Stanisław Pawłowski (geograf)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stanisław Pawłowski
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

16 marca 1882
Dębowiec

Data i miejsce śmierci

6 stycznia 1940
Poznań

Profesor nauk geograficznych
Alma Mater

Uniwersytet Lwowski

Doktorat

1910

Habilitacja

1913

Profesura

1918

Rektor
Uczelnia

Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Okres spraw.

1932–1933

Poprzednik

Jan Sajdak

Następca

Stanisław Runge

Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Order Zasługi Cywilnej (Bułgaria) Komandor Orderu Oranje-Nassau (Holandia) Oficer Orderu Świętego Sawy

Stanisław Pawłowski (ur. 16 marca 1882 w Dębowcu, zm. 6 stycznia 1940 w Poznaniu) – polski geograf, rektor Uniwersytetu Poznańskiego, członek PAU.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Dębowcu, w rodzinie Józefa, który większą część życia spędzał w podróżach, i Apolonii z Watulewiczów. W wieku 13 lat stracił matkę.

Od 1894 uczęszczał do C. K. Gimnazjum im. Arcyksiężnej Elżbiety w Samborze, następnie do C. K. Gimnazjum w Jaśle, gdzie w 1902 złożył egzamin dojrzałości. Studia uniwersyteckie w zakresie geografii, geologii i meteorologii odbywał początkowo na Uniwersytecie Wiedeńskim, gdzie uczęszczał m.in. na wykłady Albrechta Pencka, a następnie na Uniwersytecie we Lwowie, gdzie słuchał wykładów Antoniego Rehmana i młodego wówczas docenta Eugeniusza Romera, a także wybitnego historyka Bronisława Dembińskiego. Po ukończeniu studiów pracował początkowo w szkole średniej we Lwowie. Zajmował się geografią fizyczną i ekonomiczną. Jako pierwszy opracował rzeźbę polskiego wybrzeża, twórca geografii krajobrazowej.

Kariera naukowa[edytuj | edytuj kod]

Pracę doktorską pt. Temperatura wód płynących w Galicji obronił w 1910, a w 1913 złożył rozprawę habilitacyjną pt. Zlodzenie górnej Wisły, górnego Dniestru oraz ich dopływów. Tytuł profesora nadzwyczajnego na Uniwersytecie Lwowskim uzyskał w 1918.

Od 1 kwietnia 1919 Profesor Uniwersytetu Poznańskiego, był organizatorem Instytutu Geograficznego Uniwersytetu Poznańskiego. Tu opracowano Atlas nazw geograficznych Słowiańszczyzny Zachodniej, wydany w wersjach polskiej, francuskiej i angielskiej.

22 stycznia 1920 po przemianowaniu Towarzystwa Krajoznawczego na oddział Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, stanął na jego czele.

W 1923 założył Zrzeszenie Polskich Nauczycieli Geografii i przewodniczył jego dzielności do roku 1939. W 1925 zorganizował Ogólnokrajowe Towarzystwo geograficzne. Był wieloletnim redaktorem wielu czasopism geograficznych.

Z jego inicjatywy w 1928 powstało w Poznaniu Towarzystwo Geograficzne.

W 1932 wybrany rektorem Uniwersytetu Poznańskiego, jednak z powodu napięć na tle politycznym złożył nieprzyjętą przez senat UP rezygnację. Ponownego wyboru na urząd rektora w 1933 nie przyjął.

W 1933 roku został członkiem Tymczasowego Komitetu Doradczo-Naukowego[1].

Od 1936 członek Polskiej Akademii Umiejętności. Od 1938 wiceprezydent Międzynarodowej Unii Geograficznej. wybrany w uznaniu olbrzymiego dorobku naukowego w dziedzinie geografii, na Międzynarodowym Kongresie Geograficznym w Amsterdamie.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Żonaty z Ewą Pawłowską (z domu Kamińską). Mieli córkę Wandę i syna Przemysława, którzy zginęli w obozie koncentracyjnym Auschwitz.

Śmierć[edytuj | edytuj kod]

14 października 1939 został aresztowany przez gestapo i osadzony w więzieniu na ul. Młyńskiej w Poznaniu, skąd 2 grudnia przewieziono go do Fortu VII. Tutaj został rozstrzelany przez Niemców 6 stycznia 1940, a jego prochy pochowano prawdopodobnie w mogiłach zbiorowych w Wypalankach na terenie Wielkopolskiego Parku Narodowego w leśnictwie Wypalanki, oddział 188.

W akcie zgonu profesora Pawłowskiego jako przyczynę zgonu podano zastrzelenie przy próbie ucieczki, była to próba zatuszowania faktu bestialskiego zamordowania[2].

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

W 1969 w liceum ogólnokształcącym w Jaśle ustanowiono tablicę upamiętniającą S. Pawłowskiego[3]. Został patronem Zespołu Szkół nr 3 im. Stanisława Pawłowskiego w Jaśle[4] oraz Szkoły Podstawowej im. prof. dr Stanisława Pawłowskiego w Dębowcu[5].

6 stycznia 2010 na Wydziale Nauk Geograficznych i Geologicznych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu odbyła się uroczystość nadania Collegium Geographicum imienia Profesora Stanisława Pawłowskiego. Został również patronem ulic w Poznaniu, Gdańsku i Jaśle[6].

W 2011 powstał film dokumentalny w reż. Adama Wardelskiego z cyklu „Wybitne postacie Uniwersytetu” poświęcony sylwetce prof. Stanisława Pawłowskiego[7].

Wybrane publikacje[edytuj | edytuj kod]

Opublikował ponad 330 prac, m.in.:

  • 1911 Niektóre kanały spławne na ziemiach polskich
  • 1912 Zlodzenie górnej Wisły, górnego Dniestru i ich dopływów
  • 1917 Geografia Polski
    • T. I – Geografia ogólna
    • T. II – Kraje i morza europejskie, cz. I – Polska, cz. II – Kraje europejskie
    • T. III – Kraje i morza pozaeuropejskie
  • Ze studiów nad zlodowaceniem Czarnohory
  • 1922 Charakterystyka morfologiczna wybrzeża polskiego
  • 1924 O położeniu geograficznym Polski
  • 1928 Geograficzny krajobraz i położenie Poznania
  • 1934 O przyrodniczych podstawach geografii
  • 1938 Geografia jako nauka i przedmiot nauczania

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Maciej Bossak: Tymczasowy Komitet Doradczo-Naukowy. [dostęp 2018-03-2o].zły zapis daty dostępu
  2. Biogram Stanisława Pawłowskiego na stronie ipn.gov.pl. [dostęp 2016-06-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-07-01)].
  3. Województwo krośnieńskie. W: Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa, lata wojny 1939–1945. Warszawa: Rada Ochrony Pomników Walk i Męczeństwa / Sport i Turystyka, 1988, s. 389. ISBN 83-217-2709-3.
  4. Patron szkoły: Stanisław Pawłowski. [dostęp 2016-06-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-08-08)].
  5. Szkoła Podstawowa im. prof. dr. Stanisława Pawłowskiego w Dębowcu -, Szkoła Podstawowa im. prof. dr. Stanisława Pawłowskiego w Dębowcu [dostęp 2018-01-06] [zarchiwizowane z adresu 2018-01-06] (pol.).
  6. Pawłowskiego Stanisława Jasło, Ulica, 38-200, mapa.targeo.pl [dostęp 2021-05-03] (pol.).
  7. prof. Stanisław Pawłowski, usf.amu.edu.pl [dostęp 2022-02-21] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stanisław Pawłowski na nina.gov.pl.
  • Andrzej Dzięczkowski, Pawłowski Stanisław [w:] Polski słownik biograficzny, wyd. PAN, tom 25, z 106, Warszawa 1980, s. 513–516.
  • Andrzej Kostrzewski: Stanisław Pawłowski 1882–1940. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2016. ISBN 978-83-232-2943-8.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]