Park im. Anny i Erazma Jerzmanowskich w Prokocimiu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Park im. Anny i Erazma Jerzmanowskich
Obiekt zabytkowy nr rej. A-639 z 22 marca 1983
Ilustracja
Widok południowej części parku z rozległą łąką od strony ul. Wielickiej.
Państwo  Polska
Miejscowość Kraków
Dzielnica Bieżanów-Prokocim
Powierzchnia 7,02 ha
Data założenia 1810
Położenie na mapie Krakowa
Mapa lokalizacyjna Krakowa
Park im. Anny i Erazma Jerzmanowskich
Park im. Anny i Erazma Jerzmanowskich
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Park im. Anny i Erazma Jerzmanowskich
Park im. Anny i Erazma Jerzmanowskich
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Park im. Anny i Erazma Jerzmanowskich
Park im. Anny i Erazma Jerzmanowskich
Ziemia50°01′04,66″N 19°59′42,15″E/50,017961 19,995042
Pomnik Erazma Jerzmanowskiego w kompleksie zabudowań pałacowo dworskich

Zespół pałacowo-parkowy Anny i Erazma Jerzmanowskich w Prokocimiu – zespół znajdujący się w Krakowie w dzielnicy Bieżanów-Prokocim. Całość wpisana do rejestru zabytków pod nr rej.: A-639 w dniu 22 marca 1983[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zapewne to biskup krakowski Prokop założył ok. 1295 wieś Prokocim. W XVI wieku we wsi istniał folwark, a na terenie obecnego parku znajdowało się kilka sadzawek i sady. Obok dworu posadzono grupę dębów szypułkowych, z których jeden jeszcze kilkadziesiąt lat temu rósł w pobliżu obecnego pałacu (obecnie stoi zachowany częściowo jego pień). Kolejne dęby posadził ród książąt Zasławskich w poł. XVII wieku - dęby te są najstarszymi drzewami w obecnym parku.

W połowie XVIII w. Prokocim stał się własnością rodziny Wodzickich. Pierwszy dziedzic Prokocimia z tej rodziny, ksiądz kanonik Michał Wodzicki zbudował na miejscu dawnego centralnego placu wsi (Nawsia) dwór z muru pruskiego, przy którym założył ogród w stylu włoskim, który należy traktowac jako zaczątek obecnego parku. Do dworu od strony Krakowa wiodła aleja dojazdowa wysadzaną lipami Jeden z kolejnych właścicieli Prokocimia, bratanek Michała, Eliasz Wodzicki, około 1780 r. na miejscu wspomnianego dworu zbudował dla swojej żony nowy, murowany dwór, zwany niekiedy pałacem. W 1810 jego syn, Józef Wodzicki, założył przy nim park w stylu angielskim, a kilkanaście lat później na fundamentach starego pałacu zbudował zachowany do dzisiaj pałac w stylu klasycystycznym. W kolejnych latach dosadzano buki, jesiony, dęby, klony, topole i wytyczano alejki spacerowe. W 1891 Karol Knaus rozpoczął przebudowę pałacu na zlecenie hrabiego Jozefa Grodzickiego w stylu eklektycznym, która to przebudowa trwała do 1895. Jest to jego jedno z najwybitniejszych dzieł, które przetrwało do dziś.

25 czerwca 1895 Józef Grodzicki sprzedał majątek Erazmowi Jerzmanowskiemu. Park otoczono ażurowym ceglanym murem. Zbudowano oranżerię, od rzeki Drwinki poprowadzono przez park strumień, który zasilał trzy stawy rybne. Parkowe alejki otrzymały malownicze mostki, a wśród klombów pojawiły się parkowe rzeźby. Po śmierci Erazma Jerzmanowskiego (zm. 7 lutego 1909) jego żona Anna w 1910 sprzedała majątek zakonowi Augustianów. Inicjatorem kupna i pierwszym administratorem był ks. Grzegorz Uth. Zbudowano kaplicę, adaptując do tego celu dawną dworską stajnię, poświęconą 13 lutego 1911, natomiast budynek dawnych czworaków zaadaptowano na potrzeby plebanii. W pałacu utworzono szkołę dla chłopców o nazwie "Nowa Szkoła". Jednym z jej nauczycieli i wychowawców był historyk literatury, późniejszy prof. UJ Stanisław Pigoń. 7 stycznia 1917 Augustianie utworzyli w Prokocimiu nową parafię. W czasie I wojny światowej w pałacu mieścił się austriacki sztab wojskowy Twierdzy Kraków, a w czasie II wojny pałac zajmowali Niemcy.

W 1950 zakon Augustianów w Polsce został rozwiązany a majątek przejął skarb państwa. W pałacu utworzono dom dziecka, który działał tutaj nieprzerwanie do 2003. Park pałacowy przekształcono w park miejski. W 1966 ówczesne władze postanowiły przebudować park, niestety ze szkodą dla jego urody. Strumyki zasypano, podobnie jak zbiorniki wodne, mostki rozebrano, a po stawach zostały jedynie zagłębienia w terenie. W latach 1966-1970 na miejscu największego stawu wybudowano stadion sportowy dla KS "Kolejarz" (obecnie KKS Prokocim).

Współcześnie[edytuj | edytuj kod]

Park - galeria zdjęć
Kościół Rektoralny pw. św. Mikołaja z Tolentino
rzeka Drwinka
Pomnik przyrody
Brzozy
Zarośla nad Drwinką
Okolice Drwinki
Parkowa alejka
Jesienne klimaty
Pałac Jerzmanowskich
Zabytkowa wieża ciśnień

W 1989 powstało "Towarzystwo Przyjaciół Prokocimia im. Anny i Erazma Jerzmanowskich", które zajmuje się rozpowszechnianiem wiedzy historycznej o Prokocimiu i stara się o ochronę dla zespołu parkowo-pałacowego. W 1991 park otrzymał imię Erazma Jerzmanowskiego. W 1993 Augustianie, którzy powrócili na Kazimierz do kościoła św. Katarzyny w 1989, odzyskali majątek w Prokocimiu. Od 1 stycznia 2001 ponownie odprawiają msze w parkowej kaplicy. W 2003 po likwidacji domu dziecka w pałacu otworzyli klasztor.

W 2002 w odnowę prokocimskich zabytków włączył się Społeczny Komitet Odnowy Zabytków Krakowa. W 2003 poddano renowacji zabytkową parkową wieżę ciśnień, pochodzącą z 1894, zbudowaną w stylu eklektycznym. Augustianie chcą doprowadzić zespół parkowo-pałacowy do dawnej świetności.

6 lutego 2010 Prezydent Krakowa Jacek Majchrowski odsłonił w parku pomnik Erazma Jerzmanowskiego, a poświęcił Florian Kosek, proboszcz parafii Matki Bożej Dobrej Rady w Prokocimiu. Wykonawcą pomnika był Stefan Dousa[2].

Park czeka obecnie na inwentaryzację i odtworzenie w części zabytkowej drzewostanu. Wichura, jaka przeszła nad Prokocimiem w maju 1997, powywracała i powyrywała z korzeniami 12 zabytkowych drzew. Obecnie wśród drzew wyróżnić można 4 dęby szypułkowe, czerwonego buka, klonolistnego platana, które znalazły się na liście zabytków jako pomniki przyrody. Na nowych terenach przyłączonych do parku w 2002 posadzono buki czerwone, brzozy płaczące, wierzby mandżurskie i wiśnie japońskie. Obecnie powierzchnia parku zajmuje ponad 5 ha.

W Pałacu Jerzmanowskich swą siedzibę posiada krakowski oddział Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii[3] oraz Klub Astronomiczny "Regulus"[4]. Cyklicznie odbywają się tam wykłady popularnonaukowe poświęcone tej dziedzinie nauki.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Grażyna Fijałkowska, Zespół pałacowo-parkowy im. Erazma Jerzmanowskiego, Kraków 2005.
  • Tomasz Ściężor, Historyczny Prokocim. Monografia wsi podkrakowskiej XIV-XX w., Kraków 2008.