Procjon

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Współrzędne: Astronomia 07h39m18,119s; +05°13'29,96"

Procjon
α Canis Minoris
Dane obserwacyjne (J2000)
Gwiazdozbiór Mały Pies
Rektascensja 07h 39m 18,119s[1]
Deklinacja +05° 13' 29,96"[1]
Odległość 11,46[2] ly
(3,496 pc)
Charakterystyka fizyczna
Rodzaj gwiazdy podolbrzym
Typ widmowy F5IV-V
Jasność obserwowana 0,38m
Jasność absolutna 2,65 / 13,04[2]m
Alternatywne oznaczenia
Elgomaisa, Algomeysa, Antecanis
10 CMi, BD+05°1739, GC 10277, GJ 280,
HD 61421, HIP 37279, HR 2943, SAO 115756
Położenie Procjona w gwiazdozbiorze Małego Psa

Procjon, Procyon (α CMi) – najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Małego Psa.

Jest jedną z najbliższych nam gwiazd, znajdującą się w odległości zaledwie ok. 11,46 roku świetlnego od Układu Słonecznego. Nazwa tej najjaśniejszej gwiazdy w konstelacji Małego Psa wywodzi się z języka greckiego i wyraża fakt, że Procjon wschodzi nieco wcześniej niż gwiazda Syriusz w pobliskim gwiazdozbiorze Wielkiego Psa. Procjon jest gwiazdą podwójną, której główny składnik jest podolbrzymem o żółtobiałym zabarwieniu. Moc jego promieniowania ok. 7,73[2] razy przewyższa moc promieniowania Słońca. Towarzyszem Procjona jest biały karzeł, obiegający go w ciągu 40,82[2] roku. Jego masa stanowi 0,6 masy Słońca[2], a średnica jest 100 razy mniejsza od średnicy naszej Dziennej Gwiazdy. Na niebie odnajdziemy jeszcze jednego towarzysza Procjona, z którym tworzy on parę optyczną.
Już w 1844 roku Friedrich Wilhelm Bessel postulował, że Procjon posiada towarzysza, jednak dopiero w 1896 roku zostało to potwierdzone obserwacjami wykonanymi w Obserwatorium Licka należącym do Uniwersytetu Kalifornijskiego.

Procjon jest ponadto jedną z gwiazd tzw. trójkąta zimowego, który oprócz niego tworzą Syriusz z Wielkiego Psa i Betelgeza z Oriona.

Nazwa i związane z nią legendy[edytuj | edytuj kod]

Z Procjonem wiąże się sporo legend w różnych wariantach. Niektórzy autorzy widzą w nim psa ze sfory Oriona, towarzyszącego razem z Syriuszem swojemu panu na niebie. Inne legendy nie wykluczają możliwości, że Mały Pies jest jednym z psów samej bogini łowów, płodności i Księżyca – Artemidy. Według innych mitów, jest to pies z orszaku łowieckiego Akteona, syna Autonoe, córki króla Teb. Ten zapalony myśliwy trafił pewnego razu do jaskini, w której kąpała się Artemida. Za to, że ujrzał ją nagą, Artemida przemieniła Akteona w jelenia i zaszczuła własnymi psami na śmierć. Egipcjanom gwiazdozbiór przypominał boga umarłych Anubisa, którego przedstawiano w postaci człowieka z głową szakala, natomiast Arabom i Rzymianom – szczenię.

Właściwości fizyczne[edytuj | edytuj kod]

Procjon to relatywnie młoda gwiazda. Jej wiek ocenia się na 1,7 mld lat[2]. Jest to ok. jedna trzecia wieku naszego Słońca. Należy on do typu widmowego F i na diagramie Hertzsprunga-Russella jest położona pomiędzy ciągiem głównym i gałęzią podolbrzymów. W przyszłości zostanie czerwonym olbrzymem. W roku 1990 okryto, że fotosfera gwiazdy wykonuje niewielkie oscylacje. To odkrycie pozwoliło określić wiek Procjona. Astronomowie wyznaczyli też jego masę, która decyduje o tempie ewolucji. Masa Procjona jest znana z dużą dokładnością, ponieważ główna gwiazda ma towarzysza, białego karła, który okrąża ją w ciągu ok. 41 lat. Kiedy dwa obiekty okrążają się wzajemnie pod wpływem siły ciężkości, to – znając okres obiegu – można wyznaczyć ich względne masy. W roku 2000 określono masę Procjona jako 1,5 masy Słońca, a jego odległość od Słońca na 11,4 roku świetlnego.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Procjon w bazie SIMBAD (ang.)
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Przesłanie do gwiazd (pol.). Katedra Radioastronomii - Centrum Astronomii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, 2007-01-14.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ken Croswell, Oscillating stars reveal their ages, „Astronomy Magazine”, 20 stycznia 2005.