Operacja Cyclone

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Prezydent Jimmy Carter, podczas konferencji prasowej w 1978 roku

Operacja Cyclone (pl. „Cyklon”) – kryptonim programu Centralnej Agencji Wywiadowczej, mający na celu wsparcie afgańskich mudżahedinów podczas radzieckiej interwencji w Afganistanie; program trwał od 1979 do 1989 roku[1].

Operacja Cyclone była jedną z najdłuższych i najdroższych tajnych operacji kiedykolwiek przeprowadzonych przez CIA[2]. Z poziomu 20-30 mln dol. rocznie w 1980 roku, koszt operacji wzrósł do 630 milionów dolarów w 1987 roku[3].

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Doradca prezydenta Stanów Zjednoczonych do spraw bezpieczeństwa, Zbigniew Brzeziński, zaproponował, aby amerykańskie wysiłki zmierzały w kierunku pomocy mudżahedinom, wplątując ZSRR w kosztowny konflikt, podobny do wojny w Wietnamie[4][5]. Finansowanie jak i uzbrojenie afgańskich oddziałów miało się odbywać za pośrednictwem tajnych służb pakistańskich (ISI) i brytyjskich (MI6). Jako że mudżahedini źle przyjęli komunistyczne równouprawnienie kobiet (zakazano m.in. kupowania żon[6]), Brzeziński ukuł termin „świętej wojny”, mający zachęcić muzułmanów do walki z sowietami[7].

Operacja[edytuj | edytuj kod]

3 lipca 1979 roku (a wiec na pół roku przed inwazją radziecką[6]), prezydent USA Jimmy Carter podpisał dokument upoważniający do finansowania antykomunistycznych partyzantów w Afganistanie[4]. Po radzieckiej inwazji w nocy z 24 na 25 grudnia 1979 roku oraz instalacji prosowieckiego prezydenta Babrak Karmala, prezydent Carter w swoim oświadczeniu ostrzegł:

Quote-alpha.png
Sowiecka inwazja na Afganistan jest największym zagrożeniem dla pokoju światowego od czasu drugiej wojny światowej[8][9][10].

W celu realizacji polityki poprzednika, prezydent Ronald Reagan rozkazał przerzucić do Afganistanu specjalne paramilitarne oddziały CIA, mające za zadanie wyposażyć i przeszkolić siły mudżahedinów walczących przeciwko Armii Radzieckiej[11]. Mimo że teksański kongresmen Charlie Wilson otrzymywał najwięcej uwagi ze względu na swoją rolę (po zapoznaniu się z sytuacją w Afganistanie, będąc członkiem kongresowej komisji ds. wywiadu doprowadził do zwiększenia budżetu tajnych operacji w Afganistanie z kilku milionów do ponad pół miliarda dolarów), jednak głównym architektem strategii w Afganistanie pozostał Michael G. Vickers, młody oficer pracujący w paramilitarnej grupie CIA.

Tajne szkolenia oraz wyposażanie rebeliantów w nowoczesną broń produkcji amerykańskiej rozpoczęły się od podpisania Dyrektywy 166, w marcu 1985 roku. CIA rozpoczęło wspierać ataki oraz wyznaczać cele militarne, fabryki oraz magazyny również po radzieckiej stronie granicy. Rajdy te zaniepokoiły administracje w Waszyngtonie możliwością nieprzewidzianej eskalacji konfliktu. W wyniku nacisków, administracja Reagana zablokowała transfer zdjęć satelitarnych do Pakistanu, wskazujących cele militarne na terytorium ZSRR[12].

Program w dużej mierze opierał się na pakistańskich służbach specjalnych – Inter-Services Intelligence (ISI), jako pośredniku w dystrybucji funduszy, przerzucie broni, szkoleniu wojskowym oraz wsparciu finansowym dla afgańskich grup oporu[13]. Wraz z finansowaniem podobnych programów ze strony MI6, SAS, Arabii Saudyjskiej oraz Chińskiej Republiki Ludowej[14]; ISI uzbroiło i wyszkoliło ponad 100,000 powstańców między 1978, a 1992 rokiem. Zachęcało również ochotników z państw arabskich do udziału w walkach w Afganistanie[13].

Ostatecznie radzieckie wojska wycofały się całkowicie z Afganistanu 15 lutego 1989 roku[6].

Finansowanie[edytuj | edytuj kod]

Afgański mudżahedin z wyrzutną Strzała-2, 1988 rok

USA zaoferowało dwa pakiety pomocy gospodarczej i wojskowej w celu wsparcia roli Pakistanu w wojnie przeciwko wojskom radzieckim w Afganistanie. Wartość pierwszego sześcioletniego pakietu (1981-1987) wyniosła 3,2 mld dolarów amerykańskich, równo podzielonych między pomocą gospodarczą, a militarną. USA sprzedały także 40 samolotów F-16 Pakistanowi w okresie 1983 – 87 za cenę 1,2 mld dolarów, jako osobny pakiet pomocowy.

Kwota drugiego sześcioletniego pakietu (1987-1993) wyniosła 4,2 mld dolarów. Poza tym, 2,28 miliardów dolarów zostało przeznaczonych na pomoc gospodarczą w formie dotacji lub pożyczki, oprocentowanie wyniosło 2-3%. Reszta przydziału (1,74 mld dolarów) zostało przeznaczone na kredyt dla wojskowych zakupów[13]. Sprzedaż broni spoza USA do Afganistanu poprzez Pakistan została ułatwiona przez Izrael[15][16].

Wzrost finansowania był efektem lobbingu czołowych amerykańskich polityków i urzędników rządowych, takich jak: Charles Wilson, Gordon Humphrey, Fred Ikle oraz William Casey. Działania administracji przeszły do historii polityki zagranicznej USA pod nazwą Doktryny Reagana, która zakładała wsparcie dla antykomunistycznych ruchów oporu w Afganistanie, Angoli (UNITA), Nikaragui (Contras), poparcie dla antyrządowych ruchów dysydenckich w Etiopii oraz wsparcie polityczne i finansowe dla „Solidarności” w Polsce. Osobną operacją wojskową było usunięcie siłami wojsk USA reżimu komunistycznego na Grenadzie. (Operacja Urgent Fury)

Następstwa[edytuj | edytuj kod]

Po wkroczeniu radzieckich sił do Afganistanu w grudniu 1979 roku, sądzono że inwazja Związku Radzieckiego jest próbą rozszerzenia swoich granic na południe w celu zajęcia dominującej pozycji w regionie. ZSRR brakowało również ciepłowodnego portu, a ekspansja na południe miała być preludium dalszego rozwoju w kierunku wschodu – Pakistanu oraz Iranu na zachodzie. Amerykańscy politycy, Republikanie jak i Demokraci obawiali przejęcia przez ZSRR bliskiego wschodu bogatego w ropę naftową. Mniejsza część polityków amerykańskich wierzyła, że interwencja ZSRR była odpowiedzią na Rewolucję Islamską w Iranie oraz postępującą islamizację w Afganistanie. Interwencja była by wymuszona zaniepokojeniem ZSRR możliwością powstania separatystycznych organizacji islamskich wśród milionów muzułmanów w Związku Radzieckim[17].

Po inwazji, Prezydent Carter ogłosił nową doktrynę w polityce zagranicznej USA, znaną później jako Doktryna Cartera. Zakładała ona że każda próba przejęcia kontroli w rejonie Zatoki Perskiej będzie naruszeniem interesów bezpieczeństwa USA i będzie odpierana wszelkimi środkami. W związku z tym zwiększono siły stacjonujące w rejonie Zatoki i Oceanu Indyjskiego oraz utworzono siły szybkiego reagowania. Zakończył również handel zbożem z ZSRR, który służył podczas zimnej wojny do zmniejszenia napięć. Zakaz eksportu ziarna był na początku uciążliwy dla amerykańskich farmerów. Prezydent Carter wezwał także do bojkotu Letnich Igrzysk Olimpijskich w Moskwie. Łącznie, w wyniku bojkotu zabrakło członków aż 63 reprezentacji państwowych. Imprezę tę zbojkotowały również Chiny, które od dłuższego czasu nie brały czynnego udziału w światowym życiu sportowym. Było to nie po myśli gospodarzy, którzy zainwestowali ponad dziewięć miliardów dolarów w rozbudowę i modernizację infrastruktury oraz obiektów sportowych.

Po wycofaniu wojsk radzieckich, Stany Zjednoczone zmieniły swoją politykę zagraniczną wobec Afganistanu. Finansowanie lidera afgańskiego ruchu oporu Gulbuddin Hekmatjara oraz jego organizacji Hezbi Islami, zakończyło się od razu po wycofaniu się wojsk[18]. USA również zmniejszylo pomoc dla afgańskich uchodźców w Pakistanie.

W październiku 1990 roku, prezydent USA George H. W. Bush odmówił poświadczenia, że Pakistan nie posiada urządzeń zdolnych do zainicjowania wybuchu jądrowego, spowodowało nałożenie sankcji wobec Pakistanu pod naciskami senatora Larry Lee Presslera. Sankcje zakłóciły finansowanie drugiego pakietu pomocy, rozpoczętego w 1987 roku; przerwana została pomoc gospodarcza i wojskowa dla Pakistanu. Zakup uzbrojenia oraz program szkoleń został zamrożony, jak i również niektóre programy szkoleniowe dla pakistańskich oficerów wojskowych przebywających w Stanach Zjednoczonych; oficerzy ci zostali zmuszeni do powrotu do domu[13].

Krytyka[edytuj | edytuj kod]

Amerykański rząd był krytykowany za umożliwienie Pakistanowi niekontrolowanego finansowania kontrowersyjnego lidera ruchu oporu, Gulbuddin Hekmatjara[3]. Hekmatyar był oskarżany o zabijanie mudżahedinów z innych grup oraz atakowanie ludności cywilnej, w tym ostrzał Kabulu przy pomocy broni dostarczonej przez amerykanów. Hekmatyar jest również podejrzewany o przyjaźń z Osama bin Ladenem, założycielem Al-Kaidy.

Pod koniec lat osiemdziesiątych, premier Pakistanu Benazir Bhutto, zaniepokojona rosnącą siłą grup islamskich, ostrzegła prezydenta George H. W. Busha w następujących słowach: „Tworzysz Frankensteina[19].

Według rządu USA, wszystkie fundusze trafiły do rodzimych afgańskich rebeliantów, jednocześnie rząd USA zaprzecza, że któryś z jego funduszy był wykorzystywany przez Osama bin Ladena oraz zagranicznych arabskich rebeliantów. Szacuje się, że 35.000 muzułmanów pochodzących z 43 krajów islamskich brało udział w wojnie[20][21][22].

Operacja w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Amerykański film biograficzny z 2007 roku, Wojna Charliego Wilsona oparty jest na historii Demokratycznego kongresmena Charles Wilsona, który był czołowym zwolennikiem pomocy dla mudżahedinów w latach osiemdziesiątych.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Eduardo Real: Zbigniew Brzezinski, Defeated by his Success (ang.). Dangerous Travels, 2003-06-13. [dostęp 2009-07-13].
  2. Donald L. Barlett, James B. Steele: The Oily Americans (ang.). Time, 2001-11-29. [dostęp 2009-07-14].
  3. 3,0 3,1 Peter Bergen: Holy War Inc. New York, USA: Free Press, 2001. ISBN 0-7432-0502-2.
  4. 4,0 4,1 Bill Blum: The CIA’s Intervention in Afghanistan (ang.). Le Nouvel Observateur (Globalresearch), 2009-10-15. [dostęp 2009-07-15].
  5. Zbigniew Brzezinski:How Jimmy Carter and I Started the Mujahideen (ang.). Counterpunch, 2001-10-08. [dostęp 2009-07-15].
  6. 6,0 6,1 6,2 Bogusz Szymański: Początek interwencji ZSRR w Afganistanie. gazeta.pl, 2009-10-15. [dostęp 2009-07-15].
  7. Jerzy Szygiel: Fajne bomby Sikorskiego. Le monde diplomatique, 2008-09. [dostęp 2009-07-15].
  8. A. Z. Hilali: US-Pakistan relationship (ang.). Ashgate Publishing Co. [dostęp 2009-07-15].
  9. Elizabeth Gould, Paul Fitzgerald: Invisible History, Afghanistan’s Untold Story (ang.). Citylights, 2005. [dostęp 2009-07-15].
  10. Mariusz Jarosiński: 25 lat temu nastąpił koniec epoki Breżniewa. PAP, 2007-11-10. [dostęp 2009-07-15].
  11. Ann Scott Tyson: Sorry, Charlie. This Is Michael Vickers’s War. (ang.). Washington Post, 2007-12-28. [dostęp 2009-07-15].
  12. Steve Coll: Anatomy of a Victory: CIA’s Covert Afghan War (ang.). Washington Post, 1992-06-19. [dostęp 2009-07-15].
  13. 13,0 13,1 13,2 13,3 Hasan-Askari Rizvi: Pakistan's Foreign Policy: an Overview 1974-2004 (ang.). Pildat, 2004-04. [dostęp 2009-07-15].
  14. Interview with Dr. Zbigniew Brzezinski-(13/6/97). Part 2 (ang.). Episode 17. Good Guys, Bad Guys, 1997-07-12. [dostęp 2009-07-15].
  15. Pakistan Got Israeli Weapons During Afghan War (ang.). Daily Times Monitor, 2003-07-23. [dostęp 2009-07-15].
  16. Charlie Wilson: Profile: Charlie Wilson (ang.). [dostęp 2009-07-15].
  17. Ewa Rakowska: Islam-Rosja: Historia o mocarstwowym kolosie na glinianych nogach i skutkach jego aspiracji. psz.pl, 2006-11-16. [dostęp 2009-07-15].
  18. Gilles Kepel, Anthony F. Roberts: Jihad: The Trail of Political Islam (s.148) (ang.). 2004. [dostęp 2009-07-15].
  19. Evan Thomas, Mark Hosenball, Michael Isikoff: The Road To September 11 (ang.). Newsweek, 2001-10-01. [dostęp 2009-07-16].
  20. 1986-1992: CIA and British Recruit and Train Militants Worldwide to Help Fight Afghan War (ang.). Cooperative Research History Commons, 2007-01-11. [dostęp 2009-07-16].
  21. Sanjay Suri: CIA worked with Pak to create Taliban (ang.). India Abroad News Service, 2001-03-06. [dostęp 2009-07-16].
  22. Norm Dixon: CIA bin Laden (ang.). sabrang.com, 2001-10. [dostęp 2009-07-16].