Most Kierbedzia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Most Kierbedzia
Kierbedź Bridge (1900).jpg
Most Kierbedzia od strony Pragi ok. 1900
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Miejscowość Warszawa
Podstawowe dane
Przeszkoda Wisła
Długość 474 m
Szerokość:
• całkowita
• jezdni
• chodników

17,5 m
10,5 m
2x3,5 m
Liczba torów tramwajowych 2
Liczba przęseł 6
Zbudowano 1859 - 1864
Zburzono 5 sierpnia 1915
13 września 1944
Odbudowano tak - zmieniając konstrukcję
Projektant Stanisław Kierbedź
Most Śląsko-Dąbrowski po 1945 roku
Poprzednie nazwy Most Kierbedzia
Przeszkoda Wisła
Długość ok. 500 m
Liczba torów tramwajowych 2
Odbudowano 21 lipca 1949
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Most Kierbedzia
Most Kierbedzia
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Most Kierbedzia
Most Kierbedzia
Ziemia 52°14′57,3″N 21°01′19,2″E/52,249250 21,022000

Most Kierbedzia – pierwszy warszawski stalowy most na Wiśle zbudowany w latach 1859−1864 według projektu Stanisława Kierbedzia.

Most miał sześć przęseł i długość 474 m[1]. Został zniszczony przez wojska niemieckie we wrześniu 1944. Obecnie w jego miejscu znajduje się most Śląsko-Dąbrowski.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Most powstał z inicjatywy Towarzystwa Rosyjskich Kolei Żelaznych[2]. W pierwszych planach miał być mostem kolejowym łączącym Dworzec Petersburski (obecnie Wileński) z Dworcem Wiedeńskim. Zaniechano jednak prowadzenia kolei przez centrum Warszawy i most ten ukończono wyłącznie jako drogowy (z torami dla tramwajów konnych)[3]. Most kolejowy zbudowano kilka lat później, na północ od mostu Kierbedzia, przy warszawskiej Cytadeli (most przy Cytadeli).

Most Kierbedzia widziany z wieży Zamku Królewskiego (1873)
Wjazd na most

Mimo iż Most Kierbedzia był pierwszym stałym mostem od czasów Zygmunta Augusta, a budowę mostu stałego uchwalił jeszcze Sejm Czteroletni, ówczesna prasa nie wspomina o budowie i postępach prac. Most kończono w 1864, tzn. w tym samym roku, w którym upadło powstanie styczniowe. Głównym projektantem był Stanisław Kierbedź – Polak z wysokim rosyjskim stopniem generalskim.

Ogólny koszt budowy przeprawy wyniósł ok. 2,7 mln rubli. Prace zostały wykonane przez francuskie firmy „Goüin et C-ie Batignolles” i „Schneider Creuzot”[4], której przedstawicielem był francuski inżynier Gottard oraz polski inżynier i wynalazca Stanisław Janicki[5][6].

Otwarcie mostu Kierbedzia nastąpiło 22 listopada 1864.

W czasie zaborów most nosił oficjalną nazwę mostu Aleksandryjskiego (od imienia cara Aleksandra II). Potocznie nazywany był jednak mostem Kierbedzia (od nazwiska projektanta i budowniczego). Z placu Zamkowego na przeprawę prowadziła ulica Nowy Zjazd, schodząca z placu Zamkowego wiaduktem Pancera, a później nasypem ziemnym. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości nazwa most Kierbedzia stała się nazwą oficjalną.

5 sierpnia 1915 około 6 rano[7] wycofujące się z Warszawy pod naporem Niemców wojska rosyjskie wysadziły dwa środkowe przęsła przeprawy, nie uszkadzając jednak filarów.

Most został odbudowany w zmienionej formie w 1916. Nowe kratownice różniły się od tych zaprojektowanych przez Kierbedzia – ich górny pas miał kształt paraboli.

II wojna światowa i okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

Most został zniszczony po raz drugi 13 września 1944, kiedy to został wysadzony w powietrze przez wojska niemieckie wycofujące się na lewy brzeg Wisły przed Armią Radziecką oraz 1 Armią Wojska Polskiego.

Po wojnie na ocalałych filarach zbudowano nowy most, który został nazwany mostem Śląsko-Dąbrowskim i stał się po rozbiórce wiaduktu Pancera fragmentem Trasy W-Z.

 Osobny artykuł: most Śląsko-Dąbrowski.

We wrześniu 2011 na zlecenie Zakładu Mostów z Instytutu Badawczego Dróg i Mostów znaleziono i wydobyto z Wisły 6-metrowy fragment kratownicy mostu Kierbedzia, który po pracach konserwacyjnych ma być publicznie eksponowany[8].

Most w kulturze masowej[edytuj | edytuj kod]

  • W szóstym odcinku serialu telewizyjnego Czterej pancerni i pies zatytułowanym Most (1966) bohaterowie dojeżdżają do mostu Kierbedzia od strony Pragi. Rolę tę zagrał most w Toruniu, o podobnej konstrukcji, z torowiskiem tramwajowym. Toruński most „wystąpił” również jako most Kierbedzia w filmie Zamach w reżyserii Jerzego Passendorfera (1958).

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Henryk Janczewski: Warszawa. Geneza i rozwój inżynierii miejskiej. Warszawa: Arkady, 1971, s. 203.
  2. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 510. ISBN 83-01-08836-2.
  3. Lech Królikowski: Twierdza Warszawa. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 2002, s. 32. ISBN 83-11-09356-3.
  4. Józef Sigalin: Warszawa 1944-1980. Z archiwum architekta. Tom 1. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1986, s. 429. ISBN 83-06-01187-2.
  5. Feliks Kucharzewski. O trzech inżynierach polskich XIX wieku słynnych na obczyźnie. Janicki. „Przegląd Techniczny”, s. 80–82, 1919. Warszawa. 
  6. Bolesław Orłowski: Pierwszy most żelazny na Wiśle w Warszawie (pol.). W: Inżynier Budownictwa > Dawno, dawno temu [on-line]. pzitb-kielce-szkolenia.pl, kwiecień 2007. [dostęp 2014-02-21]. s. 42-43.
  7. Krzysztof Dunin-Wąsowicz: Warszawa w czasie I wojny światowej. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1974, s. 22.
  8. Jakub Chełmiński. Słynny most odnaleziony! Wyciągnęli fragment z Wisły. „gazeta.pl Warszawa”, 2011-09-19.