaczyński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Narcyz Witczak-Witaczyński
Kościesza
Ilustracja
Fotografia z archiwum Barbary Witczak-Witaczyńskiej
chorąży kawalerii chorąży kawalerii
Data i miejsce urodzenia 29 października 1898
Warszawa
Data i miejsce śmierci 27 marca 1943
KL Lublin
Przebieg służby
Siły zbrojne Wojsko Polskie na Wschodzie
Wojsko Polskie
Jednostki Legion Puławski
I Korpus Polski w Rosji
1 Pułk Ułanów Krechowieckich
Szwadron Przyboczny Naczelnika Państwa
Szwadron Przyboczny Prezydenta Rzeczypospolitej
1 Pułk Szwoleżerów Józefa Piłsudskiego
1 Pułk Strzelców Konnych
Stanowiska szef szwadronu
oficer oświatowy pułku
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości Krzyż Walecznych (1920-1941) Brązowy Krzyż Zasługi Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Medal Brązowy za Długoletnią Służbę Srebrny Wawrzyn Akademicki Krzyż Armii Krajowej Wstążeczka Amarantowa Krzyż Wiernej Służby (Rumunia) Medal Zwycięstwa Krzyż św. Jerzego IV stopnia (Imperium Rosyjskie)

Narcyz Witczak-Witaczyński (ur. 29 października 1898 w Warszawie, zm. 27 marca 1943 w obozie koncentracyjnym Majdanek) – chorąży kawalerii Wojska Polskiego, fotograf wojskowy.

Życiorys[edytuj]

Po ucieczce z domu rodzinnego 13 sierpnia 1915 wstąpił jako ochotnik do 2 szwadronu ułanów Legionu Puławskiego, przeformowanego w dywizjon, a później w 1 Pułk Ułanów Polskich przy armii rosyjskiej. Za udział w szarży pod Krechowcami odznaczony w niepodległej Polsce orderem Virtuti Militari. Następnie walczył wraz z I Korpusem Polskim gen. Józefa Dowbor-Muśnickiego przeciwko bolszewikom. Po rozwiązaniu Korpusu udał się Kijowszczyznę, a następnie do Wołogody. Tam 5 sierpnia 1918 aresztowany, przewieziony do Moskwy i wcielony do Mazowieckiego Pułku Ułanów, walczącego po stronie bolszewików. Pod Kazaniem, próbując przeprowadzić swój pluton na drugą stronę frontu, został ranny i odwieziony do szpitala w Moskwie. Po wyleczeniu i rozwiązaniu Mazowieckiego Pułku Ułanów został wcielony do 1 Łotewskiego Pułku Kawalerii. Zbiegł z niego w okolicach Rygi, został jednak aresztowany i osadzony w więzieniu w Mitawie. Po zajęciu Mitawy przez Niemców wywieziony do Niemiec jako jeniec wojenny i przetrzymywany w obozach jenieckich. 22 lipca 1919 zbiegł z obozu we Frankfurcie nad Odrą do Polski.

22 sierpnia 1919 ponownie wstąpił do 1 Pułku Ułanów Krechowieckich. 7 września 1919 został przeniesiony do Szwadronu Przybocznego Naczelnika Państwa, w którym służył jako wachmistrz – szef szwadronu w okresie od 13 grudnia 1919 do 26 maja 1926 (19 grudnia 1922 pododdział przemianowany został na Szwadron Przyboczny Prezydenta Rzeczypospolitej). W wojnie polsko-bolszewickiej brał udział w walkach na froncie wołyńskim od kwietnia do czerwca 1920. Po ukończeniu w 1927 Szkoły Podoficerów Zawodowych Kawalerii w Jaworowie pracował w Ministerstwie Spraw Wojskowych. Następnie w latach 1928-1931 służył w 1 Pułku Szwoleżerów Józefa Piłsudskiego. 21 września 1931 przeniesiony do 1 Pułku Strzelców Konnych w Garwolinie. Oficer oświatowy pułku od 13 lipca 1935. Awansowany do stopnia chorążego 1 lutego 1936.

Wraz z pułkiem wziął udział w kampanii wrześniowej 1939. Po kapitulacji powrócił do Garwolina i rozpoczął pod pseudonimem „Kościesza” tworzenie konspiracyjnej organizacji, skupiającej żołnierzy 1 Pułku Strzelców Konnych – ZWZ/AK Obwodu „Gołąb”. W Komendzie Obwodu pełnił funkcję szefa kontrwywiadu. Od 1941 redagował konspiracyjne czasopismo „Apel”. 17 lipca 1942 aresztowany przez niemieckie władze okupacyjne. Więziony na Pawiaku do grudnia 1942, a następnie w obozie na Majdanku, gdzie zginął 27 marca 1943. 15 kwietnia 1997 odznaczony pośmiertnie przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Krzyżem Armii Krajowej.

Twórczość[edytuj]

Od początku swojej służby w Szwadronie Przybocznym dokumentował przy pomocy fotografii dzieje Wojska Polskiego, a szczególnie codzienne życie kawalerii. Jako jeden z nielicznych miał prawo fotografowania Naczelnika Państwa i Naczelnego Wodza Wojska Polskiego marszałka Józefa Piłsudskiego i najważniejszych osobistości II RP, polityków i wojskowych. Był jednym z najbardziej popularnych fotoreporterów wojskowych. Jego fotografie publikowały czasopisma „Wiarus”, „Jeździec i Hodowca”, „Polska Zbrojna” i „Ilustrowany Kurier Codzienny”. Jego ilustracje zawiera najbardziej znana przedwojenna publikacja o historii kawalerii – Księga Jazdy Polskiej (Warszawa, 1938). Fotografie jego autorstwa publikowano jako pocztówki, foldery i koperty. Zdobył I nagrodę w konkursie fotografiki wojskowej w 1937 oraz wiele innych nagród i wyróżnień. Jego archiwum fotograficzne liczące około czterech tysięcy negatywów zostało przekazane w styczniu 2014 przez spadkobierców do Narodowego Archiwum Cyfrowego[1].

Od chwili utworzenia pełnił funkcję sekretarza redakcji tygodnika „Wiarus” dla podoficerów zawodowych Wojska Polskiego, w którym publikowane były także jego artykuły. Pisał też do czasopism „Jeździec i Hodowca” i „Polska Zbrojna”. Jako oficer oświatowy redagował pułkowe pismo „Nowinki”. Za szerzenie zamiłowania do literatury polskiej i krzewienie czytelnictwa w wojsku odznaczony 9 listopada 1936 Srebrnym Wawrzynem Akademickim.

Ordery i odznaczenia[edytuj]

Przypisy

  1. http://web.archive.org/web/20150328223357/http://nac.gov.pl/node/742.
  2. Dekret Wodza Naczelnego L. 3421 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 43, s. 1723).
  3. a b c d e f g h i j k Daty przyznania orderów i odznaczeń na podst. archiwum Barbary Witczak-Witaczyńskiej.

Bibliografia[edytuj]

  • Zbigniew Gnat-Wieteska: 1. Pułk Strzelców Konnych. Dowódcy, oficerowie, podoficerowie i tradycje. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 2012, s. 114. ISBN 978-83-62046-41-6.
  • Szwoleżerowie, ułani i strzelcy konni w fotografii Narcyza Witczaka-Witaczyńskiego. Stanisław Zieliński, Leszek Nagórny (Oprac.). Nadarzyn: Wydawnictwo Vipart, 2013, s. 401. ISBN 978-83-87124-87-8.
  • P. Dobrowolski, Trzy razy pierwszy, w: „Szabla i Koń” 2011, nr 2, s. 16-21