Plac Zamkowy w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Flag of Warsaw.svg Warszawa
plac
Zamkowy
Stare Miasto
Plac widziany z dzwonnicy kościoła św. Anny
Plac widziany z dzwonnicy kościoła św. Anny
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
plac Zamkowy
plac Zamkowy
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
plac Zamkowy
plac Zamkowy
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
plac Zamkowy
plac Zamkowy
Ziemia52°14′51,0″N 21°00′49,0″E/52,247500 21,013611
Plac Zamkowy (1861)
Plac Zamkowy (ok. 1910)

Plac Zamkowy – plac w Śródmieściu Warszawy położony pomiędzy wylotami ulic: Krakowskiego Przedmieścia, Senatorskiej, Podwala i Świętojańskiej.

Został wytyczony w latach 1818–1821 według projektu Jakuba Kubickiego[1]. Zabudowa placu została zniszczona w 1939 i 1944. Został odbudowany w latach 1949–1958 w jednolitym stylu architektonicznym.

Wschodnią pierzeję placu stanowi fasada Zamku Królewskiego. Na placu zaczyna się Trakt Królewski.

Historia[edytuj]

Plac Zamkowy to dawny teren zamku książęcego i obszar znajdujący się poza murami Starej Warszawy. Południowo-wschodnią pierzeję placu, od strony skarpy, stanowił kościół i klasztor Bernardynek, wzniesiony na przełomie XVI i XVII wieku, a rozebrany w 1843, aby zrobić miejsce dla nowego zjazdu ulicą Nowy Zjazd, biegnącą wiaduktem Pancera początkowo w kierunku Wisły i ulicy Dobrej, a od 1864 w kierunku nowego, stałego mostu Kierbedzia przez Wisłę[2].

W 1644 przed Bramą Krakowską wzniesiono kolumnę Zygmunta III Wazy. 9 maja 1794 przed kościołem św. Anny został powieszony skazany na karę śmierci targowiczanin biskup inflancki Józef Kazimierz Kossakowski[3].

Plac Zamkowy powstał w latach 1818–1821 według projektu Jakuba Kubickiego w wyniku wyburzenia zabudowań gospodarczych Zamku Królewskiego, Bramy Krakowskiej oraz kilku kamienic[4].

W sierpniu 1831 na placu powieszono wywleczonych z Zamku Królewskiego generałów: Ludwika Bukowskiego i Antoniego Jankowskiego[5].

W roku 1907 wiadukt Pancera zmodernizowano dla potrzeb obsługi tramwajów elektrycznych, które pojechały nim z placu Zamkowego niecały rok później.

Plac był sceną ważnych wydarzeń w historii Polski i Warszawy. Odbywały się tutaj manifestacje patriotyczne (m.in. w okresie poprzedzającym wybuch powstania styczniowego):

Podczas przewrotu majowego, 12 maja 1926 ok. 18.30, na placu doszło do starcia pomiędzy oddziałami wiernymi rządowi Wincentego Witosa a zamachowcami. Walka z wykorzystaniem ustawionego na placu działa i dwóch samochodów pancernych zakończyła się po kilkunastu minutach z ofiarami po obu stronach, po czym wojska rządowe wycofały się[7].

W roku 1949 plac został połączony schodami ruchomymi z nowo powstałą Trasą W-Z. Przebiegający pod placem Zamkowym tunel Trasy W-Z oraz jej wiadukt (prowadzący do mostu Śląsko-Dąbrowskiego) powstały w miejscu zniszczonego w czasie działań wojennych wiaduktu Pancera.

W latach 1963–1970 pod nr 10 wzniesiono tzw. Kamienicę Kościelskich Bis, co stanowiło próbę wprowadzenia nowoczesnej architektury na Stare Miasto[8]. Do numeracji placu przypisany jest także pałac Pod Blachą. We wschodniej pierzei placu stoi bryła zrekonstruowanego po zniszczeniach II wojny światowej Zamku Królewskiego.

W wyniku prowadzonych od 1977 prac archeologicznych ustalono przebieg murów obronnych i fosy w rejonie placu, a w 1983 udostępniono relikty gotyckiego mostu przedbramia Bramy Krakowskiej[9]. Przebieg murów miejskich został zaznaczony bruku placu czerwoną kostką.

W czasie stanu wojennego na placu doszło do brutalnej akcji rozpędzenia przez ZOMO manifestacji 3 maja 1982. W tym samym miejscu 10 lipca 1997 prezydent Stanów Zjednoczonych Bill Clinton wygłosił przemówienie z okazji ogłoszonego dwa dni wcześniej zaproszenia Polski, Czech i Węgier do uczestnictwa w NATO.

W 1998 na rogu placu Zamkowego i ul. Senatorskiej odsłonięto pomnik Katyński w Warszawie, od 2012 znajdujący się przy ul. Podwale.

Obiekty nieistniejące[edytuj]

Upamiętnienie[edytuj]

  • Widok placu Zamkowego przedstawiono na znaczku Poczty Polskiej wydanym w piątej części serii Stolice państw Unii Europejskiej[10].

Przypisy

  1. Eugeniusz Szwankowski: Ulice i place Warszawy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1963, s. 271.
  2. Lech Dunin: Przewodnik po kościołach Starego i Nowego Miasta Warszawy. Warszawa: Rada Prymasowska Budowy Kościołów Warszawy, 1976, s. 7-8.
  3. Krystyna Zienkowska: Stanisław August Poniatowski. Wrocław: Ossolineum, 2004, s. 410. ISBN 83-04-04725-X.
  4. Aleksander Gieysztor, Janusz Durko: Warszawa. Jej dzieje i kultura. Warszawa: Arkady, 1980, s. 294. ISBN 83-213-2958-6.
  5. Aleksander Gieysztor, Janusz Durko: Warszawa. Jej dzieje i kultura. Warszawa: Arkady, 1980, s. 314. ISBN 83-213-2958-6.
  6. S. Kieniewicz, Warszawa w powstaniu styczniowym, Warszawa 1983, s. 72–74.
  7. Andrzej Garlicki: Przewrót majowy. Warszawa: Czytelnik, 1987, s. 238. ISBN 83-07-01598-7.
  8. Marta Leśniakowska: Architektura w Warszawie 1945–1965. Warszawa: Arkada Pracownia Historii Sztuki, 2003, s. 188. ISBN 83-908950-6-4.
  9. Andrzej Sołtan: Muzeum Historyczne m.st. Warszawy i jego wkład w rozwój varsawianistyki [w:] 200 lat muzealnictwa warszawskiego. Dzieje i perspektywy. Warszawa: Arx Regia. Ośrodek Wydawniczy Zamku Królewskiego w Warszawie, 2006, s. 96. ISBN 978-83-7022-160-7.
  10. Poczta Polska, Nr kat. 4304, data wyd.: 11.09.2009