Przejdź do zawartości

Stanisław Kozicki (polityk)

Dodaj linki
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Stanisław Kozicki
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

4 kwietnia 1876
Łępice, Królestwo Polskie

Data i miejsce śmierci

28 września 1958
Polanica-Zdrój

Poseł I kadencji Sejmu (II RP)
Okres

od 1922
do 1926

Przynależność polityczna

Związek Ludowo-Narodowy

Następca

Stefan Bryła

Poseł RP we Włoszech
Okres

od 3 lutego 1926
do 19 grudnia 1926

Poprzednik

August Zaleski

Następca

Roman Knoll

Senator II kadencji (II RP)
Okres

od 1928
do 1930

Przynależność polityczna

Związek Ludowo-Narodowy

Senator III kadencji (II RP)
Okres

od 1930
do 1935

Przynależność polityczna

Stronnictwo Narodowe

Odznaczenia
Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Korony Włoch Krzyż Wielki Orderu Korony Rumunii
Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach

Stanisław Kozicki herbu Lubicz[1] (ur. 5 kwietnia 1876 w Łępicach, zm. 28 września 1958 w Polanicy-Zdroju) – polski polityk i publicysta ruchu narodowego[2], współpracownik Romana Dmowskiego[3], w latach 1923–1924 prezes Zarządu Głównego Związku Ludowo-Narodowego[4], poseł na Sejm I kadencji i senator II i III kadencji w II RP z ramienia Związku Ludowo-Narodowego i Stronnictwa Narodowego[5][6].

Życiorys

[edytuj | edytuj kod]

W latach 1894–1896 studiował na Wyższej Szkole Rolniczej(inne języki) w Berlinie (Landwirtschaftliche Hochschule Berlin), gdzie do jego profesorów należał botanik Ludwig Wittmack, następnie przez rok odbywał praktykę rolniczą w Polsce i zdał egzamin z agronomii[7]. W 1899 uzyskał doktorat na Wydziale Filozofii Zjednoczonego Uniwersytetu Fryderyka w Halle i Wittenberdze na podstawie rozprawy Versuch über die Saatweite des Körnermaises (Eksperyment dotyczący szerokości siewu kukurydzy na ziarno)[8][9].

W 1899 roku wstąpił do Ligi Narodowej, a w 1902 roku przystąpił do Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego. W kwietniu 1904 był współorganizatorem unickiej pielgrzymki do Rzymu. Był w grupie przyjętej na audiencji przez papieża Piusa X.

Pomimo intensywnej pracy politycznej często wyjeżdżał za granicę, w 1904 wyjechał na wakacje do Francji. Zamieszkał w Paryżu, gdzie przebywała także jego przyszła żona Maria Czaykowska (15 sierpnia 1878 – 8 czerwca 1963)[10], malarka z Krakowa. Pobrali się 30 listopada 1907 roku w kościele Świętego Krzyża w Warszawie. Po ślubie Koziccy wyjechali ponownie na dwa lata do Paryża[11]. Był tutaj wolnym słuchaczem Szkoły Nauk Politycznych, gdzie zaznajomił się z problematyką polityki międzynarodowej, która odtąd będzie przedmiotem jego publicystyki[12], zafascynował się także współczesną myślą narodową francuskiego filozofa, monarchisty i twórcy koncepcji nacjonalizmu integralnego, Charles’a Maurrasa[11].

W 1910 roku wrócił z Francji do Warszawy i wszedł w skład Komitetu Centralnego Ligi Narodowej i Zarządu Głównego Stronnictwa Demokratyczno-Narodowego. Otrzymał od Romana Dmowskiego stanowisko redaktora naczelnego „Gazety Warszawskiej”, które sprawował do 1915[8][6], a w „Przeglądzie Narodowym” zajmował się sprawami polityki międzynarodowej. Od 1914 do 1918 roku redagował „Gazetę Polską”. W odpowiedzi na deklarację wodza naczelnego wojsk rosyjskich wielkiego księcia Mikołaja Mikołajewicza Romanowa z 14 sierpnia 1914 roku, podpisał telegram dziękczynny, głoszący m.in., że „krew synów Polski, przelana łącznie z krwią synów Rosyi w walce ze wspólnym wrogiem, stanie się największą rękojmią nowego życia w pokoju i przyjaźni dwóch narodów słowiańskich”[13]. Był członkiem Komitetu Narodowego Polskiego[14] W 1918 roku został członkiem Komitetu Narodowego Polski w Paryżu. Po przyjeździe do Paryża w grudniu 1918 roku został mianowany przez Dmowskiego sekretarzem generalnym delegacji polskiej na konferencję paryską zakończoną podpisaniem traktatu wersalskiego.

W maju 1920 roku powrócił do Polski i zamieszkał w Poznaniu. W 1922 roku został wybrany na posła do Sejmu z listy Związku Ludowo-Narodowego, zostając najpierw członkiem prezydium klubu, potem zaś w 1923[8] jego przewodniczącym oraz w latach 1922–1924[15] prezesem Zarządu Głównego ZLN. W latach 1922–1923 należał do Rady Naczelnej i prezydium Związku Obrony Kresów Zachodnich[8]. W Poznaniu kierował „Kurierem Poznańskim” (1922–1923[8]) i wznowionym w 1922 roku „Przeglądem Wszechpolskim”, a od 1924 roku redagował ponownie „Gazetę Warszawską”. Według zeznań złożonych przez Mieczysława Bratkowskiego w procesie por. Stanisława Błońskiego (1924) Kozicki był zamieszany w próbę wykorzystania Oddziału II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego do inwigilacji Józefa Piłsudskiego i jego otoczenia polityczno-wojskowego w październiku 1923[16]. Gdy 3 lutego 1926 roku objął funkcję ambasadora RP w Rzymie, obóz piłsudczykowski, na czele z Kazimierzem Świtalskim, dyskredytował nowego ambasadora, imputując mu poparcie dla włoskiego faszyzmu. W wyniku tej kampanii odwołano go z Rzymu 1 grudnia 1926 roku. Do 1925 roku był posłem, a w latach 1928–1935 (przez dwie kadencje) senatorem reprezentującym województwo lubelskie[5][8].

W 1928 roku wszedł w skład Ogniska Głównego (kierownictwa) Straży Narodowej, tajnej organizacji powołanej w bezpośrednim otoczeniu Romana Dmowskiego po rozwiązaniu Ligi Narodowej[17]. W październiku 1928 zasiadł w Zarządzie Głównym i w Komitecie Politycznym nowo założonego Stronnictwa Narodowego[18].

Już w końcu lat dwudziestych nie wierzył w możliwość utrzymania pokoju w Europie, był szczególnie krytyczny wobec Ligi Narodów. Jednocześnie pozytywnie wypowiadał się o nazizmie. Tak o nim pisał: „to ruch oparty o najistotniejsze instynkty narodu niemieckiego, ruch odpowiadający momentowi dziejowemu, skupiający w sobie młodzież, która tworzyć będzie przyszłe Niemcy”[19]. Apelował, aby nie zaniedbywać wysiłków w celu przygotowania Polaków do wojny.

W 1934 roku podczas reorganizacji SN w kierunku faszystowskim został wybrany jako jeden z nielicznych przedstawicieli „starych” do czterdziestoosobowego Komitetu Głównego SN, w którym zasiadał do wybuchu II wojny światowej[20]. Po 1935 roku wycofał się z publicznej działalności politycznej[potrzebny przypis] i zajął przygotowywaniem przekładów i rozpraw historycznych. Wiosną 1939 podjął z inicjatywy działacza Obozu Wielkiej Polski Tadeusza Kobylańskiego rozmowy z członkiem Rady Naczelnej Obozu Zjednoczenia Narodowego Bogusławem Miedzińskim w sprawie normalizacji stosunków między obozem narodowym a rządzącą sanacją[21]. W lipcu 1939 roku uczestniczył w Lublinie w zorganizowanym przez SN wiecu antyniemieckim z okazji rocznicy bitwy pod Grunwaldem; na wiecach tych manifestowano zarazem jedność z międzynarodowym faszyzmem[22].

W chwili wybuchu wojny mieszkał w Warszawie, we wrześniu i październiku 1939 uczestniczył w posiedzeniach KG i ZG SN[23]. Wśród „starych” w SN wyróżniał się gotowością do współpracy z obozem sanacyjnym, reprezentowanym m.in. przez komendanta głównego Służby Zwycięstwu Polski gen. Michała Tokarzewskiego-Karaszewicza[24]. Jesienią 1941 przyjął obok partyjnego kolegi Stanisława Jasiukowicza zaproszenie komendanta głównego Związku Walki Zbrojnej gen. Stefana Roweckiego do zespołu doradczego, który miał za zadanie wesprzeć inicjatywę akcji scaleniowej podziemia zbrojnego; uczestniczył w pracach zespołu w tajemnicy przed wrogim wobec ZWZ kierownictwem SN do 1942 roku, kiedy nastąpiło scalenie Narodowej Organizacji Wojskowej z Armią Krajową[25]. Prawdopodobnie w pierwszej połowie 1942 roku przygotował – według własnej deklaracji na zlecenie Komendy Głównej AK – broszurę polityczną pt. Cieśla czy sternik. Zagadnienie rządu w Polsce, ogłoszoną na przełomie 1942/1943, w której wbrew stanowisku „młodych” z SN wypowiedział się za zawieszeniem walki politycznej na rzecz odbudowy państwa polskiego, udzielając poparcia rządowi Władysława Sikorskiego, a także za korektą przedwojennej granicy zachodniej i powrotem do granicy z 1939 roku na wschodzie, uznając faktyczny sojusz z ZSRR i nieprzewidzianą „spoistość” tego państwa[26].

Po upadku powstania warszawskiego opuścił zrujnowaną stolicę, mieszkał najpierw w Śmiłowicach koło Proszowic, potem od stycznia 1945 roku w wyzwolonym Krakowie. Od 1945 roku współpracował z pismami katolickimi, „Tygodnikiem Powszechnym” i „Kierunkami”.

Po tym, jak w okresie walki władz z opozycją antykomunistyczną przed referendum w 1946 i pierwszymi wyborami do Sejmu w 1947 roku spostrzegł, że jest inwigilowany przez UB, przeniósł się 20 marca 1947 roku do Polanicy-Zdroju[12]. W tym samym miesiącu został członkiem Instytutu Zachodniego w Poznaniu. Napisał jeszcze kilka artykułów, lecz „Tygodnik Powszechny” odmawiał ich publikacji. Później zajął się pisaniem książki Historia Ligi Narodowej. Zajmował się również tłumaczeniem prac naukowych autorów obcych na język polski. W 1949 roku ogłosił pracę o polskiej myśli politycznej okresu romantyzmu, opartą na studiach nad twórczością Mickiewicza, Słowackiego i Krasińskiego.

Zmarł w 1958 roku w wieku 82 lat; na polanickim cmentarzu spoczywa wspólnie z żoną Marią z Czaykowskich Kozicką[10]. We wrześniu 2000 roku jego sylwetkę zaprezentowano na wystawie Towarzystwa Miłośników Polanicy „Oni byli tu pierwsi”, rok później z inicjatywy TMP odsłonięto tablicę upamiętniającą Stanisława Kozickiego przed domem przy ul. Elsterskiej 6, w którym mieszkał z żoną od marca 1948 roku[10][27].

Odznaczenia

[edytuj | edytuj kod]

Publikacje

[edytuj | edytuj kod]
  • Stanisław Kozicki, Bułgarja współczesna, skł. gł. „Księg. Polska”, Wyd. Klamkowski i Rajski, Warszawa 1917
  • Stanisław Kozicki, Sprawa granic Polski na konferencji pokojowej w Paryżu, Wyd. Perzyński, Niklewicz, Warszawa 1921; Wyd. Muzeum Niepodległości, Warszawa 2009.
  • Stanisław Kozicki, Cieśla czy sternik: zagadnienie rządu w Polsce, Wyd. Biblioteki Warszawskiej, Tajne Wojskowe Zakłady Wydawnicze W-3, W-9, Warszawa 1942
  • Stanisław Kozicki, Naród i wojsko, Wydawnictwo D. I. [Departament Informacji Delegatury Rządu na Kraj], Warszawa 1943
  • Stanisław Kozicki, Dziedzictwo polityczne trzech wieszczów, S. Arct, Warszawa 1949.
  • Stanisław Kozicki, Historia Ligi Narodowej: (okres 1887–1907), London, „Myśl Polska”, 1964.
  • Ignacy Chrzanowski, Stanisław Kozicki, Roman Dmowski: zarys biograficzny, wyd. „Pod Prąd”, Warszawa 1988
  • Stanisław Kozicki, Pamiętnik 1876–1939, Oprac. przedm. i przypisy Marian Mroczko; Akademia Pomorska w Słupsku, Słupsk 2009, ISBN 978-83-7467-014-2[29].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Maria Minakowska, Stanisław Izydor Kosicki z Koziczyna h. Lubicz, [w:] Wielka genealogia Minakowskiej [online], wielcy.pl [dostęp 2024-11-15].
  2. ↑ Kozicki Stanisław, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2015-05-13].
  3. ↑ Paweł Brojek: Stanisław Kozicki. Prześladowała go UB, a wcześniej... sanacja. prawy.pl. [dostęp 2015-05-13].
  4. ↑ Ewa Maj, Roman Dmowski i Związek Ludowo-Narodowy (1919-1928), „Kwartalnik Historyczny”, 100 (2), 1993, s. 38, ISSN 0023-5903.
  5. ↑ a b Kozicki Stanisław Izydor 1876–1958. Biblioteka Sejmowa, Parlamentarzyści RP. [dostęp 2025-09-11]. (pol.).[martwy link]
  6. ↑ a b Stanisław Kozicki. Senat, Senatorowie II RP. [dostęp 2025-09-11]. (pol.).
  7. ↑ Stanisław Kozicki, Versuch über die Saatweite des Körnermaises, Halle: C.A. Kaemmerer, 1899, s. 48 [zarchiwizowane z adresu 2025-09-23].
  8. ↑ a b c d e f Tadeusz Rzepecki, Karol Rzepecki, Sejm i Senat 1928–1933. Podręcznik zawierający wyniki wyborów w województwach, okręgach i powiatach, podobizny posłów sejmowych i senatorów, statystyki i mapy poglądowe, Poznań: Wielkopolska Księgarnia Nakładowa Karola Rzepeckiego, 1928, s. 181.
  9. ↑ Versuch über die Saatweite des Körnermaises / Stanislaw Kozicki [online], opac.lbs-halle.gbv.de [dostęp 2025-09-11].
  10. ↑ a b c Henryk Grzybowski, Wystawa o Romanie Dmowskim. nowa.mojabrama.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-12-01)]. „Gazeta Prowincjonalna Ziemi Kłodzkiej” nr 19/2011.
  11. ↑ a b Wybitni działacze ruchu narodowego na stronie Młodzieży Wszechpolskiej. [dostęp 2010-08-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-08-24)].
  12. ↑ a b Marian Mroczko, Stanisław Kozicki 1876–1958. Polityk i patriota, „Nieregularnik Polanicki” nr 1(2)/2002, s. 12–15.
  13. ↑ Kazimierz Władysław Kumaniecki, Zbiór najważniejszych dokumentów do powstania państwa polskiego, Kraków: Jan Czernecki, 1920, s. 30.
  14. ↑ Adam Miodowski, Wychodźcze ugrupowania demokratyczne wobec idei polskiego wojska w Rosji w latach 1917–1918, Białystok: Libra, 2002, s. 85.
  15. ↑ Terej 1979 ↓, s. 245.
  16. ↑ Wojciech Stpiczyński, Inwigilacja Marszałka Piłsudskiego i honor armji, „Głos Prawdy”, 2 (64), 29 listopada 1924, s. 770.
  17. ↑ Terej 1979 ↓, s. 16.
  18. ↑ Terej 1979 ↓, s. 18.
  19. ↑ Jarosław Tomasiewicz, Naprawa czy zniszczenie demokracji? Tendencje autorytarne i profaszystowskie w polskiej myśli politycznej 1921–1935, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2012, s. 141.
  20. ↑ Terej 1979 ↓, s. 30–31.
  21. ↑ Terej 1979 ↓, s. 52.
  22. ↑ Terej 1979 ↓, s. 106–107.
  23. ↑ Terej 1979 ↓, s. 112, 117.
  24. ↑ Terej 1979 ↓, s. 126.
  25. ↑ Terej 1979 ↓, s. 243–246.
  26. ↑ Terej 1979 ↓, s. 247–249.
  27. ↑ Strona miejska Polanicy-Zdroju.
  28. ↑ a b Stanisław Łoza (red.), Czy wiesz kto to jest?, Warszawa: Główna Księgarnia Wojskowa, 1938, s. 376.
  29. ↑ Publikacje Stanisława Kozickiego w zbiorach Biblioteki Narodowej.

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
Władze Związku Ludowo-Narodowego
Prezesi Zarządu Głównego
Prezesi Rady Naczelnej

emblemat Związku Ludowo-Narodowego

Ambasadorowie Polski we Włoszech
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Stanisław_Kozicki_(polityk)&oldid=77713971”