Państwo upadłe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Państwa według Indeksu upadku państwa z Foreign Policy (2013)

     Upadłe

     Zagrożone

     Stabilne

     Trwałe

     Brak informacji / Terytorium zależne / Nie dotyczy

Państwo upadłe (ang. failed state) – termin z zakresu stosunków międzynarodowych oznaczający państwo, którego struktury władzy i infrastruktura społeczna ulegają rozpadowi. Choć brakuje uniwersalnej definicji tego pojęcia, failed state oznacza stan ogólnej dysfunkcjonalności państwa, który odnosi się do deficytu atrybutów władzy, tj. legitymacji i efektywności rządzenia.[1] Pod względem formalnym (na gruncie prawa międzynarodowego) państwo upadłe pozostaje państwem, pod względem faktycznym przestaje jednak je przypominać (ungovernable state) lub staje się jego zaprzeczeniem (unwilling state). Państwo upadłe jest więc traktowane jako anomalia w stosunkach międzynarodowych. Sam termin jest wynikiem rozdźwięku między stanem formalnoprawnym a stanem faktycznym[2].

Pochodzenie terminu[edytuj]

Termin ten został wprowadzony w latach dziewięćdziesiątych XX wieku przez Geralda Helmana i Stevena Ratnera[3]. Początkowo jako synonimów używano także innych pojęć, takich jak: quasi-state, collapsed state, disintegrated state czy fragmented state[4]. W języku polskim zaproponowano także pojęcie państwa w stanie rozkładu[5], chociaż jego adekwatność została zakwestionowana[2]. Terminalną fazą upadku byłaby sytuacja rozpadu państwa (collaped state), która należy jednak do rzadkości w stosunkach międzynarodowych (Somalia w latach 1991-2000).

Cechy państwa upadłego[edytuj]

Oprócz upadku struktur władzy państwowej, upadek państwa wiąże się też z rozkładem społeczeństwa i jego fragmentacją, demontażem infrastruktury państwowej i cywilnej, załamaniem gospodarki, konfliktami zbrojnymi i naruszeniami praw człowieka[6].

Ponieważ upadek państwa wiąże się z konfliktami zbrojnymi, a często z aktami ludobójstwa, jest ono traktowane jako zagrożenie dla bezpieczeństwa i porządku międzynarodowego[4].

Typologia państw upadłych[edytuj]

Istnieją różne wskaźniki upadku państwa. W 2004 r. Robert Rotberg porównał różne państwa według kryterium skali ich słabości instytucjonalnej, rozróżniając[7]::

Amerykański think tank Fund for Peace publikuje też od 2005 r. coroczne zestawienie, w którym porównuje państwa według indeksu upadku państwa (Failed States Index). Od 2014 r. 'Fragile States Index'[8].

Przypisy

  1. GrzegorzG. Gil GrzegorzG., Upadanie państwa w stosunkach międzynarodowych po zimnej wojnie, Lublin 2015, s. 49-51.
  2. a b Jerzy Zajadło. Prawo międzynarodowe wobec problemu 'państwa upadłego'. „Państwo i Prawo”, s. 4, 2005. 
  3. Jerzy Zajadło. Prawo międzynarodowe wobec problemu 'państwa upadłego'. „Państwo i Prawo”, s. 3, 2005. 
  4. a b Jerzy Zajadło. Prawo międzynarodowe wobec problemu 'państwa upadłego'. „Państwo i Prawo”, s. 6, 2005. 
  5. Władysław Czapliński, Anna Wyrozumska: Prawo międzynarodowe publiczne. Zagadnienia systemowe. Warszawa: 2004, s. 227.
  6. Jerzy Zajadło. Prawo międzynarodowe wobec problemu 'państwa upadłego'. „Państwo i Prawo”, s. 6, 9, 2005. 
  7. Za: Jerzy Zajadło. Prawo międzynarodowe wobec problemu 'państwa upadłego'. „Państwo i Prawo”, s. 7-8, 2005. 
  8. The Fund for Peace, fsi.fundforpeace.org [dostęp 2016-10-27].