Stanisław Pawłowski (geograf)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stanisław Pawłowski
Stanisław Pawłowski
Data i miejsce urodzenia 16 marca 1882
Dębowiec koło Jasła
Data i miejsce śmierci 6 stycznia 1940
Poznań
Profesor nauk geograficznych
Alma Mater Uniwersytet we Lwowie
Doktorat 1910
Habilitacja 1913
Profesura 1918
Rektor
Uczelnia Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Okres spraw. 1932–1933
Poprzednik Jan Sajdak
Następca Stanisław Runge
Odznaczenia
Złoty Krzyż Zasługi Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski
Ten artykuł dotyczy geografa. Zobacz też: inne osoby o tym imieniu i nazwisku.

Stanisław Pawłowski (ur. 16 marca 1882 w Dębowcu koło Jasła, zm. 6 stycznia 1940 w Poznaniu) – polski geograf, rektor Uniwersytetu Poznańskiego, członek PAU.

Życiorys[edytuj]

Urodził się w Dębowcu w Galicji, był synem Józefa, który większą część życia spędzał w podróżach, i Apolonii z Watulewiczów. W wieku 13 lat stracił matkę.

Od 1894 uczęszczał do Gimnazjum im. arcyksiężnej Elżbiety w Samborze, następnie do gimnazjum w Jaśle, gdzie w roku 1902 złożył egzamin dojrzałości. Studia uniwersyteckie w zakresie geografii, geologii i meteorologii odbywał początkowo na Uniwersytecie Wiedeńskim, gdzie uczęszczał m.in. na wykłady Albrechta Pencka, a następnie na Uniwersytecie we Lwowie, gdzie słuchał wykładów Antoniego Rehmana i młodego wówczas docenta Eugeniusza Romera, a także wybitnego historyka Bronisława Dembińskiego. Po ukończeniu studiów pracował początkowo w szkole średniej we Lwowie. Zajmował się geografią fizyczną i ekonomiczną. Jako pierwszy opracował rzeźbę polskiego wybrzeża, twórca geografii krajobrazowej.

Kariera naukowa[edytuj]

Pracę doktorską pt. Temperatura wód płynących w Galicji obronił w 1910, a w 1913 złożył rozprawę habilitacyjną pt. Zlodzenie górnej Wisły, górnego Dniestru oraz ich dopływów. Tytuł profesora nadzwyczajnego na Uniwersytecie Lwowskim uzyskał w 1918.

Od 1 kwietnia 1919 Profesor Uniwersytetu Poznańskiego, był organizatorem Instytutu Geograficznego Uniwersytetu Poznańskiego. Tu opracowano Atlas nazw geograficznych Słowiańszczyzny Zachodniej, wydany w wersjach polskiej, francuskiej i angielskiej.

22 stycznia 1920 po przemianowaniu Towarzystwa Krajoznawczego na oddział Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, stanął na jego czele.

W 1923 założył Zrzeszenie Polskich Nauczycieli Geografii i przewodniczył jego dzielności do roku 1939. W 1925 zorganizował Ogólnokrajowe Towarzystwo geograficzne. Był wieloletnim redaktorem wielu czasopism geograficznych.

Z jego inicjatywy w 1928 roku powstało w Poznaniu Towarzystwo Geograficzne.

W 1932 wybrany rektorem Uniwersytetu Poznańskiego, jednak z powodu napięć na tle politycznym złożył nieprzyjętą przez senat UP rezygnację. Ponownego wyboru na urząd rektora w 1933 nie przyjął.

Od 1936 członek Polskiej Akademii Umiejętności. Od 1938 wiceprezydent Międzynarodowej Unii Geograficznej. wybrany w uznaniu olbrzymiego dorobku naukowego w dziedzinie geografii, na Międzynarodowym Kongresie Geograficznym w Amsterdamie.

Był odznaczony m. in.: Złotym Krzyżem Zasługi (1938), Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą bułgarskiego Orderu Zasługi Cywilnej (1936), jugosłowiańskim Orderem Św. Sawy, Orderem Komandorskim holenderskiego dworu królewskiego Oranje-Nassau (1938), a pośmiertnie Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1957).

Życie prywatne[edytuj]

Żonaty z Ewą Pawłowską (zd. Kamińską). Mieli córkę Wandę i syna Przemysława, którzy zginęli w obozie koncentracyjnym Auschwitz.

Śmierć[edytuj]

14 października 1939 został aresztowany przez gestapo i osadzony w więzieniu na ul. Młyńskiej w Poznaniu, skąd 2 grudnia przewieziono go do Fortu VII. Tutaj został rozstrzelany przez hitlerowców 6 stycznia 1940, a jego prochy pochowano prawdopodobnie w mogiłach zbiorowych na terenie Wielkopolskiego Parku Narodowego w leśnictwie Wypalanki, oddział 188.

W akcie zgonu profesora Pawłowskiego jako przyczynę zgonu podano zastrzelenie przy próbie ucieczki, była to próba zatuszowania faktu bestialskiego zamordowania[1].

Upamiętnienie[edytuj]

Jest patronem Zespołu Szkół nr 3 im. Stanisława Pawłowskiego w Jaśle[2].

6 stycznia 2010 na Wydziale Nauk Geograficznych i Geologicznych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu odbyła się uroczystość nadania Collegium Geographicum imienia Profesora Stanisława Pawłowskiego.

Jest również patronem ulic w Poznaniu oraz Gdańsku.

Wybrane publikacje[edytuj]

Opublikował ponad 330 prac, m.in.:

  • 1911 Niektóre kanały spławne na ziemiach polskich
  • 1912 Zlodzenie górnej Wisły, górnego Dniestru i ich dopływów
  • 1917 Geografia Polski
    • T. I – Geografia ogólna
    • T. II – Kraje i morza europejskie, cz. I – Polska, cz. II – Kraje europejskie
    • T. III – Kraje i morza pozaeuropejskie
  • Ze studiów nad zlodowaceniem Czarnohory
  • 1922 Charakterystyka morfologiczna wybrzeża polskiego
  • 1924 O położeniu geograficznym Polski
  • 1928 Geograficzny krajobraz i położenie Poznania
  • 1934 O przyrodniczych podstawach geografii
  • 1938 Geografia jako nauka i przedmiot nauczania

Przypisy

Bibliografia[edytuj]

  • Stanisław Pawłowski na nina.gov.pl
  • Dzięczkowski Andrzej, Pawłowski Stanisław [w] Polski słownik biograficzny, wyd PAN, tom 25, z 106, Warszawa 1980, s. 513-516

Linki zewnętrzne[edytuj]