73 Pułk Piechoty (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 73 Pułku Piechoty II RP. Zobacz też: 73 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 73.
73 pułk piechoty
155 pułk piechoty wielkopolskiej
Ilustracja
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1918
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 23 lipca[1]
Nadanie sztandaru 1922
Rodowód 1 pułk rezerwowy
155 pułk piechoty wielkopolskiej
Dowódcy
Pierwszy kpt. Kazimierz Zenkteller
Ostatni Piotr Sosialuk
Działania zbrojne
powstanie wielkopolskie
wojna polsko-bolszewicka
bitwa pod Rybczanami (2 czerwca 1920)
bitwa pod Łużkami (6–7 czerwca 1920)
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja garnizon Katowice (II bp w Oświęcimiu)[2] (Okręg Korpusu Nr V)
Rodzaj wojsk piechota
Podległość VII Brygada Rezerwowa
8 Dywizja Piechoty
23 Dywizja Piechoty[2]
Odznaczenia
Ag virtuti.jpg
Bitwa jazno 1920.png
Bitwa dryhucze 1920.png
Żołnierze 73 pp na tle kopca na Sowińcu trzymają urnę z ziemią z bitwy pod Indurą; Kraków 1935
Urna z ziemią z bitwy pod Indurą przyniesiona przez żołnierzy 73 pp na Sowiniec
Uroczystości 3 Maja w Katowicach w 1935 r. – kompania honorowa 73 pp i organizacje szkolne podczas nabożeństwa
Ochody Święta Niepodległości w Katowicach – 73 Pułk Piechoty podczas defilady

73 Pułk Piechoty (73 pp) – oddział piechoty Wojsk Wielkopolskich i Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Zorganizowany 2 października 1919 roku jako 1 pułk rezerwowy Wojsk Wielkopolskich z samorzutnie sformowanych kompanii strzeleckich: bukowskiej, szamotulskiej, wolsztyńskiej i kościańskiej. Uczestniczył w powstaniu wielkopolskim. 26 stycznia 1920 przemianowany na 155 pułk piechoty wielkopolskiej. Brał udział w wojnie z bolszewikami. Toczył boje nad Autą, Dzisną oraz pod Grodnem. Najcięższą bitwę stoczył 23 lipca 1920 pod Indurą.

W marcu 1921, po reorganizacji Wojska Polskiego, 155 pułk piechoty przemianowany został na 73 pułk piechoty, a 20 czerwca 1922 przeniesiony na Górny Śląsk. W okresie pokoju stacjonował w Katowicach. W kampanii wrześniowej walczył w składzie 23 Dywizji Piechoty.

Formowanie pułku i działania w Wielkopolsce[edytuj | edytuj kod]

26 grudnia 1918 do Poznania przybył Ignacy Jan Paderewski. Następnego dnia Polacy rozbroili Niemców i opanowali całe miasto. Na wieść o „poznańskim powstaniu”, na prowincji samorzutnie formowały się polskie oddziały powstańcze[3]. Z inicjatywy ppor. Kazimierza Zenktelera powstała „kompania bukowska”[4]. Kompania uczestniczyła w walkach pod Zbąszyniem, Kargową, Kopanicą, Wielkim i Małym Grójcem oraz Wolsztynem. Wspólnie z kompaniami „szamotulską”, „wolsztyńską” i „kościańska” tworzyły zachodni front wielkopolski. W lutym 1919 zostało podpisane zawieszenie broni z Niemcami[5]. W lipcu powstał 1 batalion garnizonowy Okręgu Wojskowego nr II. W jego skład weszły kompanie garnizonowe z powiatów: grodziskiego, kościańskiego, międzyrzeckiego i śmigielskiego[6]. 1 sierpnia 1 batalion garnizonowy zajął pozycje obronne od Zbąszynia po Kopanicę. Kilka dni później sformowano 2 batalion, który we wrześniu przedłużył odcinek obrony Wojsk Wielkopolskich do Kaszczora[6]. We wrześniu, na bazie kompanii garnizonowych powiatów: obornickiego, leszczyńskiego, międzychodzkiego i skwierzyńskiego, zorganizowany został 3 batalion. Rozkazem dziennym nr 23 Dowództwa Głównego Wojska Polskiego byłego Zaboru Pruskiego z 2 października 1919 powołany został 1 pułk rezerwowy. Na jego dowódcę wyznaczono kpt. Kazimierza Zenktelera, a w jego skład weszły wymienione wyżej trzy bataliony[6]. 13 listopada sformowano IV batalion[7]. Pod koniec miesiąca obsadził on odcinek pomiędzy Kwilczem a Włoszakowicami. Dowództwo pułku, pluton łączności, pluton pionierów i pułkowa kompania karabinów maszynowych stacjonowała w Grodzisku[6]. W styczniu 1920 pułk uczestniczył w rewindykacji Zbąszynia, Międzychodu i Leszna[8].

Rozkazem nr 3 Dowództwa Frontu Wielkopolskiego z 26 stycznia, 1 pułk rezerwowy przemianowany został na 155 pułk piechoty wielkopolskiej[8][6].

Pułk w walce o granicę wschodnią[edytuj | edytuj kod]

Działania na froncie litewsko-białoruskim[edytuj | edytuj kod]

W kwietniu 1920 pułk przeszedł do obozu ćwiczebnego w Biedrusku i tu wszedł w skład VII Brygady Rezerwowej[9]. W tym czasie ofensywa sowieckiej 15 Armii Korka na północnym odcinku frontu zmusiła oddziały polskie do cofnięcia się. W zaistniałej sytuacji zorganizowana została Armia rezerwowa pod dowództwem gen. Kazimierza Sosnkowskiego. W jej skład weszła VII Brygada Rezerwowa[10]. 19 maja 155 pułk piechoty wielkopolskiej załadowany został na eszelony i wyruszył na front wojny polsko-bolszewickiej. 21 maja przybył do Świecian[11], a 29 maja dwoma batalionami obsadził linię dawnych okopów niemieckich. 31 maja III batalion rozpoczął marsz w kierunku Barwaniszek i po krótkiej walce zajął je. Atakował dalej i w godzinach popołudniowych zajął Rokity i Moskaliszki i zorganizował obronę na linii rzeki Miadziołki[12]. W tym czasie II batalion toczył ciężkie boje na północ od Rybczan i Rusałków. Wprowadzenie do walki na tym kierunku I batalionu również nie dało spodziewanego rezultatu. Dopiero wspólne uderzenie świtem 1 czerwca zakończyło się sukcesem, okupionym jednak dużymi stratami[12].

2 czerwca II i IV batalion wszedł w skład grupy płk. Stanisława Małachowskiego i rozpoczął pościg za cofającym się nieprzyjacielem. 8 czerwca batalion osiągnął Łużki[13]. II batalion zorganizował obronę na linii Krzywki – Kozaczki – Zalesinki, a IV batalion pozostał w Dubówce, w odwodzie. 8 czerwca nieprzyjaciel kontratakował i wyparł z dotychczasowych pozycji 5. i 6 kompanię. Zagrożony był też sztab pułku stacjonujący w Dubówce. Sytuację uratował dowódca 4 kompanii karabinów maszynowych ppor. Stefan Balcer, którego kompania celnym ogniem skutecznie powstrzymała Sowietów i zmusiła ich do wycofania się. Wykorzystując powodzenie 4 kompanii ckm, IV batalion wsparty 5. i 6 kompanią odzyskał utracone wcześniej pozycje w rejonie Krzywki i Kozaczki. Kilka dni później cała Armia Rezerwowa wykonała swoje zadanie i dotarła do Auty[12].

15 czerwca pułk (bez batalionu) wszedł w podporządkowanie dowódcy 10 Dywizji Piechoty z 1 Armii, a jego I batalion zasilił 30 pułk strzelców kaniowskich[14]. Nad Autą pułk pozostał do 25 czerwca. W tym dniu podporządkowano go dowódcy 8 Dywizji Piechoty. W tym czasie I batalion walczył w rejonie Szadziewszczyzna – Okuniowo, a potem nacierał w kierunku na Aleksandrowo[15].

Pułk w działaniach opóźniających[edytuj | edytuj kod]

4 lipca wojska Frontu Zachodniego Michaiła Tuchaczewskiego przeszły ofensywy. W ciągu kilkunastu godzin przełamały obronę polskiej 1 Armii i ruszyły do pościgu. O 10.00 po przygotowaniu artyleryjskim, sowiecka 18 Dywizja Strzelców uderzyła na ugrupowanie obronne 155 pułku piechoty w Sadziewszczyźnie[16]. Pułk wytrwał na pozycjach do godzin wieczornych, po czym na rozkaz dowódcy XX Brygady Piechoty opuścił ten rejon i udał się w okolice Krasnej Góry. Tam dołączył do niego II batalion. Straty pułku po walce były wysokie. Następnego dnia pułk wycofał się do Szarkowszczyzny, gdzie następowała koncentracja 10 Dywizja Piechoty[17]. 7 lipca zajął pozycje pomiędzy jeziorami Miadzioł i Narocz i bronił się przed Sowietami. W kolejnych dniach kontynuował odwrót w kierunku Grodna. Jednak 3 Korpus Kawalerii Gaja wyprzedził oddziały polskie i 19 lipca zajął Grodno. W tej sytuacji gen. Lucjan Żeligowski zdecydował się odbić miasto. Tego dnia o 7.00 polskie pododdziały rozpoczęły marsz na Grodno. Maszerowały wzdłuż prawego brzegu Niemna. Pod Obuchowiczami doszło do pierwszego starcia w trakcie którego został rozbity sowiecki 57 pułk kawalerii, a oddziały 10 Dywizji Kawalerii opuściły miasto. Wieczorem bataliony I i II 155 pułku znajdowały się około 3 kilometry od rogatek miasta. Tu jednak rozkaz dowódcy XIX Brygady zatrzymał natarcie[18][17]. W tym czasie pod Jeziorami na prawe skrzydło 8 Dywizji Piechoty uderzyła sowiecka 4 Armia. 21 pułk piechoty został zmuszony do odwrotu, a prawe skrzydło 155 pp zostało odsłonięte[17]. Jednak, gdyby nie rozkaz zatrzymania natarcia, 155 pułk piechoty wielkopolskiej prawdopodobnie zdobyłby miasto słabo bronione przez spieszonych kawalerzystów[19].

W nocy pułk opuścił swoje pozycje i nad ranem osiągnął Komarów. Od 21 lipca odpierał próby sforsowania przez bolszewików Niemna[20].

Bój pod Indurą

23 lipca pułk zatrzymał się na odpoczynek pod Indurą. Dowódca pułku zamierzał tu uzupełnić amunicję i ściągnąć w swoje szeregi III batalion. We wczesnych godzinach popołudniowych, na południe od miejsca postoju pułku, wycofywały się pod naporem bolszewików oddziały 11 Dywizji Piechoty. Tym samym odsłaniało się skrzydło 8 Dywizji Piechoty. Dowódca pułku podjął decyzję o rozwinięciu swoich batalionów do działań. Napór nieprzyjaciela został chwilowo powstrzymany. Kolejne ataki bolszewików przyniosły im jednak powodzenie, a 155 pułk nie miał wystarczającej ilości amunicji by je powstrzymać. Polskie bataliony przeszły zatem do ataku „na bagnety”[21]. Czterokrotnie powtarzane ataki przyniosły chwilowo pożądany skutek, ale straty były wysokie. Równie wysokie straty odnotował nieprzyjaciel. Nie ścigani przez nikogo, polscy piechurzy stopniowo wycofali się spod Indury[22].

Udział pułku w Bitwie Warszawskiej[edytuj | edytuj kod]

Z początkiem sierpnia pułk przeszedł reorganizację przyjmując strukturę trzybatalionową. W tym czasie powrócił też w skład VII Brygady Rezerwowej. 13 sierpnia organizował obronę na linii Wola Kiełpińska – ujście Rządzy do Narwi[20]. Po południu sowieckie 21. i 27 Dywizja Strzelców zdobyły Radzymin i tym samym zagroziły Warszawie. Przez cały następny dzień pułk toczył ciężkie walki o Zegrze, Dembe i Orzechowo[20].

 Osobny artykuł: Bitwa pod Radzyminem (1920).

16 sierpnia ruszyła polska kontrofensywa znad Wieprza. W nocy 17 sierpnia 155 pułk piechoty wielkopolskiej rozpoczął atak wypierając Sowietów z ich pozycji obronnych i nacierał dalej w kierunku na Serock. W godzinach rannych III batalion zdobył miasto[23]. I i II batalion zajęły pozycje na linii PokrzywnicaObrąbDzbanice. 18 sierpnia II batalion forsował Narew pod Wierzbnicą. Współdziałając ze 159 pułkiem piechoty, odrzucił nieprzyjaciela od rzeki i wyszedł na linię Gąsiorowo – Łacha. 20 sierpnia cały 155 pułk piechoty wielkopolskiej rozpoczął pościg za nieprzyjacielem w kierunku granicy z Prusami[20].

25 sierpnia pułk zakończył działania i został skierowany do Komorowa na koncentrację oddziałów VII Brygady Rezerwowej[24].

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

23 DP w 1938
Powitanie w Katowicach 23 DP powracającej z manewrów – 73 pp defiluje na ulicy marszałka Józefa Piłsudskiego
X-lecie Związku Strzeleckiego w Katowicach. Ppłk Piotr Sosialuk wręcza żołnierzowi 73 pp karabin Mauser 7,92 mm wz. 98

73 pułk piechoty stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr V[25] w garnizonie Katowice[26] (II batalion w Oświęcimiu, batalion zapasowy w Szczakowej).

Jednostka zajmowała budynki przy ulicy Koszarowej nieopodal centrum Katowic. Swoje święto pułkowe obchodziła corocznie w dniu 23 lipca – w rocznicę bitwy pod Indurą z okresu wojny polsko-bolszewickiej. W tych dniach odbywały się zwyczajowe defilady ulicami Katowic oraz uroczystości na dziedzińcu koszarowym połączone z wręczaniem odznaki pułkowej i innych żołnierskich wyróżnień[27].

W 1929 roku został opublikowany „Zarys historji wojennej” pułku autorstwa kapitana Tadeusza Zygmunta Józefa Przyjemskiego (1896–1944), powstańca wielkopolskiego i śląskiego, kawalera Krzyża Walecznych[28].

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 73 pułk piechoty zaliczony został do typu III pułków piechoty o stanach zbliżonych do wojennych. Na czas wojny przewidywany był do działań osłonowych. Corocznie otrzymywał około 1010 rekrutów. Jego obsadę stanowiło 68 oficerów i 2200 podoficerów i żołnierzy[29].

W latach 1931–1932 na terenie koszar powstał okazały 4-piętrowy gmach, który pozostał głównym budynkiem I i III batalionu aż do wybuchu wojny. II batalion 73 pp zajmował budynki po byłym austriackim pułku artylerii na peryferiach Oświęcimia. W okresie okupacji teren byłych koszar II batalionu w Oświęcimiu Niemcy przeznaczyli pod rozbudowę obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau.

W dniach 21 IX – 2 X 1938 wchodząc w skład 23 Dywizji Piechoty pułk uczestniczył w aneksji czeskiego Zaolzia. Od wiosny 1939 w pułku prowadzono przygotowania do działań wojennych.

Walki pułku w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

Pułk walczył w składzie 23 Górnośląskiej DP
Bitwa tomaszow lub 1.png

W czasie kampanii wrześniowej wchodził w skład 23 Dywizji Piechoty, walczącej w ramach Armii „Kraków”. Pułkiem dowodził ppłk Piotr Sosialuk. W dniach 1–3 IX brał udział w bitwie granicznej. Do najcięższych walk doszło 2 IX pod Wyrami z oddziałami niemieckiej 8 i 28 Dywizji Piechoty. Od 4 IX uczestniczył w odwrocie Armii „Kraków”. Kolejne większe bitwy: w Pacanowie (9 IX), pod Osiekiem (11 IX), pod Banachami, Biłgorajem i Solą (województwo lubelskie) (16 IX). Ostatnią, ok. 22-godzinną walkę, 73 pp stoczył w dniach 19–20 IX pod Tomaszowem Lubelskim w ramach Grupy Operacyjnej „Jagmin” (dowódca: gen. Jan Jagmin-Sadowski).

Za udział w kampanii wrześniowej oficerom i żołnierzom 73 pp przyznano 61 Krzyży Orderu Virtuti Militari oraz 42 Krzyże Walecznych. W trakcie walk polegli wszyscy trzej dowódcy batalionów – mjr Woźniakowski, ppłk Kiełbasa i mjr Nowożeniuk. Dowódca pułku, ppłk Sosialuk, został rozstrzelany 2 VII 1940 po haniebnym „wyroku” nazistowskiego „sądu specjalnego” – Sondergerichtu[30]. Wielu oficerów i żołnierzy katowickiego pułku, którzy uniknęli niewoli, kontynuowało walkę w organizacjach podziemnych oraz w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie.

11 XI 1944 gen. Władysław Anders odznaczył 73 pp Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari[31].

Żołnierze pułku[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: oficerowie 73 Pułku Piechoty (II RP).
Dowódcy pułku[32]
Zastępcy dowódcy pułku
Kwatermistrzowie
Inni oficerowie pułku

Obsada personalna 1 pułku rezerwowego[edytuj | edytuj kod]

Struktura i obsada personalna w 1919[6][48].

Dowództwo i pododdziały sztabowe

  • Dowódca pułku – kpt. Kazimierz Zenkteler
  • dowódca plutonu łączności – ppor. Franciszek Prządka
  • dowódca plutonu pionierów – sierż. Stanisław Sobkowiak

I batalion[b]

  • dowódca batalionu – por. Walerian Andersen
  • dowódca kompanii – ppor. Witold Wegner
  • dowódca kompanii – ppor.Janusz Milewski
  • dowódca kompanii – ppor.Franciszek Szulc
  • dowódca kompanii – ppor. Stanisław Kuzdowicz
  • dowódca kompanii – ppor. Stefan Sobera

II batalion

III batalion

  • dowódca batalionu – por. Jan Marcinkowski
  • dowódca kompanii – ppor. Leon Nowaczkiewicz
  • dowódca kompanii – Maksymilian Blew
  • dowódca kompanii – ppor. Jan Paprocki
  • dowódca kompanii – ppor. Mieczysław Marian Kowalski
  • dowódca kompanii – sierż. Andrzej Laskowski

IV batalion

  • dowódca batalionu – por. Józef Hager
  • dowódca kompanii – ppor. Stanisław Brych
  • dowódca kompanii – ppor. Franciszek Kwiatkowski
  • dowódca kompanii – sierż. Bronisław Kulupa
  • dowódca kompanii – ppor. Jan. Wagner
  • dowódca kompanii – ppor. Stefan Balcer

batalion zapasowy

  • dowódca batalionu – por. Zygmunt Maśny

Obsada personalna w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[49][c]:

Dowództwo, kwatermistrzostwo i pododdziały specjalne
  • dowódca pułku – ppłk Piotr Sosialuk
  • I zastępca dowódcy – ppłk Władysław II Adamczyk
  • p.o. adiutanta – por. Alfred Bogusław Jelonkiewicz[d]
  • starszy lekarz – mjr lek. dr Jan Chudzicki
  • młodszy lekarz – por. lek. Zygmunt Kwieciński
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – ppłk Henryk Kowalówka
  • oficer mobilizacyjny – kpt. Maksymilian Jan Blew[e]
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – kpt. Juliusz Ignacy Sulkowski
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. Jan Janusz Horzemski
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Marian Józef Michał Antosiowicz
  • praktyka u oficera gospodarczego – por. adm. (piech.) Jan Ciupka
  • oficer żywnościowy – chor. Jan Krehl
  • dowódca kompanii gospodarczej i oficer taborowy – kpt. Eugeniusz Franciszek Losert
  • kapelmistrz – kpt. adm. (kapelm.) Kazimierz Kanaś
  • dowódca plutonu łączności – por. Alojzy Piotr Babiński
  • dowódca plutonu pionierów – por. Feliks Kisiel
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – kpt. art. Eligiusz Aleksander Starza-Majewski
  • dowódca plutonu ppanc. – por. Władysław Antoni Jankowski
  • dowódca oddziału zwiadu – por. Alfred Bogusław Jelonkiewicz
I batalion
  • dowódca batalionu – mjr Stanisław Radomir Woźniakowski
  • dowódca 1 kompanii – kpt. Zygmunt Wincenty Krasnopolski
  • dowódca plutonu – por. Stanisław Zdzisław Strzałkowski
  • dowódca plutonu – ppor. Jerzy Ostaniewicz
  • dowódca plutonu – ppor. Karol Grzegorz Rudziński
  • dowódca 2 kompanii – kpt. Franciszek Radtke
  • dowódca plutonu – ppor. Józef Góra
  • dowódca plutonu – ppor. Leon Zalisz
  • dowódca 3 kompanii – kpt. Stefan Tłustochowicz
  • dowódca plutonu – ppor. Marian Członkowski
  • dowódca 1 kompanii km – kpt. Bonifacy Marian Roman Waligórski
  • dowódca plutonu – por. Stefan Jan Klimas
  • dowódca plutonu – ppor. Eugeniusz Józef Liszkowski
II batalion
  • dowódca batalionu – ppłk Władysław Kiełbasa
  • adiutant dowódcy batalionu – por. Aleksander Piotr Zając
  • pomocnik dowódcy baonu ds. gospodarczych – kpt. Antoni Roman Nowosadowski
  • Lekarz batalionu – por. lek. Bolesław Apolinary Kosterski
  • dowódca 4 kompanii – kpt. Bolesław Zygmunt Zarębski
  • dowódca plutonu – ppor. Ireneusz Woźniak
  • dowódca plutonu – chor. Ludwik Dykert
  • dowódca 5 kompanii – kpt. Alfons Kotowski
  • dowódca plutonu – ppor. Mieczysław Fugeniusz Drewicz
  • dowódca plutonu – ppor. Józef Kurek
  • dowódca 6 kompanii – kpt. Teodozjusz Kowalski
  • dowódca plutonu – por. Tadeusz Kozłowski
  • dowódca plutonu – ppor. Zygmunt Mieczysław Adam Sobotowski
  • dowódca 2 kompanii km – kpt. Roman Bielawski
  • dowódca plutonu – ppor. Stanisław Poliwacz
  • dowódca plutonu – chor. Jan Dawdziński
III batalion
  • dowódca batalionu – vacat
  • dowódca 7 kompanii – kpt. Marian Zawarczyński
  • dowódca plutonu – por. Stefan Jan Malanek
  • dowódca plutonu – ppor. Aleksander Jan Jędrzejowski
  • dowódca plutonu – ppor. Antoni Franciszek Staszewski
  • dowódca 8 kompanii – kpt. Franciszek Wiatr
  • dowódca plutonu – ppor. Jan Teodor Domogała
  • dowódca 9 kompanii – por. Kazimierz Matyjaszewski
  • dowódca plutonu – ppor. Tadeusz Franciszek Wróblewicz
  • dowódca 3 kompanii km – p.o. por Konstanty Józef Jabłoński
  • dowódca plutonu – por. Zenobiusz Marian Kubik
  • dowódca plutonu – por. Jan Wawrzyczek
IV batalion
  • dowódca batalionu – mjr Jan Stefan Witkowski
  • adiutant IV batalionu – kpt. Antoni Kurdziel
  • dowódca 4 kompanii km – kpt. Stanisław Jan Siemiatycki
  • dowódca plutonu – por. Mieczysław Leon Stanisław Jan Tabor
  • dowódca plutonu – por. Antoni Zbigniew Mendefik
  • dowódca plutonu – por. Jan Obierek
  • dowódca 5 kompanii km – kpt. Jan Szczęsny Lebiedziewicz
  • dowódca plutonu – por. Jan Oleksy
  • dowódca plutonu – por. Antoni Kurys
  • dowódca 6 kompanii – kpt. Bohdan Gabriel Pudykiewicz
  • dowódca plutonu – por. Mikołaj Meinhardt
  • na kursie – por. Alfred Stefan Jüttner
  • na kursie – ppor. Stanisław Skowronek
  • odkomenderowany – kpt. Zygmunt Strękowski
Dywizyjny Kurs Podchorążych Rezerwy 23 DP
  • dowódca – mjr Władysław Nowożeniuk
  • dowódca plutonu strzeleckiego – por. Fugeniusz Jan Fiedler
  • dowódca plutonu strzeleckiego – Kurański Stefan Franciszek
  • dowódca plutonu strzeleckiego – Tabaka Franciszek
  • dowódca plutonu km – Żurowski Seweryn Marian Kazimierz
73 obwód przysposobienia wojskowego „Katowice”
  • komendant obwodowy PW – kpt. adm. (piech.) Stanisław Hilary Jasiński[f]
  • komendant miejski PW „Katowice” – kpt. piech. Mieczysław Karol Olszewski[g]
  • komendant powiatowy PW „Katowice I” (m.p. w Mysłowicach) – kpt. piech. Paweł Blew[h]

Obsada personalna pułku we wrześniu 1939 roku

Dowództwo
  • dowódca pułku – ppłk piech. Piotr Sosialuk
  • I adiutant – kpt. Zygmunt Strękowski
  • II adiutant – por. Alfred Jüttner
  • kwatermistrz – kpt. piech. Jan Janusz Horzemski[i]
I batalion
  • dowódca batalionu – mjr Stanisław Radomir Woźniakowski (poległ 20 IX)
  • adiutant – ppor. rez. Bolesław Malicki
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej – kpt. Zygmunt Krasnopolski
  • dowódca 2 kompanii strzeleckiej – por. Stanisław Strzałkowski
  • dowódca 3 kompanii strzeleckiej – kpt. Aleksander Kajetanowicz
  • dowódca 1 kompanii ckm – por. Stefan Klimas
II batalion
  • dowódca batalionu – ppłk Władysław Kiełbasa (poległ 2 IX)
  • adiutant – por. Witold Gawdzik
  • dowódca 4 kompanii – por. Stefan Dębski
  • dowódca 5 kompanii – por. Jan Drewicz
  • dowódca 6 kompanii – por. Tadeusz Kozłowski
  • dowódca 2 kompanii ckm – kpt. Roman Bielawski
III batalion
  • dowódca batalionu – mjr Władysław Nowożeniuk (poległ 16 IX)
  • adiutant – ppor. rez. Stefan Cholewa
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej – por. Aleksander Zając
  • dowódca 8 kompanii strzeleckiej – kpt. Franciszek Wiatr
  • dowódca 9 kompanii strzeleckiej – por. Zenobiusz Kubik
  • dowódca 3 kompanii ckm – por. Konstanty Jabłoński
Pododdziały specjalne
  • dowódca kompanii przeciwpancernej – por. Józef Janowski
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – kpt. Eligiusz Starża-Majewski
  • zastępca dowódcy plutonu artylerii piechoty – ppor. rez. Jerzy Cott (poległ 20 IX)

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari[51]

Order Virtuti Militari
por. Ignacy Alejski
por. Stefan Balcer
sierż. Franciszek Białkowski
por. Janusz Hager
szer. Józef Hylewicz
sierż. Andrzej Jackowiak
chor. Antoni Karczmarek
kpr. Aleksander Kłosowski
szer. Wawrzyniec Koralczyk
por. Mieczysław Kowalski
por. Franciszek Kwiatkowski
mjr Jan Namysł
por. Stefan Sobera
chor. Stanisław Sobkowiak
st. szer. Ludwik Szczepański
plut. Piotr Szmatuła
por. Franciszek Szulc
sierż. Stanisław Tasiemkowski
kpt. Dionizy Vogel
chor. Franciszek Zając
ppłk Kazimierz Zenkteller

Symbole pułku[edytuj | edytuj kod]

Sztandar 73 pp przed konserwacją
Sztandar

4 stycznia 1922 roku, w Kępnie, gen. Kazimierz Raszewski wręczył dowódcy pułku sztandar ufundowany przez społeczeństwo Kępna i powiatu kępińskiego[2]. Na sztandarze wyhaftowany jest napis „powiat Kępiński” i herb Kępna. W dolnych rogach widnieją daty powstania pułku i wręczenia sztandaru[32].

Podczas kapitulacji sztandar został ukryty w okolicach wsi Zielone[2]. Po wojnie został znaleziony przez pracownika muzeum w Biłgoraju, Tomasza Bordzania i znajduje się w tamtejszym muzeum. W Muzeum Śląskim w Katowicach znajduje się kopia sztandaru[52].

Odznaka pamiątkowa

27 października 1925 roku Minister Spraw Wojskowych, generał dywizji Władysław Sikorski zatwierdził wzór odznaki pamiątkowej 73 Pułku Piechoty[53]. Odznaka o wymiarach 47x33 mm ma kształt orła piastów śląskich z półksiężycem na piersi, trzymającego w szponach numer „73”, oparty w tle na skrzyżowanych młotkach, otoczony jest owalnym wieńcem laurowym. Nad orłem otwarta złota korona królewska, zamyka wieniec u góry. Odznaka oficerska, dwuczęściowa, wykonana w srebrze. Wykonawcą odznaki był Wiktor Gontarczyk z Warszawy[26].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Pułkownik Anatol Laudański zmarł w styczniu 1936 roku w Katowicach. W ewidencji wojskowej figurował pod nazwiskiem „Laudański” bez przydomka „Stegwiłł”.
  2. Obsada personalna 1 batalionu garnizonowego[6].
  3. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[50].
  4. Por. Alfred Bogusław Jelonkiewicz był jednocześnie dowódcą oddziału zwiadu.
  5. Był bratem Pawła.
  6. Kpt. adm. (piech.) Stanisław Hilary Jasiński był jednocześnie dowódcą Batalionu ON „Katowice”.
  7. Kpt. Mieczysław Karol Olszewski był jednocześnie dowódcą 1 kompanii ON „Katowice” Batalionu ON „Katowice”.
  8. Kpt. Paweł Blew (brat Maksymiliana) był jednocześnie dowódcą 2 kompanii ON „Mysłowice” Batalionu ON „Katowice”.
  9. Kpt. piech. Jan Janusz Horzemski (ur. 25 listopada 1898 we Lwowie) był odznaczony Krzyżem Walecznych.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dziennik Rozkazów MSWojsk. nr 16 z 19 maja 1927 roku.
  2. a b c d Satora 1990 ↓, s. 137.
  3. Przyjemski 1929 ↓, s. 3–5.
  4. Przyjemski 1929 ↓, s. 5–6.
  5. Szostek 2002 ↓, s. 3.
  6. a b c d e f g Szostek 2002 ↓, s. 4.
  7. Przyjemski 1929 ↓, s. 8.
  8. a b Przyjemski 1929 ↓, s. 9.
  9. Przyjemski 1929 ↓, s. 10.
  10. Przyjemski 1929 ↓, s. 10–11.
  11. Przyjemski 1929 ↓, s. 11.
  12. a b c Szostek 2002 ↓, s. 5.
  13. Przyjemski 1929 ↓, s. 12.
  14. Przyjemski 1929 ↓, s. 13.
  15. Szostek 2002 ↓, s. 5–6.
  16. Przyjemski 1929 ↓, s. 15.
  17. a b c Szostek 2002 ↓, s. 6.
  18. Przyjemski 1929 ↓, s. 19.
  19. Szostek 2002 ↓, s. 6–7.
  20. a b c d Szostek 2002 ↓, s. 7.
  21. Przyjemski 1929 ↓, s. 23.
  22. Przyjemski 1929 ↓, s. 24.
  23. Przyjemski 1929 ↓, s. 26.
  24. Szostek 2002 ↓, s. 8.
  25. Almanach Oficerski 1923/24 ↓, s. 52.
  26. a b Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 119.
  27. Leszek Szostek, 73 pułk piechoty, Pruszków 2002, Oficyna Wydawnicza „Ajaks”. s. 12.
  28. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 87, 227.
  29. Jagiełło 2007 ↓, s. 63–65.
  30. Jan Przemsza-Zieliński, Księga wrześniowej chwały pułków śląskich Tom I, Katowice 1989, KAW, s. 172.
  31. Zarządzenie gen. W Andersa z 11 listopada 1966 r. Instytut Polski i Muzeum im. gen Sikorskiego w Londynie, sygn. A XII 77.
  32. a b Prugar-Ketling (red.) 1992 ↓, metryka.
  33. Rozkaz Nr 15 Dowództwa Frontu Wielkopolskiego z dnia 11 lutego 1920 roku, Dział II Personalny, § 13.
  34. Rozkaz Nr 13 Dowództwa Frontu Wielkopolskiego z dnia 4 lutego 1920 roku, Dział II Personalny, § 19 i rozkaz Nr 21 Dowództwa Frontu Wielkopolskiego z dnia 29 lutego 1920 roku, Dział II Personalny, § 11.
  35. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 14 z 9 marca 1923 roku, s. 177.
  36. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 106 z 15 października 1925 roku, s. 570.
  37. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 11 z 31 marca 1927 roku, s. 97.
  38. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 11 z 31 marca 1927 roku, s. 98.
  39. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 11 z 24 lipca 1928 roku, s. 218.
  40. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 130.
  41. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 8 z 1 czerwca 1935 roku, s. 51, 54.
  42. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 10 z 4 lipca 1935 roku, s. 95.
  43. Nowi dowódcy i zastępcy dowódców pułków. „Gazeta Lwowska”, s. 4, nr 155 z 11 lipca 1935. 
  44. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 2 z 18 lutego 1922 roku, s. 122.
  45. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 5 z 3 sierpnia 1931 roku, s. 233.
  46. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 11 z 31 sierpnia 1935 roku, s. 109.
  47. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 6 z 18 kwietnia 1935 roku, s. 43.
  48. Przyjemski 1929 ↓, s. 5.
  49. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 634–635, 681.
  50. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  51. Przyjemski 1929 ↓, s. 30.
  52. Historia GO Śląsk.
  53. Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 35 z 27.10.1925 r., poz. 352.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]