Sól (wieś w województwie lubelskim)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zobacz też: Sól w innych znaczeniach tego słowa.
Artykuł 50°30′30″N 22°38′49″E
- błąd 39 m
WD 50°34'N, 22°36'E, 50°30'34.88"N, 22°38'53.34"E
- błąd 19674 m
Odległość 5 m
Sól
wieś
Ilustracja
Kościół rzymskokatolicki w Soli
(dawna cerkiew)
Państwo  Polska
Województwo  lubelskie
Powiat biłgorajski
Gmina Biłgoraj
Liczba ludności (2011) 2324[1]
Strefa numeracyjna 84
Kod pocztowy 23-400[2]
Tablice rejestracyjne LBL
SIMC 0886239
Położenie na mapie gminy wiejskiej Biłgoraj
Mapa konturowa gminy wiejskiej Biłgoraj, na dole znajduje się punkt z opisem „Sól”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Sól”
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa konturowa województwa lubelskiego, na dole znajduje się punkt z opisem „Sól”
Położenie na mapie powiatu biłgorajskiego
Mapa konturowa powiatu biłgorajskiego, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Sól”
Ziemia50°30′30″N 22°38′49″E/50,508333 22,646944

Sólwieś w Polsce na Równinie Biłgorajskiej, położona w województwie lubelskim, w powiecie biłgorajskim, w gminie Biłgoraj[3][4].

W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie zamojskim. Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) liczyła 2324 mieszkańców[1].

Części miejscowości[edytuj | edytuj kod]

W latach 1863–1954 miejscowość była siedzibą gminy Sól. W miejscowości znajduje się kościół, który jest siedzibą parafii pw. św. Michała Archanioła. W strukturze kościoła rzymskokatolickiego parafia należy do metropolii przemyskiej, diecezji zamojsko-lubaczowskiej, dekanatu Biłgoraj – Południe. Sól jest największą miejscowością w gminie Biłgoraj. Położona na obrzeżach Biłgoraja ciągnie się na długość ok. 5 km wzdłuż drogi wojewódzkiej nr 858.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze wzmianki o osadnictwie na tych terenach pochodzą z drugiej połowy XVI w. Adam Gorajski – właściciel klucza dóbr biłgorajskich zaprosił osadników holenderskich. Od nich wzięła nazwę pierwotna nazwa miejscowości Olendrów. W 1599 Olendrów wraz z Dąbrowicą były przedmiotem sporu pomiędzy Janem Zamojskim – właścicielem ordynacji a Adamem Gorajskim. Przypadły one w udziale Zamojskiemu. Nowa nazwa miejscowości powstała na początku XVII wieku najprawdopodobniej od pobliskiego strumienia o tej samej nazwie. Około 1830 roku w okolicy Soli funkcjonowała ordynacka gorzelnia (w 1896 wyprodukowano 10000 wiader spirytusu ziemniaczanego) oraz browar (w 1896 r. wyprodukowano 2000 wiader piwa)

Z Soli pochodzili między innymi: działacz Chłopskiego Stronnictwa Radykalnego – Jan Dziduch – poseł na sejm w okresie międzywojennym, oraz Marcin Raduj, który piastował funkcję radcy handlowego w Buenos Aires. Wieś była znanym ośrodkiem garncarskim i włosiankarskim. We wrześniu 1939 roku stacjonował we wsi sztab 21 Górskiej Dywizji Piechoty generała Józefa Kustronia i sztab 6 Dywizji Piechoty generała Bernarda Monda (13 IX 1939). W dniach 15–17 września walczyły tu oddziały 73 pułku piechoty z Grupy Operacyjnej „Jagmin” (z armii „Kraków”) gen. Jana Jagmnina-Sadowskiego. Podczas drugiego dnia walk poległ dowódca 3 batalionu 73 Pułku Piechoty mjr Władysław Nowożeniuk. W połowie 1943 roku okupacyjny urząd gminy był dwukrotnie niszczony przez oddział Gwardii Ludowej im. Tadeusza Kościuszki (dowódca – Grzegorz Korczyński – „Grzegorz”)[6]. W 1943 roku Niemcy częściowo wysiedlili wieś.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Pomnik obok kościoła, poświęcony Józefowi Piłsudskiemu
Kapliczka przydrożna
Stadion wiejski

Kościół rzymskokatolicki św. Michała Archanioła[edytuj | edytuj kod]

Od XVII wieku[7] w Soli istniała cerkiew greckokatolicka. W 1875 roku po likwidacji unickiej diecezji chełmskiej zamieniona została na prawosławną. Obecną świątynię wybudowano na potrzeby unickiej parafii w 1872 r. Wtedy też najprawdopodobniej został założony cmentarz prawosławny położony około 100 m na południe od kościoła. 1 marca 1919 roku została w Soli założona parafia rzymskokatolicka i wtedy cerkiew została rewindykowana na rzecz Kościoła katolickiego i zaadaptowana na kościół. Ołtarz przerobiony został z carskich wrót, w jego górnej części znajduje się obraz Serca Pana Jezusa z 1820 roku. Wiszą tu obrazy św. Michała Archanioła, Matki Bożej Niepokalanie Poczętej (być może jest to unicka ikona), św. Franciszka, Przemienienia Pańskiego[8].

Młyn[edytuj | edytuj kod]

Wybudowany w roku 1896. Jest zbudowany na rzece Białej Ładzie, która tworzy przed młynem zakole w kształcie litery S. Obecnie młyn jest napędzany silnikiem elektrycznym ponieważ turbina wodna został podmulona i zablokowana. Obok młyna znajdują się pozostałości po dawnym tartaku wodnym.

Cmentarz rzymskokatolicki[edytuj | edytuj kod]

Położony jest w odległości ok. 150 m na zachód od kościoła. Został założony w 1919 r. dla powstałej wówczas parafii rzymskokatolickiej. Jest to wydłużony czworobok o powierzchni 2 ha, podzielony na kwatery rozmieszczone symetryczne po obu stronach alei biegnącej od bramy. Zachowało się kilkanaście nagrobków sprzed 1945 r. Na uwagę zasługuje współczesny nagrobek ks. Pawła Zięby z 1981 r. – przedstawia on anioła powołującego zmarłego kapłana na sąd ostateczny. Znajdują się tu groby 127 żołnierzy WP z 6 i 23 DP Armii Kraków poległych w dniach 14–17 września 1939 r. pod Banachami i Solą (w tym 11 oficerów i podchorążych, 58 szeregowych i 58 nieznanych). Na obrzeżach cmentarza rosną lipy, topole i klony. Wzdłuż głównej alei podwójne szpalery lipowe. Cmentarz ogrodzony jest od frontu metalowymi przęsłami na kamiennych słupach i podmurówce, część centralna cmentarza ogrodzona jest drewnianym płotem, reszta metalową siatką[9].

Cmentarz prawosławny[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Cmentarz prawosławny w Soli.

Położony w odległości 100 m od kościoła (dawnej cerkwi) na południe, na niewielkim wzniesieniu nad rzeką Białą Ładą. Został założony prawdopodobnie w 1872 r. razem z cerkwią. Cmentarz jest czynny pomimo że parafia prawosławna została zlikwidowana w 1918 r. Ostatni pochówek miał miejsce w 1992 r. Cmentarz ma kształt czworoboku o powierzchni 0,23 ha. Zachowało się na nim ok. 10 nagrobków sprzed 1945 r. Wszystkie są porozbijane i porozrzucane na ziemi. Znajdują się także metalowe i drewniane krzyże, czytelne nagrobki ziemne. Groby zwrócone są na wschód. Cmentarz porasta: 5 lip i samosiew klonu, akacji, dębu, bzu, kruszyny i maliny. Ogrodzenie wykonane jest z siatki drucianej. Od strony rzeki znajduje się brama[9].

Sport[edytuj | edytuj kod]

KS Olender Sól

W Soli funkcjonuje Klub Sportowy Olender Sól – amatorski klub piłkarski, założony w 2004 roku. W sezonie 2010/11 zespół występował w III lidze. Obecnie drużyna seniorów gra w grupie I zamojskiej klasy A. Olender rozgrywa mecze na Stadionie Wiejskim znajdującym się w Soli, o pojemności 800 widzów.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 1188 [dostęp 2014-03-09] [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  3. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200).
  4. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-11-18].
  5. KSNG: Wykaz urzędowych nazw miejscowości i ich części. opublikowany, [w:] Dz.U. z 2013 r. poz. 200 ze zmianami w Dz.U. z 2015 r. poz. 1636. [dostęp 2018-01-13].
  6. Józef Bolesław Gargas „Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej 1942 – 1945” Wydawnictwo MON 1971 str. 158.
  7. Cerkiew w Soli.
  8. Sól.
  9. a b D. Kawałko, Cmentarze województwa zamojskiego, Państwowa Służba Ochrony Zabytków, Zamość 1994, s. 27.